qadimgi sharq tarixi manbashunosligi

DOCX 8 pages 23.3 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 23.3 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

1-mavzu. kirish. qadimgi sharq tarixi manbashunosligi. reja: 1.1 “qadimgi sharq” tushunchasi. 1.2 yozma manbalar. 1.3 arxeologik tadqiqotlar tarixi 1.4 tarixshunoslik qadimgi dunyo tarixi qadimgi sivilizatsiyalar tarixi bo‘lib, mazkur davrda erishilgan yutuqlar insoniyat tarixining keyingi rivojlanishini belgilab bergan. qadimgi sharq tarixi – bu yer yuzida eng qadimgi sivilizatsiyalar o‘chog‘i hisoblanadi. aynan shu ilk sivilizatsiyalarga insoniyatdagi muhim madaniy yutuqlar tegishli bo‘lib, keyinchalik ushbu yutuqlar insoniyat rivojlanishi xarakterini shakllantirdi. ular orasida eng muhimlari quyidagilar sanaladi: yozuvni ixtiro qilinishi, bu ixtiro yordamida insoniyat chegarasiz ma’lumotga ega bo‘ldi. bu ixtiro natijasida insonlar ma’lumotlarni yig‘ishga, keyinchalik esa saralab turli shaklga ajratishga o‘tishdi. jamoa mehnat tajribasi asosida qo‘rg‘onlar, yirik inshootlar barpo etiladi. kollektiv mehnat asosida yirik irrigatsiya tizimi yaratildi, ulkan ibodatxonalar, saroylar, shahar devorlari barpo etildi. ushbu jarayonda loyihalashtiruvchilar, tashkilotchilar, boshqaruvchilar kabi yangi mutaxassislar paydo bo‘ldi. ushbu prinsip harbiy sohada ham to‘ntarishga olib keldi. ya’ni, tarqoq yakka mushtlashish o‘rniga tartibli saf tortgan qo‘shinlar yaratildi, harbiy kuchni bir …

2 / 8

madaniy chegaralar doimiy o‘zgaruvchan bo‘lganligi bilan ahamiyatli sanaladi. qadimgi sharq davlatlari hududining iqlimi yozi issiq, qishi mo‘tadil kechar edi. bu yerdagi aholining ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotida nil (tax. 6671 km.), frot (tax. 2700 km.), dajla (tax. 1900 km.), hind (tax. 3180 km.), gang (tax. 2700 km.), xuanxe (tax. 4850 km.) va boshqa daryolar muhim o‘rin egallagan. ushbu daryolar eng yirik suv manbalari hisoblanib, uning vodiylari sug‘orma dehqonchilikka qulay hududlarda joylashgan. shu bilan birga irrigatsiya tizimi ham yaxshi rivojlangan edi. bu yerlarda suv omborlari qurish ham mumkin bo‘lgan. insonlar katta mehnat evaziga dehqonchilikni rivojlantirib, uni o‘zlarining hayotlari uchun foyda keltiradigan kasbga aylantirishgan. bu yerlarda turli xil irqqa (negro-avstroloidlar, yevropoidlar va mongoloidlar) mansub bo‘lgan insonlar yashaganlar. qadimgi sharqning ayrim hududlarda barqaror til oilalari ham shakllangan edi. bularga somiy, afroosiyo va boshqalar misol bo‘la oladi. shu bilan birga kavkaz oilasiga kiruvchi xurrit va urart, gutti, protoxett tillari ham ushbu hudud aholisining muloqot vositasi bo‘lgan. qadimgi …

3 / 8

ahamiyat berilib, qadimgi misr tarixini tadqiq etish taraqqiy etmoqda. yevropaning qator yirik shaharlarida iyerogliflarni o‘qish markazlari yuzaga kelgan. bunda asosiy maqsad nafaqat misr balki, mesopotamiya, xett, finikiya, eron, xitoy, hindiston sivilizatsiyalarini o‘rganishga qaratilmoqda. arxeologik manbalarni yozma manbalar bilan qiyosiy solishtirib, uning xronologiyasini belgilash qadimgi sharq tarixi manbashunosligida muhim o‘rin tutadi. qadimgi misr me’moriy yodgorliklarida bitik toshlar tarzida yozilgan manbalar muhim ahamiyat kasb etadi. qadimgi misr manbashunosligi ilk bor s. de sassi., j.f. shampoleon va boshqalarning tadqiqotlarida ilk bora tilga olinadi. shu bilan birgalikda g.karterning arxeologik izlanishlari va tutanxamon maqbarasining ochilishi olamshumul ahamiyatga ega bo‘lgan. qadimgi misr arxeologiyasi, tarixshunosligi va manbashunosligini o‘rganuvchi ilmiy maktablar orasida aqsh olimlarining faoliyatini ham alohida ta’kidlash lozim. jumladan, r.michel, j. assman., i.edvarts, b.braen (xopkins universiteti), a.vallis, d.rosalie, v.devis (kaliforniya universiteti), k. bart (boston universiteti) va boshqalar o‘zlarining sermahsul ilmiy faoliyati bilan boshqalardan ajralib turadi. ingliz misrshunosligi maktabi vakillaridan ya.shou (liverpul universiteti), j.teylor (britaniya muzeyi), l.edmund (buyuk …

