fonksiyalar haqida asosiy tushunchalar

PDF 19 pages 837.5 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 837.5 KB

File type PDF

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

117 функция ҳақида асосий тушунчалар режа 1. ўзгармас ва ўзгарувчи миқдорлар. 2. функция тушунчаси. 3. функциянинг берилиш усуллари. 4. функциянинг айрим ҳоллари таянч иборалар ва тушунчалар ўзгармас ва ўзгарувчи миқдорлар, функция тушунчаси, функция аниқланиш соҳаси, қийматлар тўплами, аналитик усул, график усул, жадвал усул, ошкор ва ошкормас функциялар, функциянинг алгоритмик берилиши, мураккаб функция, тескари функция, 1. ўзгармас ва ўзгарувчи миқдорлар. қаралаётган жараёнда бир хил сон қийматларини қабул қиладиган миқдорларга ўзгармас миқдорлар дейилади. масалан, қандай радиусли айлана олмайлик, унинг узунлигининг деаметрига нисбати бир хил  сондан иборат бўлади. бу ҳолда нисбат ўзгармас миқдордир. қаралаётган жараёнда ҳар хил сон қийматлари қабул қиладиган миқдорларга ўзгарувчи миқдорлар дейилади. масалан, ҳаво ҳарорати (температураси), вақт, ҳаракатнинг тезлиги ўзгарувчи миқдорлардир. бундай мисолларни кўплаб келтириш мумкин. ҳамма ўзгарувчи миқдорларни бирданига ўрганиб бўлмайди. энди иккита ўзгарувчи миқдорлар орасидаги боғланишни қараймиз. 2. функция тушунчаси. функция тушунчаси математиканинг энг асосий тушунчаларидан бири бўлиб, унинг ёрдамида табиат ва жамиятдаги кўп жараён ва ҳодисалар …

2 / 19

ункция аниқланган дейилади. га эркли ўзгарувчи ёки аргумент, y га эса эрксиз ўзгарувчи ёки нинг функцияси дейилади. шундай қилиб, функция берилган бўлиши учун: 1) x тўплам берилиши керак (кўп ҳолларда уни билан y ўзгарувчиларнинг боғланишига кўра топилади); 2) x ўзгарувчининг x тўпламдан олинган ҳар бир қийматига унга мос қўйиладиган y ни аниқлайдиган қоида ёки қонун берилиши керак. (таърифда уни f символ билан белгиладик). масалан; 1) ),( xf тўпламга тегишли бўлган ҳар бир сонга унинг ўзини ўзига кўпайтириб, яъни квадратга кўтариб мос қўйувчи қоида бўлсин. бу ҳолда 2xy  функция ҳосил бўлади. бу функция ),(  оралиқда аниқланган; 2) f ҳар бир   ,0x сонга шу сондан олинган квадрат илдизни мос қўйсин. бу xy  функцияни ифодалайди. унинг аниқланиш соҳаси  ,0 бўлади. 1-мисол. x xy   4 1 3 функциянинг аниқланиш соҳасини топинг. ечиш. маълумки, функциянинг аниқланиш соҳаси x нинг шундай қийматлари тўпламики, бунда y функция ҳақиқий сон …

3 / 19

1 , pt босим остида қайнаш температураси 2t ва ҳ.к. бўлишини топганда қўйидаги жадвал келиб чиқади. босим p 1p 2p … np температура t 1t 2t … nt бундан кўринадики p босим билан t температура орасида боғланиш бўлиб, p аргумент, t функция бўлади. функциянинг бундай берилишига жадвал усулда берилган дейилади. бундай усул кўпроқ тажрибаларда ишлатилади. 3) функциянинг график усулида берилишида, ва y ўзгарувчилар орасидаги боғланиш текисликдаги бирор чизиқ ёрдамида берилади. бунда x ва y тўпламлар орасидаги мослик график билан берилади. xoy текис- ликда l чизиқ берилган бўлсин. x нинг қийматига мос келган y нинг қийматини, топиш учун x нуқтадан ox ўқига перпендикуляр ўтказамиз. у l чизиқни битта нуқтада кесиб ўтади. нуқтадан oy ўқига перпендикуляр ўтказамиз, бу перпендикулярнинг oy ўқи билан кесишиш нуқтаси, y нинг га мос қиймати бўлади. маълумки, бундай мослик l чизиқ ёрдамида бажарилади. функциянинг бундай берилиши, график усулда берилган дейилади. функциянинг график усулида берилишидан, уни аналитик усул билан …

