xviii va xix asr yevropa va amerika tarixi

PDF 23 pages 475.6 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 475.6 KB

File type PDF

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

1776-1826 yillarda yevropa va amerika mavzu rejasi: 1.angliya. 2.fransiya va germaniya. 3.amerika qo’shma shtatlarining tashkil topishi. xviii asr va xix asrning boshlarida angliyaning ijtimoiy- iqtisodiy taraqqiyoti xvii asr burjua inqilobi angliyada boshqarishning feodal-mustabid tizimini tugatdi va bu bilan kapitalizmning bundan keyingi taraqqiyotiga xalaqit berib turgan eng asosiyto'siqni bartaraf etdi. shuning uchun ham xvii asrning oxiri va butun xviii asr angliya uchun ishlab chiqaruvchi kuchlarning o'sish davri bo'ldi, bu esa pirovard natijada ayni shu mamlakatda ishlab chiqarishning yangi shakllarini yaratishga- mashinalashgan yirik kapitalistik ishlab chiqarishning g'alabasiga olib keldi. dunyo mamlakatlari orasida dastlab angliyada kapilalistik fabrika bunyod qilinib, bu fabrika undan oldin o'tgan manufakturaga qaraganda kapitalistik xo'jalikning xiyla yetuk va rivojlangan ko'rinishi edi. ammo angliya tarixida xviiiasr boshqa jihatdan ham muhim bo'ldi. xviii asrda ingliz parlamentar tizimi, ya'ni yangi zamondagi burjua davlatiga xos shakli tashkil topdi.bu hukumatning oldida mas'uliyatli ekanligida, umumpalatasida qaysi siyosiy partiya ko'pchilikka ega bo'lsa, o'sha siyosiy partiya rahbarlaridan vazirlar …

2 / 23

99 yilga) ijaraga berar edilar. bunday yirik ishlab chiqarish korxonalari haqiqiy kapitalistik korxonalar edi. fermer takomillashgan mehnat qurollarini va yerga ishlov berishning ilg'or usullarini qo'llab, juda ko'p yollanma qishloq xo'jalik ishchilarini ekspluatatsiya qildi, zotli mollarni boqib ko'paytirdi hamda hosildorlikni ancha oshirishga erishdi. sanoatni zarur xom- ashyo bilan, sanoat shaharlari vaqo’rg’onlarini oziq-ovqat mahsulotlari bilan ta'minlab turgan fermerchilik kapitalistik xo'jaligi mamlakatda kapilalizmning umumiy rivojlanishiga mos kelar edi.agrar to'ntarishning ikkinchi oqibati, dehqonlarni ekspropriatsiya qilish natijasida bo'shab qolgan ishchi kuchlari bilan o'sib kelayotgan kapitalistik sanoatning ta'minlanishi, bu ham sanoat uchun katta ahamiyatga ega edi. yerdan mahrum qilingan dehqonlarning bir qismigina fermadan o'ziga ish topa olar edi. yeridan ayrilgan dehqonlarning ko'pchilik qismi esa shaharlarga ketar va shu tariqa ishsizlar armiyasini bunyodga keltirar edi. bu ishsizlar armiyasi esa manufaktura va fabrikalarni doimiy ishchi kuchi bilan ta'minlar edi. dehqonlarning yerdan mahrum qilinishi va agrar inqilob angliyada sanoat to'ntarishini tayyorlagan eng muhim sharoitlardan biri "agrar to'ntarish"yoki "agrar inqilob" …

3 / 23

edi.bunday sharoitda dehqonlarning yerdan mahrum etilishi, xvii asrning 2-yarmidan avj olib ketgan edi. ingliz statisti gregori king ma'lumotiga ko'ra aholining eng kambag'al toifasiga 3 ooo ooo ga yaqin kishi, 3 - loifadagi dehqonlarga (frigolderlar, kopigolderlar va biroq agrar to'ntarishi yuqorida aytib o'tilgan xususiyatlari bilan kapitalizmning rivojlanishiga yordam bergan bo'lsa,ikkinchi tomondan uning oqibatida angliyada hukmron lendlordlar tabaqasi saqlanib qoldi.lendlorddvoryanlar yer rentasi tariqasida juda katta o'lpon olar edi,biroq bu o'lpon endi kapitalistik renta ko'rinishiga ega bo'igan edi. sanoat to'ntarilishi va uning oqibatlari xviii asrning ikkinchi yarmida angliyada yirik kapitalistik ishlab chiqarishning bunyodga kelishi uchun barcha shart-sharoitlar mavjud edi. bu vaqtda ingliz kapitalistlari qo'lida mustamlakalarni talash vayevropadan boshqa qit’alardagi turli mamlakatlar bilan dengiz osha savdo-sotiqdan behad ko'p foyda olish natijasida juda katta miqdorda fransiyadan uning osiyo va amerikadagi yaxshi mustamlakalarini tortib olib, unga qaqshalqich zarba berdi. ingliz mustamlakachilari xviii asrda juda keng miqyosda misli ko'rilmagan vahshiylik, shafqatsizlik va makkorlik ishlarida mustamlakalarni talashi, dastlabki …

