huquq tizimi va huquqiy tizim

DOCX 9 pages 28.0 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 28.0 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

12-мавзу: ҳуқуқ тизими ва ҳуқуқий тизим ўқув машғулотининг натижасида талабада ҳуқуқ тизими: тушунчаси ва тузилиши, ҳуқуқий тизим тушунчаси ва унинг асосий элементлари, ҳуқуқ тизимини соҳаларга ажратиш асослари, ҳуқуқ соҳаси ва ҳуқуқ институти тушунчалари, моддий ва процессуал ҳуқуқ, ҳуқуқ тизимини хусусий ва оммавий ҳуқуққа ажратиш, ўзбекистон ҳуқуқ тизими асосий соҳаларининг тавсифи, ҳуқуқ тизими ва қонунчилик тизими ҳамда қонунчиликни тизимлаштириш: тушунчаси ва турлари тўғрисида тушунчалар шаклланади. · ҳуқуқ тизими нима ва унинг таркибий элементлари нималардан иборат? ҳуқуқ тизими – бу ижтимоий муносабатларнинг характери билан боғлиқ бўлган ҳуқуқнинг ички тузилиши бўлиб, у ҳуқуқ нормалари, ҳуқуқ институтлари ва ҳуқуқ соҳаларининг қатъий илмий изчилликда жойлашган тартиби. ҳуқуқ тизими ҳодисасининг қуйидаги хусусиятларини кўрсатиб ўтиш мумкин: · ҳуқуқ тизими – муайян жамиятда амалда бўлган ҳуқуқнинг объектив сифатидир, уни аввалдан белгиланган режа асосида барпо этиш мумкин эмас; · ҳуқуқ тизими тўлалигича ҳуқуқ билан мустаҳкамланадиган ва тартибга солинадиган ижтимоий муносабатлар тизимига мувофиқ келади. шу жиҳатдан олганда, ҳуқуқ ижтимоий ҳодиса …

2 / 9

ридик нормаларнинг ҳам маълум даражада ихтисослашувини тақозо этади. ҳуқуқ тизимининг қуйидаги элементлари мавжуд: а) ҳуқуқ нормаси; б) ҳуқуқ институти; с) ҳуқуқ соҳаси. “ҳуқуқий тизим” атамаси қуйидаги уч маънода қўлланилади: · ижтимоий-иқтисодий маънода (бунда у умуман “ҳуқуқнинг ижтимоий-иқтисодий тури” тушунчасига тўғри келади); · бирор мамлакатнинг ҳуқуқий тизими маъносида; · турли мамлакатлар ҳуқуқий тизимларининг бирлиги маъносида. бинобарин, ҳуқуқий тизим деганда, бир мамлакат доирасида амал қилувчи объектив ҳуқуқ тушунилади. бошқача айтганда, муайян мамлакатнинг ҳуқуқий тизими ушбу давлатнинг ҳудудида амал қиладиган ва жамиятдаги ижтимоий муносабатларни тартибга соладиган ҳуқуқдир. бугунги кунда сиёсий харитада 200 дан ортиқ давлат мавжудлигини эътиборга оладиган бўлсак, демак шунча ҳуқуқий тизим шаклланган. ҳуқуқий тизимнинг таркибий элементларини қуйидаги гуруҳларга ажратиш мумкин: 1) норматив хусусиятга эга бўлган таркибий элементлар: а) ҳуқуқ; б) ҳуқуқ тизими; в) ҳуқуқий принциплар; г) ҳуқуқнинг манбалари 2) ҳаракатда (муайян жараён орқали) ифодаланадиган таркибий элементлар: а) ҳуқуқ ижодкорлиги; б) ҳуқуқни амалга ошириш, қўллаш жараёни; в) ҳуқуқий муносабатлар; г) ҳуқуқий тартибга …

