injinerlik materiallari, qora metallar va rangli metallar

PPT 23 pages 843.0 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 843.0 KB

File type PPT

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

слайд 1 ma’ruza mavzusi №2. injinerlik materiallari, qora metallar va rangli metallar. reja: qotishmalar. fe-c holat diagrammasi. po‘latlar: klassifikatsiyasi, belgilanishi. super qotishmalar; olovbardosh, issiq bardosh, zanglamas po‘latlar. maxsus xossali po‘latlar; rangli mettallar; alyuminiy, magniy, mis, va boshqalar. temir-sementit holat diagrammasi temir – sementit (temir-uglerod) holat diagrammasi har xil haroratlarda temir bilan uglerod qotishmalarining fazaviy tarkibini va strukturasida bo’ladigan o’zgarishlarni ifodalaydi. amalda temir-ugderod qotishmalarining 6,67% с bo’lgan, ya‘ni 100% sementit hosil qiladigan qismi muhim ahamiyatga ega. shuning uchun temir-uglerod diagrammasining ana shu qismigina tahlil qilinadi va u temir-sementit diagrammasi deb ataladi. digarmmadagi a nuqta temirning suyuqlanish haroratini, н с nuqta esa allotropik shakl o’zgarishini bildiradi. d nuqta sementitning suyuqlanish haroratini ko’rsatadi. absissalar o’qidagi 2,14% uglerodni ko’rsatuvchi nuqtadan vertikal chiziq o’tkazib, diagrammani ikki qismga ajratish mumkin davomi bunda diagrammaning chap qismi po’latlarga, o’ng qismi esa cho’yanlarga oiddir. po’latlar tarkibiga ko’ra, evtektoid (с = 0,8%), evtektoidgacha (с 4,13%) cho’yanlarga bo’linadi. davomi barcha temir …

2 / 23

oratli ferrit fazasining mavjudlik chegarasini belgilaydi. hjb peretektik gorizontal chiziq bo’lib, suyuq qotishma bilan ferritning o’zaro ta‘sirlashuvidan, ya‘ni peretektik reaksiya natijasida austenit hosil bo’lishini ifodalaydi. ecf gorizontal chiziq evtektik reaksiya boradigan harorat gorizontali bo’lib, evtektik mexanik aralashma - ledeburidning kristallanishni ko’rsatadi. psk chizig’i esa austenitning parchalanishi natijasida ferrit va sementit hosil bo’lishini ko’rsatadi. fe-fe3c diagrammasidagi h va p nuqtalar yuqori va past haroratda uglerodning temirda erish darajasini belgilaydi. e nuqta uglerodning austenitda eng ko’p erish darajasini belgilaydi. davomi ah chizig’i ferrit bilan suyuq fazani mavjud bo’lish chegarasini belgilasa, anh esa yuqori haroratli ferrit fazasining mavjudlik chegarasini belgilaydi. hjb peretektik gorizontal chiziq bo’lib, suyuq qotishma bilan ferritning o’zaro ta‘sirlashuvidan, ya‘ni peretektik reaksiya natijasida austenit hosil bo’lishini ifodalaydi. ecf gorizontal chiziq evtektik reaksiya boradigan harorat gorizontali bo’lib, evtektik mexanik aralashma - ledeburidning kristallanishni ko’rsatadi. psk chizig’i esa austenitning parchalanishi natijasida ferrit va sementit hosil bo’lishini ko’rsatadi. fe-fe3c diagrammasidagi h va p nuqtalar …

3 / 23

sifatli uglerodli pо’latlardan issiq holatda prokatlash yо’li bilan turli prokatlar (balkalar, chiviq, shveller, burchakliklar, trubalar, listlar), pokovkalar, qurilish konstruktsiyalari, armatura va mashinalarning yengil sharoitda ishlaydigan detallari tayyorlanadi. bu pо’latlar ishlatilish sohasiga kо’ra va kafolatlanadigan xossalariga qarab uchta guruhga bо’linadi: a - mexanik xossalari kafolatlanadi; б - kimyoviy tarkibi kafolatlanadi; в - mexanik xossalari va kimyoviy tarkibi kafolatlanadi. davomi bu guruhlarga quyidagi markali pо’latlar kiradi: а - ст.0, ст.1, ст.2, ст.3, ст.4, ст.5, ст.6; б - б ст.0, б ст.1, б ст.2, б ст.3, б ст.4, б ст.5, б ст.6; в - в ст.2, в ст.3, в ст.4, в ст.5. barcha guruhlarga mansub 1, 2, 3 va 4 raqamli pо’latlar qaynaydigan, oraliq va turg’un, 5 va 6 raqamli pо’latlar esa oraliq va turg’un qilib tayyorlanadi. pо’latlarning markasidagi “ст.” belgisi shu qotishmaning pо’lat (stal) ekanligini, raqamlar esa (0...6) - pо’latning tarkibi va mexanik xossalariga bog’liq shartli raqamlardir. pо’latning qaytarilganlik darajasini kо’rsatish uchun …