4 / 23

arg'amchi yordamida harakatlanuvchi uchuvchu moki ixtiro qildi.uchuvchi moki to'qish jatumanini tezlashtirdi.ip yigiruvchilar ip yetkazib bera olmay qoldilar.endi ipga talab ko'paydi.ip tanqisligi kapitalistlarni ip yigirish ishida ham texnikaviy takomillikni qidirishga majbur etdi.1761yilda "mahoratni va sanoatni rag'batlantirish jamiyati" maxsus murojaatnoma chiqarib, unda mexanik ip yigiradigan charx ixtiro qilgan odamga mukofot e'lon qildi. 1765 yilda to'quvchi jeyms xargrvs qo'l balan harakatga keltiriladigan mexanik ip yigiruvchi charx ixtiro qildi va unga qizining nomini berib "jenni" deb atadi. yigiruvchilik texnikasida bu ixtiro katta sakrash edi.bu endi haqiqiy mashina bo’lib, u ishni kishi barmoqlarini yordamisiz yigiraverar edi.yangi ixtiro ilgari o'zining oyoq charxida bitta duk bilan ip yigirib kelayotgan ko'pdan-ko'p hunarmandlarning o'rnini bosdi."jenni"da bir yo'la 16-18 duk bilan ishlash mumkin edi. ammo uning yigirgan ipi ingichka va zaif bo'lib, charx hali kishi qo'li bilan harakatga keltirilar edi. ammo yigiruv sohasida takomillashtirish ishlari davom etdi.1769 yilda texnik richard arkrayt suv dvigateli bilan harakatga keltiriladigan yangi dastgoh loyihasini taqdim …

5 / 23

k ishi orqada qolib ketdi.endi keynning uchar mokisini takomillashtirish kerak edi.bu muammoga endmund kartrayt 1785 yilda ixtiro qilgan mexanik to'quv stanogi barham berdi.muayyan vaqt ichida 4o ta to'quvchi qo'l kuchi bilan qancha mato to'qib chiqarsa, kartrayt stanogi ham shuncha mato to'qib chiqarar edi.ammo kartrayt stanogi xix asrdaqo'shimcha ravishda takomillashtirilgandan so'ng qo'lda to'qishni keng ko'lamda siqib chiqara boshladi.dasllabki yirik mashinalarning dvigateli sifatida asosan suv kuchidan foydalanildi. fabrikalarning kopchiligi katta yo'llardan vabozorlardan uzoq bolsa ham, odatda, daryolarga yaqin joylarga qurildi. rivojlanib kelayotgan mashina sanoati uchun yangi, universal dvigatel zarur edi.bu xildagi dvigatel bug' mashinasi tarzida angliyalik jems uatt tomonidan ixtiro qilindi. u bug' mashinasi uchun patentni birinchi marta 1769 yilda, ikki tomonlama bug' beradigan mashinasi uchun 2-patentni 1784 yilda oldi. bug' dvigateli bilan ishlaydigan birinchi ip yigiruv fabrikasi ham 1784 yilda qurilgan edi.xviii asr ingliz sanoatida metallurgiyaning yirik sanoatga aylanishiga yordam bergan boshqa bir qancha ixtirolar qilindi. 1735 yilda abraham derbi cho'yan …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xviii va xix asr yevropa va amerika tarixi"

1776-1826 yillarda yevropa va amerika mavzu rejasi: 1.angliya. 2.fransiya va germaniya. 3.amerika qo’shma shtatlarining tashkil topishi. xviii asr va xix asrning boshlarida angliyaning ijtimoiy- iqtisodiy taraqqiyoti xvii asr burjua inqilobi angliyada boshqarishning feodal-mustabid tizimini tugatdi va bu bilan kapitalizmning bundan keyingi taraqqiyotiga xalaqit berib turgan eng asosiyto'siqni bartaraf etdi. shuning uchun ham xvii asrning oxiri va butun xviii asr angliya uchun ishlab chiqaruvchi kuchlarning o'sish davri bo'ldi, bu esa pirovard natijada ayni shu mamlakatda ishlab chiqarishning yangi shakllarini yaratishga- mashinalashgan yirik kapitalistik ishlab chiqarishning g'alabasiga olib keldi. dunyo mamlakatlari orasida dastlab angliyada kapilalistik fabrika bunyod qilinib, bu fabrika...

This file contains 23 pages in PDF format (475.6 KB). To download "xviii va xix asr yevropa va amerika tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: xviii va xix asr yevropa va ame… PDF 23 pages Free download Telegram