tuproq eroziyasi va sel oqimi, ularni oldini olish va qarshi kurash choralari

DOCX 7 pages 25.0 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.0 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

12-mavzu: tuproq eroziyasi va sel oqimi, ularni oldini olish va qarshi kurash choralari. reja: 1. o’zbekistonda erroziyaga uchragan tuproqlar va ularning tarqalishi 2. erroziya turlari (suv, shamol va irrigasiya erroziyalari) 3. tuproq erroziyasini oldini olish va qarshi kurash tadbirlari 4. sel oqimi tarqalgan mintaqalar, selning vujudga kelish sabablari. sel oqimini odini olish va qarshi kurash choralari tayanch tushunchalar: tuproq eroziyasi, suv eroziyasi, shamol eroziyasi, sug’orish eroziyasi, yuza eroziya, jarlanish eroziyasi, geologik eroziya, tezlashgan eroziya, sel oqimi, agro-o’rmon meliorativ tadbirlar, gidrotexnikaviy tadbirlar. adabiyotlar: 1, 2, 3,8, 9, 10, 11 1. suv yoki shamol harakati tasirida tuproq qatlamining yemirilishiga tuproq eroziyasi deyiladi. eroziya 3 turga bo’linadi: suv, shamol va irrigasiya eroziyasi. eroziya (lotincha - o’yilish, yemirilish) suv va shamol ta’sirida tuproqning yemirilish jarayonidir. tuproq ning suv ta’sirida yemirilishiga suv eroziyasi shamol ta’sirida yemirilib, uchirilib ketishiga esa shamol eroziyasi yoki deflyasiyasi deyiladi. suv eroziyasi ham ikkiga: yuza eroziya va jarlanish eroziyasiga bo’linadi. shuningdek, …

2 / 7

ta’sirida tuproq ning chuqur, o’yilib yuvilishi sodir bo’ladi. bu jarayon bir necha bosqichda kechadi: dastlab uncha katta bo’lmagan (20-25 sm) chuqurliklar hosil bo’ladi va ular kengayib 0,3-0,5 metrdan 1,0-1,5 metrgacha yetadi, keyinchalik bu jarayon rivojlanib jarliklarga aylanadi. uzunasiga ro’y beradigan eroziya tuproqlarni to’liq ravishda yemirib yuboradi. jarliklar hosil bo’lgan maydonlar qishloq xo’jaligi uchun mutlaqo yaroqsiz holga keladi. jarlanish eroziyasining rivojlanish jadalligi (1 kv kilometr maydondagi jarliklarning uzunligi km hisobida) darajasi quyidagi gradasiyalar bilan baholanadi: a) kuchsiz jarliklar - 0,25 km dan kam; b)o’rtacha-25-0,50km; v)kuchli - 0,50-0,75 km; g) juda kuchli - 0,75 km dan ko’p. tog’li o’lkalarda oddiy suv eroziyasi bilan birga sel oqimlari ta’siridagi tuproq yuvilishi ham keng tarqalgan. rivojlanish tezligiga qarab geologik va tezlashgan eroziya turlari ajratiladi: geologik eroziya - o’simliklar bilan qoplangan tuproq yuzasidan zarrachalarning asta-sekin yuvilish jarayoni bo’lib, bunda tuproq paydo bo’lishi davomida, yuvilgan tuproq qatlamlari qayta tiklanadi. tezlashgan eroziya - insonlar faoliyati bilan bog’lik bo’lib, …

3 / 7

(1977y) ga ko’ra suv eroziyasiga uchragan tuproq lar quyidagi guruxlarga ajratiladi: a) kam yuvilgan - tuprog’i 10 sm gacha, ya’ni gumusli gorizontning to’rtdan bir qismi yuvilgan, b) o’rtacha yuvilgan - tuprog’i 10-20 sm gacha, ya’ni gumusli gorizontning deyarli yarmi yuvilgan, v) kuchli yuvilgan - dastlabki gumusli gorizont to’liq va karbonatli v gorizontning bir qismi yuvilgan. yuvilish darajasidan tashqari tuproqlardan yuvib keltirilgan va yotqizilgan eroziya mahsulotlarining qalinligiga ko’ra, quyidagilarga bo’linadi: a) kam yotqizilgan - 20 sm gacha, b) o’rtacha yotqizilgan - 20-40 sm gacha, v) kuchli yotqizilgan - 40 sm dan ortiq. shamol eroziyasiga uchragan tuproqlar quyidagi gradasiyalar asosida ajratiladi: a) kam uchirib ketilgan - gumusli qatlamning to’rtdan bir qismi uchirib ketilgan; b) o’rtacha - deyarli yarmi uchirib ketilgan; v) kuchli - to’rtdan uch qismi; g) juda kuchli - gumusli gorizont to’liq uchirib ketilgan. eroziyaning asosiy sababi yerdan noto’g’ri foydalanish va eroziyaga moyil yerlarda o’simlik qoplamining yo’qotib yuborilishidir. shuning uchun eroziya …