4 / 23

ik pо’latlari у7, у8, у8г, у9, у10, у11, у12,у13, у7а, у8га, у10а, у9а, у11а, у12а, у13а kabi markalanadi. bunday markalar tarkibidagi у harfi pо’latning uglerodli ekanligini, raqamlar esa o’nning bir ulushidagi uglerod miqdorini (foiz hisobida), г - pо’lat tarkibida marganes miqdorining kо’pligini, a - harfi pо’latning yuqori sifatli ekanligini ifodalaydi. оlovbardosh metallar yuqori temperaturalarda oksidlanmaydigan metall va qotishmalar ham bо‘ladi, ular olovbardosh metallar deb ataladi. olovdonlar, dvigatellarning yuqori temperaturada ishlaydigan detallari, bug‘ qozonlarining yuqori temperaturali gaz yoki alanga о‘tkazuvchi quvurlari va shu kabilar olovbardosh qotishmalardan tayyorlanadi. shunday qotishmalar ham borki, ular yuqori temperaturalarda oksidlanmaslik bilan birga, о‘zining mexanikaviy xossalarini (qattiqligini, mustahkamliginn va shu kabi xossalarini) saqlab qoladi. bunday qotishmalar issiqbardosh qotishmalar deb ataladi. yuqori temperaturalarda yuklanishlar ostida ishlaydigan detallar issiqbardosh qotishlalardan tayyorlanadi. alyuminiy va uning qotishmalari alyuminiy metallar orasida eng ko‘p tarqalgan va bu jihatdan 1-o‘rinda turadi. mashinasozlikda eng ko‘p tarqalgan, chunki nisbiy puxtaligi, elektr va issiqlik yaxshi o‘tkazishi, zanglamasligi …

5 / 23

niy qotishmalari». bular tarkibiga al2o3 dan tashqari fe, ni, cr, mn, cu qo‘shiladi (shular bilan legirlanadi). alyuminiy tarkibida doimiy elementlar bor: fe, si, cu, zn, ti. bularning hajmiga qarab, tozalik bo‘yicha alyuminiy quyidagi guruhlarga bo‘linadi: а999. bunda qo‘shimchalar miqdori 0,001%. а995, а99, а97, а95. bunda qo‘shimchalar 0,5% gacha. а85, а8, а7, а5, а0. qo‘shimchalar 0,15-1,0%. * alyuminiy qotishmalarini klassifikatsiyasi va markalanishi. mashinasozlikda alyuminiy qotishmalari keng qo‘llaniladi. xususan, legirlovchi elementlar sifatida unga cu, mg, si, mn, zn, li, ni, ti, sb lar qo`shiladi va quyidagi harflar bilan markalanadi: а – harfi texnikaviy alyuminiyligini ko'rsatadi; ак – bolg‘alanuvchi texnikaviy alyuminiy qotishmasi; в – yuqori puxtalikdagi alyuminiy qotishmasi; aл – quyma alyuminiy qotishmasi. raqamlardan keyingi harflar quyidagilarni bildiradi: м – yumshoq; т – termik ishlangan; н – «нагартованный» - pachaqlash hisobiga puxtalikni oshirish. . * magniy va uning qotishmalari. magniy 6490с da suyuqlanadi, 10900с da qaynaydi, zichligi =1,74 g/sm3. zichligi texnika metallari ichida …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "injinerlik materiallari, qora metallar va rangli metallar"

слайд 1 ma’ruza mavzusi №2. injinerlik materiallari, qora metallar va rangli metallar. reja: qotishmalar. fe-c holat diagrammasi. po‘latlar: klassifikatsiyasi, belgilanishi. super qotishmalar; olovbardosh, issiq bardosh, zanglamas po‘latlar. maxsus xossali po‘latlar; rangli mettallar; alyuminiy, magniy, mis, va boshqalar. temir-sementit holat diagrammasi temir – sementit (temir-uglerod) holat diagrammasi har xil haroratlarda temir bilan uglerod qotishmalarining fazaviy tarkibini va strukturasida bo’ladigan o’zgarishlarni ifodalaydi. amalda temir-ugderod qotishmalarining 6,67% с bo’lgan, ya‘ni 100% sementit hosil qiladigan qismi muhim ahamiyatga ega. shuning uchun temir-uglerod diagrammasining ana shu qismigina tahlil qilinadi va u temir-sementit diagrammasi deb ataladi. digarmmadagi a nuqt...

This file contains 23 pages in PPT format (843.0 KB). To download "injinerlik materiallari, qora metallar va rangli metallar", click the Telegram button on the left.

Tags: injinerlik materiallari, qora m… PPT 23 pages Free download Telegram