3 / 9

й тартибга солиш предмети деганда, ҳуқуқ нормалари таъсири доирасида бўлган муносабатлар тушунилади. яъни ҳуқуқий жиҳатдан тартибга солиниши зарур бўлган ҳар қандай ижтимоий муносабат ҳуқуқий тартибга солиш предметини ташкил этади. бир ҳуқуқ соҳаси доирасида тартибга солинадиган муносабатлар қуйидаги белги ва сифатларга эга бўлади: · ижтимоий муносабатлар барқарорлиги ва доимий қайта такрорланиб туриши; · ушбумуносабатларнитартибгасолишзаруратининг объектив мавжудлиги; · давлат-ҳуқуқийназоратиостидабўлишлиги; · аниқмақсадгайўналтирилганлиги. ҳуқуқий тартибга солиш предмети тузилмаси мисолида унинг ҳуқуқни соҳаларга ажратишдаги ўрни янада яққол намоён бўлади. ҳуқуқий тартибга солиш предмети тузилмаси ўз таркибига қуйидаги унсурларни қамраб олади: · ҳуқуқийтартибгасолишпредметисубеъктлари (индивидуалваколлегиал). масалан, конституциявийҳуқуқҳуқуқийтартибгасолишпредметисубеъктларинингўзигахослигибиланажралибтуради. яънибутунбирхалқ, миллат, алоҳидамаъмурий-ҳудудийбирликларконституциявийтартибгасолишпредметисубеъктларигаайланишларимумкин(сайлов, референдум кабижараёнларда). · субъектларнингхулқ-атвори, ҳатти-ҳаракати, қилмиши. масалан, айримҳуқуқсоҳаларигаасосанқонунга, ҳуқуққамувофиқҳатти-ҳаракатларданиборатмуносабатларнитартибгасолади. бунифуқароликҳуқуқимисолидакўришмумкин. бироқайримҳуқуқсоҳалариҳуқуққазидқилмишларданиборатмуносабатларасосидаамалқилади (масалан, жиноятҳуқуқи). · атроф-муҳитобъектлари: нарсаларваҳодисалар – буларюзасиданинсонларбир-бирларибиланмуносабатгакиришадиларвамаълумманфаатюзасидануларгақизиқадилар. масалан, ер ҳуқуқинингсубъектлариманфаатлариқаратилганасосий объект ер табиийресурсиҳисобланади. ёкимолияҳуқуқидабундай объект вазифасини пул маблағларибажаради. · муайянмуносабатларнингюзагакелишивабарҳамтопишинингбевоситасабабчиларибўлганюридикфактлар: ҳодисаваҳаракатлар. масалан, фуқароликҳуқуқидабундайфактларсифатидаасосаншартномаларкўзгаташланади. оилаҳуқуқидаэсаникоҳ, фарзандликкаолиш, васийликваҳомийликкабифактларбирламчиаҳамиятгаэга. ҳуқуқи

4 / 9

йтартибгасолишметоди – мавжудижтимоиймуносабатларгаҳуқуқнингтаъсиридақўлланиладиганусуллар, воситалармажмуидир. ҳуқуқийтартибгасолишпредметиҳуқуқнормаларибиланқандаймуносабатлартартибгасолинишинианглатса, ҳуқуқийтартибгасолишметодиэсаушбумуносабатларқандайусулвавоситаларёрдамидатартибгасолинишинибилдиради. ҳуқуқийтартибгасолишметодиҳуқуқнисоҳаларгаажратишдатартибгасолишпредметикабибирламчиаҳамиятгаэгабўлмаса-да, уларнингҳуқуқийтартибгасолишсамарадорлигиниоширишдамуҳимҳиссақўшади. юридикадабиётлардаҳарбирҳуқуқсоҳасиўзинингҳуқуқийтартибгасолишметодигаэгаэканлигиҳақидафикрюритилади. масалан, маъмурийҳуқуқучун – будавлат-ҳокимиятбуйруқберишметоди, фуқароликҳуқуқиучун – тенглик, рухсатберишметоди, меҳнатҳуқуқиучун - адолатлитақдирлашварағбатлантиришметоди, жиноятҳуқуқиучун – жазотаҳдидибиланманэтишметодиваҳоказо. ҳуқуқийтартибгасолишнингқуйидагиметодлариникўрсатибўтишмумкин: · рухсатбериш – шахсларнингфаолҳаракатларолибборишлариучунҳуқуқлартақдимэтиш; · манэтиш – муайянтурдагиҳаракатларнисодирэтишдантийилибтуришмажбуриятиниюклаш; · позитив мажбурлов – муайянфаолҳаракатларниамалгаоширишмажбуриятиниюклаш. ҳуқуқ институтлари – бу ўзаро боғлиқ бўлган бир турдаги ижтимоий муносабатларни тартибга солувчи ҳуқуқий нормалар гуруҳидир. масалан, фуқаролик ҳуқуқи соҳасида – мулк ҳуқуқи институти, жиноят ҳуқуқи соҳасида – давлатга қарши жиноятлар институти кабилар амал қилади ва бошқалар. ушбу ҳуқуқ институтлари ўзлари тегишли бўлган ҳуқуқ соҳасининг ички таркибий қисмидир. ўз навбатида, юқоридаги мисолимизда биринчиси – мулкий муносабатларни, иккинчиси давлатга қарши жиноят қилишдан келиб чиқадиган муносабатларни тартибга солувчи нормаларнинг мустақил гуруҳини ташкил этади. бу соҳадаги ҳуқуқ институтлари бирлашиб, муайян ҳуқуқ соҳасини ташкил этади. ҳуқуқ соҳаси – бу ўзига хос ижтимоий муносабатларнинг муайян соҳасини тартибга солувчи ҳуқуқ нормалари ва ҳуқуқ институтларининг йиғиндисидир. масалан, молиявий муносабатлар – молия ҳуқуқ соҳаси билан, меҳнат муносабатлари – меҳнат ҳуқуқ

