don ekinlari biologiyasi va yetishtirish texnologiyasi

DOCX 17 pages 255.3 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 255.3 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

2-ma’ruza: bug’doy biologiyasi va yetishtirish texnologiyasi reja: 1. o’zbekistonda va dunyoda keng tarqalgan don ekinlari, donli ekinlarning guruhlanishi, kuzgi g’alla ekinlarining ahamiyati. 1. morfologik belgilari, ularning biologik xususiyatlari. 1. donning kimyoviy tarkibi, donli ekinlarning rivojlanish fazalari. tayanch tushunchalar: haqiqiy don ekinlari, tariqsimon don ekinlari, dukkakli don ekinlari, ildiz tizimi, popuk, murtak ildizlar, popuk ildizlar, bo’g’in ildizlar, poya, barg, to’pgul, ro’vak, gul, meva, oqsil, oqsil miqdori, kleykovina, uglevodorodlar, kraxmal, klechatka, yog’lar, vitaminlar, fermentlar, suv miqdori, urug’larni bo’rtishi, maysalash, tuplanish, naychalash, boshoqlash, gullash, yetilish, urug’ni shakllanishi, to’lish, pishish, qattiq pishish, sut pishish, mum pishish. donli ekinlar o’zbekiston respublikasining xalq xo’jaligida katta iqtisodiy, ishlab chiqarish ahamiyatiga ega. aholini oziq-ovqatga bo’lgan ehtiyojlarini qondirishda, chorvachilikni konsentrat va omuxta yem, sanoatning ayrim sohalarini xomashyo bilan ta’minlashda donli ekinlar muhim o’rinni egallaydi. don yetishtirishni ko’paytirish, qishloq xo’jaligidagi asosiy muammo. o’zbekiston respublikasi mustaqillikka erishgandan keyin don yetishtirishni ko’paytirish, mamlakat aholisini, xalq xo’jaligini donga bo’lgan talabini respublikada yetishtirilgan don …

2 / 17

ildorligi yildan-yilga ortib bormoqda. boshoqli don ekinlarining hosildorligi sug’oriladigan yerlarda 1992-1994 yillarda 22 s/ga, 2004 yili 41 s/ga yetdi. hosildorlikni ortishi hamma donli ekinlar bo’yicha kuzatilmoqda. o’zbekistonda yalpi don hosilini o’sishi kuyidagi jadvalda keltirilgan. o’zbekistonda don ishlab ishlab chiqarishning o’sishi, ming tonna yillar 1990 1992 1994 1996 1998 2000 2001 2002 2003 hosil, ming tonna 990 1200 1550 2550 3000 3100 3400 4500 5100 mamlakatimizning donga bo’lgan bir yillik ehtiyoji 6,0-6,5 mln t tashkil etadi. kelajakda mamlakatimizda don yetishtirishni ko’paytirish asosan hosildorlikni oshirish, jadal o’stirish texnologiyalarni ishlab chiqish va joriy etish hisobiga amalga oshirilishi ko’zda tutilmoqda. jahonda don yetishtirish bo’yicha ma’lumotlar 12-jadvalda keltirilgan. 12.jahonda don yetishtirish (fao ma’lumoti) № yillar 2001 2002 2003 2004 2001 2002 2003 2004 2001 2002 2003 2004 ekin turi mln. ga s/ga mln.t 1 bug’doy 211,6 210,1 204,3 213,8 34,1 34,11 32,2 35,4 587,9 569,4 550,5 619,2 2 makkajo’xori 138,7 138,4 143,2 144,8 52,5 55,4 …

3 / 17

kkinchi guruh don ekinlari g’alladoshlar (gramineae) yoki qo’ng’irboshlar (poaceae) oilasiga, marjumak (polygonaceae) marjumakdoshlar, dukkakli don ekinlari (fabaceae) dukkakdoshlar oilasiga mansub. don ekinlarining ildiz tizimi popuk. don ko’karganda dastlab murtak yoki birlamchi ildizlar hosil bo’ladi. ularning soni o’simlik turiga bog’liq. kuzgi bug’doyda murtak ildizlar 3, bahori bug’doyda 5, sulida 3-4 arpada 5-8, tariqsimon o’simliklarda 1 bo’ladi. keyin poyaning yer osti bo’g’inlaridan qo’shimcha yoki bo’g’in ildizlari hosil bo’ladi. tuproqda yetarli namlik bo’lganda ular tez rivojlanadi. poyasi. don ekinlarida poya 5-7 poya bo’g’inlari bilan ajratilgan bo’g’in oraliqlaridan iborat. uzun bo’yli makkajo’xori o’simligida bo’g’in oraliqlari soni 25 va undan ortiq bo’lishi mumkin. ularni soni barglar soniga teng bo’ladi. ko’pgina don ekinlarida poyasining ichi kovak, makkajo’xori va oq jo’xorida u parenxima bilan to’lgan. bargi. g’alla ekinlarining bargi oddiy, barg qini va yaprog’idan iborat. barg qinini yaproqqa o’tish joyida tilcha (ligula) joylashgan. u yupqa, rangsiz parda ko’rinishida bo’ladi. barg qinining asosida ikkita quloqchalari (ouricula) bor. to’pguli. …

