temperament haqida tushuncha va uning turlari

DOCX 11 стр. 54,3 КБ Бесплатная загрузка

11 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 54,3 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 11

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 11

4-mavzu: temperament haqida tushuncha va uning turlari. 1.temperament xususiyatlari. 2.temperamentning psixologik tavsifnomasi.. 3.xarakter va uning xislatlari klassifikatsiyasi. 4.e.krechmer bo'yicha xarakter xislatlari tiplari. 5.xarakter aktsentuatsiyasi va uning tiplari (k.leongard bo'yicha). 6.qobiliyat va uning turlari. intellekt ko'pligi nazariyasi (g.gardner bo'yicha). temperament shaxsning individual xususiyatlari uning tug‘ma, biologik xususiyatlariga bog‘liq. chunki aslida bir tomondan shaxs ijtimoiy mavjudot bo‘lsa, ikkinchi tomondan biologik – yaxlitlik, tug‘ma sifatlarni o‘z ichiga olgan individ hamdir. temperament individning dinamik – o‘zgaruvchan psixik faoliyati jarayonini ta’minlovchi sifatlarini o‘z ichiga olib, u shaxsda ontogenetik taraqqiyot jarayonida shakllanadigan boshqa xususiyatlarga asos bo‘ladi. temperament xususiyatlari odam bir faoliyat turidan ikkinchisiga, bir emotsional holatdan yoki bir malakalardan boshqasiga almashtirgan paytlarda reaksiyalarning egiluvchan va dinamikligini ta’minlaydi. demak, temperament (lot. “temperamentum” - aralashma) – shaxs faoliyati va xulqining dinamik (o‘zgaruvchan) va emotsional-hissiy tomonlarini xarakterlovchi, biologik shartlashgan individual xususiyatlar majmuidir. temperament xususiyatlari shaxsning ichki tuzilmasi bilan bevosita bog‘liq bo‘ladi, ya’ni ularning namoyon bo‘lishi uning konkret vaziyatlarga munosabatini, …

2 / 11

u sababli shaxs temperamenti uning shakllanishi va ijtimoiy muhitda o‘ziga xos mavqeni egallashida, shaxslararo muloqot jarayonida muhim ahamiyat kasb etadi. shuningdek, temperament hayotiy voqealar va vaziyatlarni turli mezonlar asosida ajratishga imkon beradi. bunda temperament odamning ijtimoiy ob’ektlarga nisbatan “sezgirligini” tarbiyalaydi, professional mahorat va kasb malakasining oshib borishiga o‘z ta’sirini ko‘rsatadi. temperament ta’rifidan ma’lum bo‘ldiki, uning xususiyatlari tug‘ma hisoblanadi. shunday bo‘lsada, u shaxsga bevosita aloqador va anglanadigan bo‘lgani uchun ham ma’lum ma’noda dinamik ko‘rinishda bo‘ladi. masalan, inson go‘daklik davrida flegmatikka o‘xshash xususiyatlarni namoyon qilgan bo‘lsa, u umrining oxirigacha faqat shundayligicha qoladi, deb bo‘lmas ekan. temperamentning fiziologik asoslari to‘g‘risida tushuncha qadimgi yunon olimi gippokrat ta’limotiga binoan, insonlarning temperament xususiyatlari jihatidan o‘zaro bir-biridan tafovutlanishi ularning tana a’zolaridagi suyuqliklarning (xiltlarning) turlicha nisbatda joylashuviga bog‘liq ekan. uning fikricha, inson tanasida to‘rt xil suyuqlik (xilt) mavjud bo‘lib, ular o‘t yoki safro (yunon. “chole” - o‘t), qon (lot. “sanguis” yoki “sanguinis” - qon), qora o‘t (yunon. “melas” …

3 / 11

lanadilar, chunonchi, xolerikda sariq o‘t, sangvinikda qon, melanxolikda qora o‘t, flegmatikda balg‘am (shilimshiq modda) ustun bo‘lishi ta’kidlanadi. gippokratning to‘rt xil moddalar (suyuqliklar) aralashmasi, ya’ni temperament tushunchasi va uning tipologiyasi (sangvinik, xolerik, flegmatik, melanxolik) ramziy ma’noda hozirgi zamon psixologiyasida ham qo‘llanilib kelinmoqda. sangvinik – juda faol, qiziquvchan bo‘lib, atrofdagi narsalar, insonlar diqqatini tez jalb etadi. u imo-ishoralarni ko‘p ishlatib, uning chehrasiga qarab kayfiyatini anglab olish qiyin emas. juda sezgir bo‘lishiga qaramay, kuchsiz ta’sir(qo‘zg‘atuvchilar)ni seza olmaydi, serg‘ayrat, ishchan, toliqmasdir. faollik bilan reaktivlik munosabati muvozanatli bo‘ladi, imtizomli, o‘zini tiya biladi va boshqara oladi. uning xatti-harakati jo‘shqin, nutq sur’ati tez, yangilikni tez payqaydi, aql idroki teran, topqir, qiziqishlari, kayfiyati, intilishlari o‘zgaruvchandir. ko‘nikma va malakalarni tez egallaydi, ko‘ngli ochiq, dilkash, muloqotga tez kirishadi, uning xayoloti (fantaziyasi) yuksak darajada rivojlangan, tashqi ta’sirlarga hozirjavob bo‘ladi. xolerik – sust senzitivlik xususiyatiga ega bo‘lib, juda faol va reaktivdir. ko‘pincha reaktivligi faollikdan ustun kelib, u betoqatlik, serzardalik va giperaktivlikni namoyon …

