milliy iqtisodiyotning o‘lchamlari va tarkibi

PDF 19 pages 527.8 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 527.8 KB

File type PDF

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

17 2-bob. milliy iqtisodiyotning o‘lchamlari va tarkibi 2.1. milliy iqtisodiyotni tahlil qilishda qo‘llaniladigan asosiy ko‘rsatkichlar mamlakat iqtisodiyoti rivojlanishini tahlil qilish, milliy iqtisodiyot rivojlanishidagi muammolarni aniqlash hamda uni yanada rivojlantirish bo‘yicha chora-tadbirlar ishlab chiqarish uchun bir qator iqtisodiy ko‘rsatkichlardan foydalaniladi. hukumat statistik raqamlardan rivojlanish darajasini monitoring qilish va iqtisodiy siyosatni shakllantirish maqsadida foydalanadi.6 alohida firmalar faoliyatiga baho berishda qo‘llaniladigan ko‘rsatkichlardan farqli tarzda bu ko‘rsatkichlar milliy iqtisodiyotning barcha sub’ektlari faoliyatiga umumiy baho berish, makroiqtisodiy tahlil o‘tkazish, mamlakat iqtisodiyotining jahon xo‘jaligida raqobatga bardoshliligi darajasini aniqlash imkonini beradi. bu ko‘rsatkichlarga quyidagilar kiradi:  yalpi ichki mahsulot (yaim), sof ichki mahsulot (sim), yalpi milliy daromad (yamd), sof milliy daroimad (smd), shaxsiy daromad (shd), shaxsiy tasarrufidagi daromad (shtd), iste’mol (c), jamg‘arish (s) ko‘rsatkichlarining hajmi va o‘sish sur’atlari;  iqtisodiyotning tarkibiy tuzilishi;  mamlakat eksporti va importi hajmi, tarkibi, yaimdagi ulushi va o‘sish suratlari;  resurslardan foydalanishning samaradorligini xarakterlovchi ko‘rsatkichlar (mehnat unumdorligi, fond qaytimi);  davlat budjeti …

2 / 19

. (ny.: worth publishers, 2013): 18 bu ko‘rsatkichlar iqtisodiyotning barcha sub’ektlari faoliyatlari natijasi sifatida aniqlanib, ularni hisoblashning asosini milliy hisobchilik tizimi (mht) tashkil etadi. mht mamlakat buxgalteriyasi vazifasini o‘tagani holda uning standartlaridan kelib chiqqan holda makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarni hisoblash, mamlakatlararo taqqoslovlarni amalga oshirish imkonini beradi. mamlakat iqtisodiyotining haqiqiy holatini o‘rganish, unga tizimli baho berish uchun yuqorida sanab o‘tilgan barcha ko‘rsakichlardan foydalanish zarur, aks holda bir tomonlama yondoshuvga yo‘l qo‘yilishi mumkin. 2.2. yalpi ichki mahsulot tushunchasi va uni hisoblashning asosiy shartlari makroiqtisodiy statistika va tahlilda uzoq davr mobaynida yalpi milliy mahsulot va yalpi ichki mahsulot ko‘rsatkichlaridan baravar foydalanib kelindi. har ikkala agregat ko‘rsatkich ham mamlakatdagi iqtisodiy faollik darajasini xarakterlasada kapital va ishchi kuchi migratsiyasi mavjudligi sababli ular o‘zaro farq qilishadi. bugungi kunga kelib milliy hisobchilik tizimini qo‘llaydigan deyarli barcha davlatlarda yalpi ichki mahsulot ko‘rsatkichi asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkich sifatida tan olindi. ko‘pgina iqtisodiy adabiyotlarda yaimga ishlab chiqarilishida qo‘llanilgan resurslar qaysi davlatga tegishliligidan qat’iy …