4 / 8

gan. qadimgi qonunchilikka oid “shulgi qonunlari” va “xamurappi qonunlari” yozib qoldirilgan bo‘lib, ularning aksariyati bazalt toshga mixxat yozuvida bitilgan. shuningdek, tarixiy manbalar orasida shumer - akkad hukmdorlari ro‘yxati e’tiborga molikdir. qadimgi bobil podshosi xammurapi qonunlari bobil va qadimgi sharq huquqshunosligi haqidagi eng muhim manbalardandir. mil. avv. ii-ming yilliklardagi bobil ijtimoiy-iqtisodiy hayoti haqida eng to‘liq ma’lumotlar aks etgan qonunlar davlat rolini mustahkamlashga xizmat qilgan. ularni o‘rganish orqali qadimgi bobilning xo‘jaligi, (qishloq xo‘jaligi, hunarmandchilik, savdo va sudxo‘rlik), ijtimoiy tuzumi (yerga egalik shakllari, qulchilik, jamoa, oila, huquq va boshqalar) haqida nihoyatda boy va ahamiyatli ma’lumotlarga ega bo‘lamiz. shimoliy mesopotamiya va suriyaning tarixiy taraqqiyoti bevosita bir-biriga bog‘liq. akkad va keyinchalik ossuriya tarixining ko‘hna mixxat yozuvlarida yoritilishi etiborga loyiqdir. hozirda qadimgi mesopatamiya tarixi va manbashunosligi bilan aqsh va buyuk britaniya universitetlari olimlaridan y. bottero, j.kuper, s.dalli, s.bauer, v.lambert, kabilar faol ilmiy tadqiqotlar olib bormoqda. natijada qadimgi mesopotamiya tarixi xronologiyasiga muhim o‘zgarishlar kiritildi. chikago instituti arxeolog …

5 / 8

xat yozuvlar va tasvirlar topilgan edi. ammo ularni davrlashtirish va xronologiyasini belgilash o‘sha davr uchun muammoli hisoblangan. 1887 yilda arxeologlar tell-amarna arxividagi diplomatik yozishmalarni tarjima qilganlarida xett podshosining misr bilan diplomatik aloqalar olib borgani haqida ma’lumotga ega bo‘ldilar. bu esa kichik osiyoda qadimda yana bir ulkan davlat bo‘lganini ta’kidlar edi. keyinchalik 1906-yilga kelib mashhur germaniyalik olim y.g. vinkler bogazkyoy (bo‘g‘ozqoya) degan joyda (hozirgi turkiya respublikasi) xett davlati poytaxti xattusani arxeologik izlanishlar natijasida topishga muvaffaq bo‘ladi. natijada yaqin sharq tillarida (akkad, xuritt, arsava va boshqa) yozilgan o‘n minglab loy taxtachalardan iborat mixxat yozuvlar hamda xett davlati bilan misr podsholigi o‘rtasida tuzilgan tinchlik shartnomasining mixxat shakli topildi. chexiyalik olim b. grozniy (keyinchalik yirik xettshunos) 1915-yilda uzoq tadqiqotlardan so‘ng qadimgi xett tili hind-yevropa tillar oilasiga mansubligini isbotlaydi. taniqli tadqiqotchi olim a.getse 1933-yilga kelib xett davlati tarixini dastlab umumiy o‘rganishga harakat qiladi. shu bilan birga olim 1933-yilda kichik osiyo tarixini ilmiy asosda yozishga kirishdi. …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi sharq tarixi manbashunosligi"

1-mavzu. kirish. qadimgi sharq tarixi manbashunosligi. reja: 1.1 “qadimgi sharq” tushunchasi. 1.2 yozma manbalar. 1.3 arxeologik tadqiqotlar tarixi 1.4 tarixshunoslik qadimgi dunyo tarixi qadimgi sivilizatsiyalar tarixi bo‘lib, mazkur davrda erishilgan yutuqlar insoniyat tarixining keyingi rivojlanishini belgilab bergan. qadimgi sharq tarixi – bu yer yuzida eng qadimgi sivilizatsiyalar o‘chog‘i hisoblanadi. aynan shu ilk sivilizatsiyalarga insoniyatdagi muhim madaniy yutuqlar tegishli bo‘lib, keyinchalik ushbu yutuqlar insoniyat rivojlanishi xarakterini shakllantirdi. ular orasida eng muhimlari quyidagilar sanaladi: yozuvni ixtiro qilinishi, bu ixtiro yordamida insoniyat chegarasiz ma’lumotga ega bo‘ldi. bu ixtiro natijasida insonlar ma’lumotlarni yig‘ishga, keyinchalik esa saralab turli s...

This file contains 8 pages in DOCX format (23.3 KB). To download "qadimgi sharq tarixi manbashunosligi", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi sharq tarixi manbashuno… DOCX 8 pages Free download Telegram