4 / 11

d ko‘rinishida bo‘lib, diqqatni ko‘chirishi qiyin kechadi. intravertlashgan, kam gap, ichimdan top toifasidan bo‘lib, yangilikni qabul qilishi murakkab va tashqi taassurotlarga sustlik bilan javob beruvchandir. melanxolik – senzitivligi yuksak, tortinchoq, g‘ayratsiz, arazchan, xafaqon bo‘ladi. u jimgina yig‘laydi, kam kuladi, qat’iyligi va mustaqilligi zaif, tez toladi, ortiqcha ishchan emas. diqqati barqaror, his-tuyg‘usi sust o‘zgaruvchan, rigid va intravertlashgan. hozirgi davrda temperament tipi deganda, ma’lum insonlar guruhi uchun umumiy bo‘lgan xususiyatlarning sodda majmuasi emas, balki mazkur xususiyatlarning qonuniy, zaruriy o‘zaro bog‘liqligi tushunilib, uning tipini tavsiflovchi xususiyatlarning qonuniy tarzda o‘zaro bog‘liqligini turlicha aks ettirgan holda, yangi omillar mazkur tiplarning psixologik tavsifini qayta tahlil qilishni taqozo etadi. temperament tiplarining psixologik tavsifi quyidagi muhim xususiyatlar yordami bilan aniqlanishi mumkin: 1. senzitivlik (lot. “sensus” - sezish, his qilish) – insonda bironta psixik reaksiyani hosil qilish uchun zarur bo‘lgan o‘ta kuchsiz tashqi taassurot kuchiga qarab mulohaza yuritiladi jumladan, sezgilarning paydo bo‘lishi uchun kerak qo‘zg‘ovchining ozgina kuchi (ularning quyi …

5 / 11

a, favquloddagi hodisalarga) yoki maqsadlarga, ezgu niyatlarga, xohish-intilishlarga ko‘ra fikr bildirish nazarda tutiladi. 5. reaksiya tempi – turli xususiyatli psixik reaksiyalar va jarayonlarning kechishi tezligiga, binobarin, harakat tezligiga, nutq sur’atiga, farosatlilikka, aql tezligiga asoslanib xulosa chiqarishdir. 6. harakatlarning silliqligi va unga qarama-qarshi sifat - rigidlik (qotib qolganlik) – shaxsning o‘zgaruvchan tashqi taassurotlarga qanchalik engillik va chaqqonlik bilan muvofiqlashishiga (silliqlik bilan moslashishga), shuningdek, uning xatti-harakatlari qanchalik sust va zaifligi (rigidligi – qotib qolganligi)ga nisbatan baho berishdan iboratdir. 7. ekstravertlik va intravertlik - shaxsning faoliyati va reaksiyasi ko‘p jihatdan nimalarga bog‘liqligiga, chunonchi favquloddagi tashqi taassurotlarga (ekstravertlik) yoki, aksincha, timsollarga, tasavvurlarga, o‘tmish hamda kelajak bilan uyg‘unlashgan mulohazalarga (introvertlik) taalluqligiga asoslangan holda munosabat ifodasidir. temperamentning ilmiy psixologik asoslari va uning fiziologik mexanizmlari keyingi ijtimoiy tarixiy taraqqiyotning bosqichlarida ishlab chiqilib, bu borada izlanilishlar davom ettirilmoqda. temperamentning fiziologik asoslariga o‘zining ulkan hissasini qo‘shgan olimlardan biri rus fiziologi i.p.pavlov hisoblanib, u hayvonlarning oliy nerv faoliyatini tadqiq qilayotganida …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 11 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "temperament haqida tushuncha va uning turlari"

4-mavzu: temperament haqida tushuncha va uning turlari. 1.temperament xususiyatlari. 2.temperamentning psixologik tavsifnomasi.. 3.xarakter va uning xislatlari klassifikatsiyasi. 4.e.krechmer bo'yicha xarakter xislatlari tiplari. 5.xarakter aktsentuatsiyasi va uning tiplari (k.leongard bo'yicha). 6.qobiliyat va uning turlari. intellekt ko'pligi nazariyasi (g.gardner bo'yicha). temperament shaxsning individual xususiyatlari uning tug‘ma, biologik xususiyatlariga bog‘liq. chunki aslida bir tomondan shaxs ijtimoiy mavjudot bo‘lsa, ikkinchi tomondan biologik – yaxlitlik, tug‘ma sifatlarni o‘z ichiga olgan individ hamdir. temperament individning dinamik – o‘zgaruvchan psixik faoliyati jarayonini ta’minlovchi sifatlarini o‘z ichiga olib, u shaxsda ontogenetik taraqqiyot jarayonida shakllanadigan...

Этот файл содержит 11 стр. в формате DOCX (54,3 КБ). Чтобы скачать "temperament haqida tushuncha va uning turlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: temperament haqida tushuncha va… DOCX 11 стр. Бесплатная загрузка Telegram