5 / 9

и соҳаси билан, ер билан боғлиқ муносабатлар – ер ҳуқуқи соҳаси билан тартибга солинади ва ҳоказо. ҳуқуқ соҳаси – ҳуқуқ тизимининг асосий қисми ва мустақил бўғини. ҳар бир ҳуқуқ соҳасида умумий қисм мавжуд бўлиб, унда шу соҳага тегишли ижтимоий муносабатларни тартибга солишнинг умумий принцип ва қоидалари баён этилади. ҳуқуқ нормалари– давлат томонидан ўрнатиладиган ва маъқулланадиган, муайян шаклда ифодаланадиган, ижтимоий муносабатларни тартибга солишга қаратилган умуммажбурий ҳулқ-атвор қоидалари. ҳуқуқ нормаси – ҳуқуқ тизимининг энг асосий, дастлабки элементи бўлиб, давлат жорий этган, бажарилиши жамиятнинг барча аъзолари учун мажбурий бўлган, ижтимоий муносабатларни тартибга солувчи турмуш қоидасидир. ҳуқуқ нормаси умумий, яъни ҳаммага тааллуқлидир. у доимо қўлланиладиган бўлиб, унда бажариш шартлари, субъектлар ўртасидаги тартибга солинадиган ижтимоий муносабатлар, тарафларнинг ҳуқуқ ва бурчлари, бажармаганлик учун жазо чоралари белгиланади. моддий ҳуқуқ – ижтимоий муносабатларни тартибга солишни таъминловчи ҳуқуқ нормалари тизими. моддий ҳуқуқни амалга ошириш шакллари ва тартибини, уни ҳимоя қилиш шартларини мустаҳкамловчи процессуал ҳуқуқдан фарқли ўлароқ, моддий ҳуқуқ ижтимоий …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "huquq tizimi va huquqiy tizim"

12-мавзу: ҳуқуқ тизими ва ҳуқуқий тизим ўқув машғулотининг натижасида талабада ҳуқуқ тизими: тушунчаси ва тузилиши, ҳуқуқий тизим тушунчаси ва унинг асосий элементлари, ҳуқуқ тизимини соҳаларга ажратиш асослари, ҳуқуқ соҳаси ва ҳуқуқ институти тушунчалари, моддий ва процессуал ҳуқуқ, ҳуқуқ тизимини хусусий ва оммавий ҳуқуққа ажратиш, ўзбекистон ҳуқуқ тизими асосий соҳаларининг тавсифи, ҳуқуқ тизими ва қонунчилик тизими ҳамда қонунчиликни тизимлаштириш: тушунчаси ва турлари тўғрисида тушунчалар шаклланади. · ҳуқуқ тизими нима ва унинг таркибий элементлари нималардан иборат? ҳуқуқ тизими – бу ижтимоий муносабатларнинг характери билан боғлиқ бўлган ҳуқуқнинг ички тузилиши бўлиб, у ҳуқуқ нормалари, ҳуқуқ институтлари ва ҳуқуқ соҳаларининг қатъий илмий изчилликда жойлашган тартиби. ҳуқуқ тизими...

This file contains 9 pages in DOCX format (28.0 KB). To download "huquq tizimi va huquqiy tizim", click the Telegram button on the left.

Tags: huquq tizimi va huquqiy tizim DOCX 9 pages Free download Telegram