organizm va muhit

DOCX 8 sahifa 30,7 KB Bepul yuklash

8 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 30,7 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 8

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 8

2-mavzu: organizm va muhit reja: 1.irsiyat haqida tushuncha. 2.irsiyatning sitologik asoslari. 3.to‘qimalar. tayanch tushunchalar: fiziologiya, gigiyena, irsiyat, muhit, dominanta, retsessiv, xromosoma, gen, mutatsiya, irsiy kasalliklar. zamonaviy biologiyaning asosiy muammolaridan biri irsiyat masalasidir. irsiyat organizmning o‘z belgi va xususiyatlarini nasldan-naslga o‘tkazish xossasi bo‘lib, shu tufayli organizmning belgi, xususiyatlari nasldan naslga o‘tadi. irsiyat deb ota-onaga xos biologik xususiyatlarni nasldan-naslga o‘tishi va bu belgi va xususiyatlarning muhit ta’sirida rivojlanishiga aytiladi. organizm belgi - xususiyatlarining bir qancha avlodda turg‘in saqlanib kelishi irsiyatning bir tomoni bo‘lib, ikkinchi tomoni organizmlarning ontogenezida ma’lum moddalar almashinuvini, xarakterini va rivojlanish tipini ta’minlashdir. bularning hammasi irsiyat tufayli aniqlanadi. har bir organizmning aniq rivojlanish tartibi uning irsiyati bilan aniqlanadi. aks holda organizmlar avlodida o‘zgarish vujudga kelgan bo‘lar edi. (masalan, bug‘doydan arpa, tovuqdan o‘rdak). organizmning ikki xususiyati - irsiyat va o‘zgaruvchanlikni o‘rganadigan fanga genetika fani deyiladi. zamonaviy genetikaning vujudga kelgan vaqti 1865 yil hisoblanadi, shu yili chex olimi gregor mendel bir va …

2 / 8

nusxasini qayta vujudga keltira oladigan va bo‘linish protsessida qiz hujayralarga taqsimlanish xususiyatiga ega bo‘lgan barcha elementlar hisoblanadi. gen irsiyat birligidir. genetika fanining eng katta yutug‘i dnk molekulasidan gen ajratib olindi va sintez qilindi. gen bir-biriga yaqin bo‘lsa, ular belgilab beradigan belgilarning naslda namoyon bo‘lish ehtimoli shuncha katta bo‘ladi. yadro bo‘linishi jarayonida hujayrada tayoqchasimon tanachalar - xromosomalar vujudga keladi. xromosomalar oqsillar va nuklein kislotalarning yirik molekulalaridan tashkil topgan. irsiy belgilar informatsiyasining kodlari oddiyroq birikmalar - dezoksiribonuklein kislotalarda saqlanadi. xromosomalarning soni turli o‘simlik, hayvonlar hujayralarida turlicha bo‘ladi. dnkning molekulyar strukturasida tur va individumning barcha belgilari shifrlab qo‘yilgan. xromosomalarda genlar tizma shaklida joylashgan bo‘lib, uning ayrim qismini tashkil etadi. shunday qilib, hujayra yadrosida saqlangan xromosomalar va dnk ota-onadagi asosiy belgi va xususiyatlarni nasldan-naslga o‘tkazuvchi asosiy tuzilma hisoblanadi. odamning jinsiy hujayralarida xromosomalar 23 ta bo‘lib, diploid soni 46 ta, ya’ni 22 juft autosomani (jinssiz xromosomani) va ikkita jinsiy xromosomani o‘z ichiga oladi. jinsiy xromosomalar …

3 / 8

siy aktivligi saqlanguncha davom etadi. spermatozoidlar erkak jinsiy bezlarining burama naychalarida hosil bo‘ladi. spermatozoid o‘zining harakatlanish va qo‘shilish qobiliyatini besh kungacha saqlaydi. ayollarda bir juft tuxumdon bo‘lib, u bachadonning har ikki tomonida joylashgan. tuxumdonning kattaligi 3-4 sm, qalinligi 2 sm. unda tuxum hujayra еtilib chiqadi. tuxum hujayra yadro va protoplazmadan tashkil topgan. qiz bola tuxumdonida 40 000 dan 50 000 tagacha birlamchi follikulalar bo‘ladi. genetik kod. oqsil sintezi uchun zarur bo‘lgan genetic irsiy xabar aminokislota va ularning oqsil molekulasida joylashishiga qarab belgilanadi. bu xabarning kodi dnk da dnk tarkibiga kiruvchi nukleotid molekulalar genetic kod aniqlovchi 4 asos ichiga kiradi. barcha tirik mavjudotlar uchun kod bir xil. 4 asos genning osha yoki boshqa ekanligini aniqlab xabar beradi. bu xabar yuzlab oqsil molekulalari hosil bo‘lishida ma’nosi triplet va kodon deb nomlanuvchi bitta yaxlit xabar so‘zini tashkil etadi .bu birikma oqsillarda mavjud 20 ta aminokislotani tashkil etadi. genlar, xromosomalar va genomlar. genetika irsiyat …