4 / 7

ing nishabligi 1,5-2 bo’lganda eroziyalanish ehtimoli paydo bo’ladi. 3° va undan ortiq qiyaliklarda eroziya sezilarli rivojlanadi va yonbag’irlarning qiyaligi oshib borishi bilan eroziya intensivligi kuchayib boradi. o’rta osiyoning bo’z tuproqlari sharoitida yonbag’irlarning nishabligiga qarab eroziya rivojlanishining quyidagi gradasiyalari ajratiladi: 1 gacha nishablikda - eroziya kuzatilmaydi yoki juda kuchsiz bo’ladi; 1 -3 ° nishablikda qaydalma yerlarda eroziya intensivligi kam yoki o’rtacha; 3-5° nishablikda qaydaladigan maydonlarda eroziya intensivligi o’rtacha va kuchli; 5-10° nishablikda bo’lgan sharoitda eroziya intensivligi juda yuqori bo’ladi. yer nishabligiga qarab, tuproq ning yuvilish mikdori ham har xil: qiyalik 2- 2,5° da har gektar yerdan 4,5 m3 gacha tuproq yuviladigan bo’lsa, 4-6° da uning hajmi 37 m3 ni tashkil etadi. joyning geologik tuzilishining eroziyaga ta’siri tog’ jinslarining yuvilishiga va deflyasiyaga chidamliligi bilan aniqlanadi. jumladan lyoss va lyossimon jinslar oson yuvilib, jarliklar hosil qiladi. morena qumoqlari yuvilishga ancha chidamli, qadimgi flyuvioglyasial-delyuvial jinslar suvni yaxshi o’tkazganligidan, suv eroziyasiga ancha chidamli, ammo deflyasiya …

5 / 7

gidrotexnika tadbirlar tizimini reja asosida amalga oshirish kerak. tashkiliy-xo’jalik tadbirlari eroziyaga qarshi kurashning asoslangan rejalarini tuzish va uni amalda bajarishga qaratilgan bo’ladi. unda alohida maydonlarning eroziyalanish darajasini aks ettiradigan tuproq xaritasi va kartogrammalarini tuzish muhim rol o’ynaydi. bu materiallar asosida xo’jalikning yo’nalishi, ixtisoslashuvi belgilanib, muayyan xududlarda eroziyaga qarshi kurashning aniq rejalari tuziladi. agrotexnika tadbirlari - tuproqlarni eroziyadan himoyalash imkonini beradigan ko’p yillik o’tlar va bir yillik ekinlardan foydalanish, yerni ishlashning maqbul usulini qo’llash, qor to’plash va qor suvlari oqimini tartibga solishning maxsus tadbirlaridan foydalanish, shuningdek, tuproq unumdorligini oshirishning agrokimyoviy vositalaridan foydalanish singarilardan tashkil topgan. ekin ekiladigan maydonlarda quyidagi tadbirlarni qo’llash juda muhim: almashlab ekishni joriy qilish, ko’kat-sideratlarni ekish, organik o’g’itlar solish, tuproqni chuqur qilib shudgorlash, yerni qiyalikka ko’ndalang va ag’darmasdan haydash, qor tutgichlar o’rnatish va boshqalar. sug’orilmaydigan yerlarda o’simliklar qiyalikka ko’ndalang kilib ekiladi, shuningdek, tuproqqa ham ko’ndalanggiga ishlov beriladi. sug’oriladigan yerlarda esa ekin ekayotganda ham , tuproqqa ishlov berayotganda ham …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tuproq eroziyasi va sel oqimi, ularni oldini olish va qarshi kurash choralari"

12-mavzu: tuproq eroziyasi va sel oqimi, ularni oldini olish va qarshi kurash choralari. reja: 1. o’zbekistonda erroziyaga uchragan tuproqlar va ularning tarqalishi 2. erroziya turlari (suv, shamol va irrigasiya erroziyalari) 3. tuproq erroziyasini oldini olish va qarshi kurash tadbirlari 4. sel oqimi tarqalgan mintaqalar, selning vujudga kelish sabablari. sel oqimini odini olish va qarshi kurash choralari tayanch tushunchalar: tuproq eroziyasi, suv eroziyasi, shamol eroziyasi, sug’orish eroziyasi, yuza eroziya, jarlanish eroziyasi, geologik eroziya, tezlashgan eroziya, sel oqimi, agro-o’rmon meliorativ tadbirlar, gidrotexnikaviy tadbirlar. adabiyotlar: 1, 2, 3,8, 9, 10, 11 1. suv yoki shamol harakati tasirida tuproq qatlamining yemirilishiga tuproq eroziyasi deyiladi. eroziya 3 turga bo’l...

This file contains 7 pages in DOCX format (25.0 KB). To download "tuproq eroziyasi va sel oqimi, ularni oldini olish va qarshi kurash choralari", click the Telegram button on the left.

Tags: tuproq eroziyasi va sel oqimi, … DOCX 7 pages Free download Telegram