4 / 19

функцияни ифодаламайди, чунки x нинг ҳар бир қийматига y нинг ҳақиқий сон қийматини мос қўйиш мумкин эмас. 2. мураккаб функция. )(ufy  бўлиб, )(xu  функция берилган бўлса, y функцияга )(x функциянинг функцияси ёки y га x нинг мураккаб функцияси дейилади. масалан, )1lg( 2  xy функцияда 12  xu бўлиб. y x нинг мураккаб функцияси бўлади. бундан ташқари 3 2352 )1(,3),1sin(   xyyxy x ва ҳ.к. лар ҳам, мураккаб функцияга мисол бўлаолади. 3. тескари функция. )(xfy  функция берилган бўлсин. y функциянинг қийматлар тўпламидаги ҳар бир қийматига аргументнинг аниқланиш соҳасидан битта қиймати мос қўйилган бўлса, берилган функцияга тескари )(ydx  функция берилган бўлади ва )()( defd  ва )()( ddfe  ҳар бир )()(0 defdx  ва )()(0 ddfey  бўлиб. )( 00 xfy  фақат )( 00 ydx  учун бажарилади. масалан 32  xy функцияга тескари функция 32  yx , 2/)3(  yx бўлади. 3xy …

5 / 19

nligi )(xfy  funksiya x to‘plamda aniqlangan va xx 1 bo‘lsin. agar 121 , xxx  uchun ( 1x to‘plamdan olingan istalgan 1x va 2x uchun) 21 xx  bo‘lganda: )()( 21 xfxf   )()( 21 xfxf  tengsizlik bajarilsa, )(xfy  funksiyaga 1x to‘plamda o‘suvchi (kamayuvchi) deyiladi; )()( 21 xfxf   )()( 21 xfxf  tengsizlik bajarilsa, )(xfy  funksiyaga 1x to‘plamda kamaymaydigan (o‘smaydigan) deyiladi. o‘suvchi, kamaymaydigan, kamayuvchi va o‘smaydigan funksiyalar monoton funksiya nomi bilan umumlashtiriladi. bunda o‘suvchi va kamayuvchi funksiyalarga qat’iy monoton funksiyalar deyiladi. funksiya monoton bo‘lgan intervallar monotonlik intervallari deb ataladi. 183 funksiyaning juft va toqligi )(xfy  funksiya x to‘plamda aniqlangan bo‘lsin. agar xx uchun xx va )()( xfxf  bo‘lsa, )(xf funksiyaga juft funksiya deyiladi. agar xx uchun xx va )()( xfxf  bo‘lsa, )(xf funksiyaga toq funksiya deyiladi. juft yoki toq bo‘lmagan funksiya umumiy ko‘rinishdagi funksiya deb ataladi. funksiyaning chegaralanganligi )(xfy  …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fonksiyalar haqida asosiy tushunchalar"

117 функция ҳақида асосий тушунчалар режа 1. ўзгармас ва ўзгарувчи миқдорлар. 2. функция тушунчаси. 3. функциянинг берилиш усуллари. 4. функциянинг айрим ҳоллари таянч иборалар ва тушунчалар ўзгармас ва ўзгарувчи миқдорлар, функция тушунчаси, функция аниқланиш соҳаси, қийматлар тўплами, аналитик усул, график усул, жадвал усул, ошкор ва ошкормас функциялар, функциянинг алгоритмик берилиши, мураккаб функция, тескари функция, 1. ўзгармас ва ўзгарувчи миқдорлар. қаралаётган жараёнда бир хил сон қийматларини қабул қиладиган миқдорларга ўзгармас миқдорлар дейилади. масалан, қандай радиусли айлана олмайлик, унинг узунлигининг деаметрига нисбати бир хил  сондан иборат бўлади. бу ҳолда нисбат ўзгармас миқдордир. қаралаётган жараёнда ҳар хил сон қийматлари қабул қиладиган миқдорларга ўзгарувчи миқд...

This file contains 19 pages in PDF format (837.5 KB). To download "fonksiyalar haqida asosiy tushunchalar", click the Telegram button on the left.

Tags: fonksiyalar haqida asosiy tushu… PDF 19 pages Free download Telegram