4 / 8

joylashib, birinchi gomologik xromosoma tuxum hujayrada, ikkinchisi esa spermatozoidda joylashgan bo‘ladi va ular qo‘shilishi natijasida zigota hosil bo‘ladi. o‘simlikning doni shakli, rangi, gulining rangi kabi xususiyatlarini belgilovchi genlar turli xromosomalarda joylashgan bo‘lib bir belgining yuzaga chiqishini ta'minlaydigan xromosomalar gomologik xromosomalardir. u o‘simlikdagi qarama-qarshi belgilarni ajratib olib avlodlarda qanday o‘simliklar hosil bo‘lishini o‘rgandi.chatishtirayotgan o‘simligi ota-ona (p), ulardan hosil bo‘lgan avlod esa f1 avlod (birinchi bo‘g‘in) va keyingi chatishtirishdan hosil bo‘lgan avlod esa f2 avlod (ikkinchi bo‘g‘in) bo‘lib hisoblanadi. mendelning birinchi qonuni: bu qonun dominantlik qonuni deb atalib, f1 da faqat dominant belgining namoyon bo‘lishi demakdir. mendelning ikkinchi qonuni: bu qonun belgilarning ajralish qonuni bo‘lib, unda ham dominant ham retsessiv belgilar paydo bo‘ladi. mendelning uchinchi qonuni: belgilarning mustaqil irsiylanish qonuni g.mendel no‘xot o‘simligida olib borgan tajribalari natijasida o‘simlik uchun dominant va retsessiv belgilarni aniqlaydi. masalan, gulining qizil rangi oq rangi ustidan dominantlik qiladi, donining sariq rangi yashil rangi ustidan, silliq doni burishgan …

5 / 8

alarga tushib qoladi. ya'ni birinchi meyoz bo‘linish natijasida a gen b gen bilan bitta gametaga yoki b gen bilan tushishi, xuddi shuningdek, a gen b gen yoki b gen bilan bitta gametaga tushishi mumkin. organizm irsiyatini o‘rganmay, turib, nasldan-naslga o‘tuvchi kasalliklarni oldini olish va davolash mumkin emas. tibbiyotda 2000 dan ortiq irsiy kasallik turlari mavjud. irsiy kasalliklar xromosomalarning anomal yig‘indisi, jinsiy hujayralarning o‘zgarishi yoki mutatsiya ta’sirida paydo bo‘ladi. irsiy kasalliklarga-xromosoma kasalliklari, modda almashinuvi va immunitetning o‘zgarishiga aloqador, endokrin faoliyatiga doir, nerv tizimi va qonga aloqador kasalliklar kiradi. masalan, xromosoma kasalliklari jinsiy xromosoma va autosomalarda ro‘y bergan o‘zgarishlardan paydo bo‘ladi. masalan daun kasalligi (bemorning kallasi katta, beo‘xshov, ko‘zi qiyiq, quloq suprasi kichik, tana bilan qo‘l-oyoq nomutanosib, panjalar kalta, qo‘l jimjilog‘i kalta va qiyshiq bo‘ladi), shershevskiy-terner sindromi qizlarda uchraydi (ularda xx o‘rniga xo bo‘ladi, bolalarda birlamchi jinsiy organlar uchramaydi. agar uchta jinsiy xromosomalar kompleksi uchrasa, ayollarda jinsiy organlar rivojlanmaydi (xxo). erkaklarda (xxu …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 8 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"organizm va muhit" haqida

2-mavzu: organizm va muhit reja: 1.irsiyat haqida tushuncha. 2.irsiyatning sitologik asoslari. 3.to‘qimalar. tayanch tushunchalar: fiziologiya, gigiyena, irsiyat, muhit, dominanta, retsessiv, xromosoma, gen, mutatsiya, irsiy kasalliklar. zamonaviy biologiyaning asosiy muammolaridan biri irsiyat masalasidir. irsiyat organizmning o‘z belgi va xususiyatlarini nasldan-naslga o‘tkazish xossasi bo‘lib, shu tufayli organizmning belgi, xususiyatlari nasldan naslga o‘tadi. irsiyat deb ota-onaga xos biologik xususiyatlarni nasldan-naslga o‘tishi va bu belgi va xususiyatlarning muhit ta’sirida rivojlanishiga aytiladi. organizm belgi - xususiyatlarining bir qancha avlodda turg‘in saqlanib kelishi irsiyatning bir tomoni bo‘lib, ikkinchi tomoni organizmlarning ontogenezida ma’lum moddalar almashinuvini,...

Bu fayl DOCX formatida 8 sahifadan iborat (30,7 KB). "organizm va muhit"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: organizm va muhit DOCX 8 sahifa Bepul yuklash Telegram