4 / 17

da oqsil ko’p. oqsil miqdori tuproqdagi azot miqdori va nam bilan ta’minlanganlikka bog’liq. azot oqsilni ko’paytirsa, ortiqcha namlik uni kamayishiga olib keladi. bahori bug’doy donida oqsil kuzgi bug’doynikiga nisbatan ko’p. suvda erimaydigan oqsillar kleykovina deyiladi. kleykovina xamirdan kraxmal va boshqa birikmalarni yuvishdan keyin qolgan oqsil moddasidir. unning non yopish va mazalik sifatlari kleykovinaning miqdoriga va sifatiga bog’liq. bug’doyda xom kleykovinaning miqdori 16 dan 50 %, javdarda 3,1 dan 9,5 % gacha, arpada 2 dan 19 % gacha bo’ladi. don ekinlari donida yog’ning miqdori 2-6 %. u donda bir tekis taqsimlanmagan. uning eng ko’p miqdori murtak hujayralarida joylashgan bo’lib bug’doyda 14 %, javdar va arpada 13,4 %, sulida 26 %, tariqda 20 %, makkajo’xorida 40 % bo’ladi. unda yog’ning miqdori sezilarli darajada bo’lishi unni taxir bo’lishiga olib keladi. kletchatka bug’doy, makkajo’xori, javdar donida 2,3 – 1,6 %, po’stli donlarda (suli, arpa) 5,2 – 11,8 % bo’ladi. don ekinlari donida vittaminlardan v1, …

5 / 17

on yirikligiga bog’liq holda o’zgaradi. tuplanish. poyaning yer osti bo’g’inlaridan novdalarning hosil bo’lishi tuplanish deyiladi. dastlab poya bo’g’inlaridan bo’g’in ildizlari (qo’shimcha) keyin yon novdalar hosil bo’ladi. ular poya osti bo’g’inlarning hammasidan ham hosil bo’lishi mumkin, ammo eng yuqori, tuproq yuzasidan 1-3 sm chuqurlikda joylashgan bo’g’inlardan hosil bo’lishi ko’proq kuzatiladi. qulay sharoitda bitta o’simlikda 6-12 va undan ortiq novdalar hosil bo’ladi. odatda o’zbekiston sharoitida kuz davrida g’alla ekinlari bitta o’simlikda 2-6 ta bahorda 10-12 tagacha novdalar hosil qiladi bu ko’rsatkich bahori ekinlarda 2-4 tani tashkil qiladi. naychalash (poya hosil qilishi). don ekinlarida tuplanish davrida poya rivojlanib boshlaydi. murtak boshog’i (ro’vagi) asosida joylashgan bo’g’in oralig’i sezila boshlaydi. naychalanishni boshlanishi deb bosh poya bo’g’in oralig’ining cho’zilib boshlashi va poyaning birinchi bo’g’ini tuproq yuzasidan 5 sm balandlikka ko’tarilganda belgilanadi. boshoqlash (ro’vaklash). yuqori barg qinidan boshoq (ro’vak) ning 1/3 qismi ko’rinishi bilan boshoq(ro’vak)lash fazasi boshlanadi. naychalashdan boshoqlash fazasigacha poyalar, barglar jadal o’sadi, boshoq shakllanadi. shuning …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "don ekinlari biologiyasi va yetishtirish texnologiyasi"

2-ma’ruza: bug’doy biologiyasi va yetishtirish texnologiyasi reja: 1. o’zbekistonda va dunyoda keng tarqalgan don ekinlari, donli ekinlarning guruhlanishi, kuzgi g’alla ekinlarining ahamiyati. 1. morfologik belgilari, ularning biologik xususiyatlari. 1. donning kimyoviy tarkibi, donli ekinlarning rivojlanish fazalari. tayanch tushunchalar: haqiqiy don ekinlari, tariqsimon don ekinlari, dukkakli don ekinlari, ildiz tizimi, popuk, murtak ildizlar, popuk ildizlar, bo’g’in ildizlar, poya, barg, to’pgul, ro’vak, gul, meva, oqsil, oqsil miqdori, kleykovina, uglevodorodlar, kraxmal, klechatka, yog’lar, vitaminlar, fermentlar, suv miqdori, urug’larni bo’rtishi, maysalash, tuplanish, naychalash, boshoqlash, gullash, yetilish, urug’ni shakllanishi, to’lish, pishish, qattiq pishish, sut pishish, mum ...

This file contains 17 pages in DOCX format (255.3 KB). To download "don ekinlari biologiyasi va yetishtirish texnologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: don ekinlari biologiyasi va yet… DOCX 17 pages Free download Telegram