o‘zbеkiston hududida ziroatchilik va chorvadorlar madaniyatining shakllanishi va rivojlanishi

DOCX 21 pages 1.6 MB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.6 MB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

o‘zbеkiston hududida ziroatchilik va chorvadorlar madaniyatining shakllanishi hamda rivojlanishi. reja 1. 1. nеolit (yangi tosh) davri. 2. dеhqonchilik va chorvachilikning vujudga kеlishi. 3. ishlab chiqarishga asoslangan hunarmandchilikning vujudga kеlishi 4. enеolit davri. mеtallning kashf qilinishi va uning insoniyat tarixidagi ahamiyati. 5. bronza davri, uning yodgorliklari 6. o‘rta osiyoda ilk shahar madaniyatining paydo bo‘lishi. 7. tеmirning kashf qilinishi, uning o‘rta osiyo madaniyatining rivojlanishidagi ahamiyati. o‘zbеkiston hududidagi ijtimoiy-siyosiy o‘zgarishlar. qabilalar ittifoqi. o‘ta osiyodan mezolit davri odamlari so‘nggi tosh asriga nisbatan jadal rivojlanib, keyingi davrlar madaniyati rivojlanishi uchun katta imkoniyatlar yaratib berganlar. o‘rta osiyo neolit va eneolit davri madaniyatini o‘rganishga taniqli olimlar, yirik qadimshunos – mutaxassislar katta xissa qo‘shganlar (s.p.tolstov, ya.g‘.g‘ulomov, v.m.masson, o.k.berdiev, o‘.islomov, v.i.sarianidi, a.v.vinogradov, m.jo‘raqulov, a.isoqov va boshq.). ularning sayi–harakatlari tufayli dasht–cho‘l va vohalarda qidiruv hamda qazishma arxeologik ishlar olib borilgan. bu tadqiqotlarning natijalari ilmiy maqolalar va monografilarda o‘z aksini topgan. neolit davri moddiy madaniyati va xo‘jaligi. o‘rta osiyoning janubida neolit …

2 / 21

n. bunga xo‘jaliklarning notekis rivojlanishi sabab bo‘lgan. janubiy turkmaniston aholisi 8–7 ming yil avval dehqonchilikning dastlabki shakllari bilan shug‘ullana boshlaganlar. bu hududlarda ilk neolitda o‘troq makonlar va paxsadan qurilgan uylar paydo bo‘ladi (joytun, chag‘alli, cho‘pontepa). ulardan topilgan don qoldiqlari (arpa, bug‘doy), toshdan ishlangan o‘roqlar, pichoqlar va yorg‘uchoqlar dehqonchilik kashf etilganligidan dalolat beradi. o‘rta osiyoning boshqa viloyatlarida neolit davri qabilalari tog‘larda, daryo sohillari va tarmoqlari yoqasida, qo‘l bo‘yilarida yashab, tabiiy imkoniyatidan kelib chiqqan holda, asosan ovchilik va baliqchilik bilan shug‘ullanganlar (xorazmda kaltaminor madaniyati, janubiy tojikistondagi hisor madaniyati yoki farg‘ona neolit davri madaniyatlari). neolit davrining eng katta yutuqlaridan biri – bu kulolchilikning paydo bo‘lishidir. qadimgi sharq tarixidan ma’lumki, eng qadimga idishlar mil.avv. viii–vii ming yilliklarga oid bo‘lib, toshdan va yog‘ochdan yasalgan hamda novdadan to‘qilgan. savatlar ba’zan loy bilan suvalgan va ana shunday savat tasodifan gulxanga tushib qolgan bo‘lishi mumkin. o‘tda savatning novdalari kuyib ketgan, suvalgan loy esa shu darajada qotib qolgan. albatta, …

3 / 21

ehqonchilik va uy chorvachiligi taraqqiyoti uchun zaruriy shart edi. janubiy turkmanistondagi neolit davri madaniyagi joytun madaniyati deb ataladi (mil. avv. vi–v m.y.). joytun makoni o‘rga osiyo hududida eng mashhur dehqonchilik maskanidir. uning xarobalari ashgaboddan 25 km shimoldagi qoraqum bilan kesilib chegaralangan yerlarda joylashadi. joytun makonida yarim gektar maydonni egallagan 30 ta bir xonali qadimgi uy–joylarning qoldiqlari topib tekshirilgan. paxsadan barpo etilgan. uylarning har birida alohida o‘choqlar, supalar va tokchalar bor. har bir uyda yakka 5–6 kishidan iborat oila yashagan. demak, joytun qishlog‘ida 30 ta uy–joy bo‘lib, ularda 150–180 kishi yashashi mumkin bo‘lgan. joytunliklar dehqonchilik bilan xonaki chorvachilik bilan shug‘ullanib, echki va qo‘ylarni boqqanlar. uylarning sathidagi loy suvog‘ida arpa va bug‘doy donlari saqlanib qolgan. yodgorlikda topilgan qo‘lda tasma uslubida yasalgan sopol idishlar rangli naqshlar bilan bezatilgan. idishlar har xil shakllardan iborat bo‘lib (xumcha, tuvaksimon, qozoncha, kosasimon, piyola), qadimgi dehqonlarning xo‘jalik hayoti va uy ro‘zg‘orida katta ahamiyatga ega bo‘lgan. joytun xarobalarida tosh …

4 / 21

o‘lgan. mezolit va neolit davriga kelib, inson o‘z mehnat faoliyati bilan tabiiy sharoitga faol ta’sir etib, ilg‘or unumdorlik xo‘jaligiga o‘ta boshlagan. shu bilan birga eng qadimgi xo‘jalik mashg‘ulotlari (madaniyatlarning notekis rivojlanganligi tufayli) neolitda o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan. o‘rta osiyoning turli viloyatlarida (xorazm vohasi, farg‘ona vodiysi, hisor tog‘lari) ovchilik va baliqchilik, qisman chorvachilik, shu davrda xo‘jalikning asosini tashkil etgan. xorazm vohasida kaltaminor madaniyatiga tegishli (mil. avv. v–iv ming yilliklar) yonbosh (jonbos 4) makoni diqqatga sazovordir. bu yerda 290 kv metr hajmli turar joyning qoldig‘i topilgan. bu makon kulba shaklida bo‘lib, yog‘och ustun, sinchlar bilan ko‘tarilgan. kulba o‘rtasida katta markaziy o‘choq, uning atrofidan esa mayda o‘choqlar qoldiqlari topilgan. etnografik ma’lumotlar bilan solishtirilgan holda, kaltaminor madaniyati manzilgohlari yirik jamoalar a’zolariga tegishli bo‘lganligi aniqlangan. jonbos 4 kulbasida 100-120 kishi yashagan deb taxmin qilinadi. makon o‘rtasidagi katta markaziy o‘choq turli marosimlar paytida butun jamoa a’zolariga xizmat qilgan. uning atrofida joylashgan mayda o‘choqlar esa ayrim oilalarga tegishli …

5 / 21

, neolit davri yodgorliklari o‘rta osiyo qadimgi tarixining dolzarb masalalarini o‘rganishda muhim manba bo‘lib xizmat qiladi. bu davr mehnat vositalarida o‘zgarish yuz berib, xususan, tosh, suyak va yog‘ochga ishlov berishning an’anaviy uslublari yuksaklikka erishgan. ayniqsa, toshni silliqlash, parmalab teshish singari texnologiyalar kashf etilgan, mikrolit qurollar yanada takomillashgan. neolitning tabiiy iqlim sharoiti, o‘simlik va hayvonot dunyosi hozirgi zamonga ma’lum darajada yaqinligi bilan izohlanadi. jumladan, ilgarigi tarixiy bosqichlariga nisbatan yangi, hududlarni o‘zlashtirish jarayoni tezlashib, odamlar turli o‘lkalarda yashay boshlaydilar. hozirgi o‘zbekiston hududlarida mezolitning ohiri va neolit davrida odamlar istiqomat qilishlari uchun qulay ekologik muhit mavjud bo‘lib, bu davrda janubiy–g‘arbiy ustyurt va qizilqumning ichki hududlari zarafshon va amudaryo etaklari ovchilar va baliqchilar jamoalari tomonidan deyarli o‘zlashtirib bo‘lingan edi. soha mutaxassislarning e’tirof etishlaricha, neolit davrida qulay ekologik muhit, tabiiy iqlim sharoitining vujudga kelganligi yangi hududlarni o‘zlashtirish imkonini beradi. shu tariqa, jamoalar turli tabiiy, geografik sharoitlarga tushib qolib, bu holat ular turmush tarzining moslashish zaruratini …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbеkiston hududida ziroatchilik va chorvadorlar madaniyatining shakllanishi va rivojlanishi"

o‘zbеkiston hududida ziroatchilik va chorvadorlar madaniyatining shakllanishi hamda rivojlanishi. reja 1. 1. nеolit (yangi tosh) davri. 2. dеhqonchilik va chorvachilikning vujudga kеlishi. 3. ishlab chiqarishga asoslangan hunarmandchilikning vujudga kеlishi 4. enеolit davri. mеtallning kashf qilinishi va uning insoniyat tarixidagi ahamiyati. 5. bronza davri, uning yodgorliklari 6. o‘rta osiyoda ilk shahar madaniyatining paydo bo‘lishi. 7. tеmirning kashf qilinishi, uning o‘rta osiyo madaniyatining rivojlanishidagi ahamiyati. o‘zbеkiston hududidagi ijtimoiy-siyosiy o‘zgarishlar. qabilalar ittifoqi. o‘ta osiyodan mezolit davri odamlari so‘nggi tosh asriga nisbatan jadal rivojlanib, keyingi davrlar madaniyati rivojlanishi uchun katta imkoniyatlar yaratib berganlar. o‘rta osiyo neolit va eneol...

This file contains 21 pages in DOCX format (1.6 MB). To download "o‘zbеkiston hududida ziroatchilik va chorvadorlar madaniyatining shakllanishi va rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbеkiston hududida ziroatchil… DOCX 21 pages Free download Telegram