3 / 19

idik shaxsi boshqa 7 n. gregory mankiw. macroeconomics. 8 th edition. harvard university. (ny.: worth publishers, 2013): 19 mamlakat hududida bir yildan ortiq faoliyat yuritsa, o‘sha mamlakat rezidenti deb qaraladi. «milliy tegishliligi va fuqaroliligidan qat’i nazar, mazkur mamlakatning iqtisodiy hududida iqtisodiy manfaat markaziga ega bo‘lgan (ishlab chiqarish faoliyati bilan shug‘ullanadigan, yoki mamlakat hududida bir yildan ortiq yashayotgan) barcha iqtisodiy birliklar (korxonalar, uy xo‘jaliklari) rezident hisoblanishadi» 8. elchixonalar va harbiy bazalar o‘zlari tegishli bo‘lgan mamlakatlarning iqtisodiy makoni bo‘lib qolaveradilar. aynan shu jihat yaimni hisoblashda iqtisodiy va jug‘rofiy hudud o‘rtasidagi farq deb qaraladi. yaim uch xil usul bilan hioblanadi: 1) ishlab chiqarish usuli; 2) xarajatlar usuli; 3) daromadlar usuli. har uchala usul bilan hisoblangan yaim ko‘rsatkichi hajmi statistik xatolar istisno etilganda o‘zaro teng bo‘lishi lozim. shu bilan birga har uchala usul bilan yaim ko‘rsatkichni hisoblashda o‘ziga xos talablarga amal qilinishi talab etiladi.9 yalpi ichki mahsulotni hisoblashning asosiy shartlari quyidagilar: -yakuniy tovarlar va …

4 / 19

qiymatni ikki bor hisobga olish, yoki oraliq mahsulot qiymatini yaimga kiritib yuborishning oldini oladi. ishlab chiqarish hajmini to‘g‘ri hisoblash uchun joriy yilda ishlab chiqarilgan tovar va ko‘rsatilgan xizmatlar qiymati bir marta hisobga olinish kerak. ko‘pgina mahsulotlar bozorga borguncha bir nechta ishlab chiqarish bosqichini o‘taydi. shu sababli yaimda ayrim mahsulotlarni ikki va undan ko‘p marta hisobga olmaslik uchun, faqat pirovard mahsulotning bozor qiymati hisobga olinadi, oraliq mahsulotlar esa hisobga olinmaydi. yakuniy tovarlar va xizmatlar deganda ularning ishlab chiqarish, yoki ichki ayirboshlash siklidan chiqqan, yakuniy iste’mol, jamg‘arish yoki eksport uchun foydalaniladigan qismi tushuniladi. yakuniy tovarlar va xizmatlarni ishlab chiqarishda sarflangan oraliq tovarlar va xizmatlar bahosi yaimga qo‘shilmaydi. qo‘shilgan qiymat tovar va xizmatlarning sotish bahosi bilan ularni ishlab chiqarish uchun foydalanilgan xom ashyo va materiallarni sotib olishga qilingan xarajatlar o‘rtasidagi farq ko‘rinishida aniqlanadi.10 ishlab chiqarish usulida aniqlangan yaim ko‘rsatkichinig strukturasini va undagi siljishlarni tahlil qilish juda muhim xulosalar beradi. alohida tarmoqlarning mamlakat iqtisodiyotida …

5 / 19

garishlarda o‘z aksini topadi. 2.1-jadval ma’lumotlariga tayangan holda o‘zbekiston respublikasida ishlab chiqarilgan yaimning tarmoq tuzilishini ko‘rib chiqamiz. mustaqillik yillarida xomashyo resurslarini chuqurroq qayta ishlash, yuqori qo‘shilgan qiymatli tovarlar ulushining ortishiga qaratilgan tarkibiy 10 n. gregory mankiw. macroeconomics. 8 th edition. harvard university. (ny.: worth publishers, 2013): 21 siyosatni amalga oshirish natijasida mamlakat yalpi ichki mahsulot tarkibida qishloq xo‘jaligi ulushining pasayishi va sanoat, xizmat ko‘rsatish sohalarining ulushini ortishi kuzatilmoqda. 2.1-jadval o‘zbekiston respublikasida yaim ishlab chiqarish tarkibi11 yillar yai m sanoat qishloq xo‘jaligi quri- lish transport va aloqa savdo va umumiy ovqatlan ish boshqa lar sof soliqlar 2000 100 16,2 34,4 6,9 8,8 12,3 21,4 12,5 2001 100 16,0 34,0 6,6 8,6 13,3 21,5 11,9 2002 100 16,6 34,5 5,6 9,4 12,6 21,3 12,6 2003 100 18,3 33,0 5,4 10,9 11,7 20,7 13,7 2004 100 20,4 30,8 5,6 11,9 11,2 20,1 14,1 2005 100 23,7 29,5 5,4 11,8 9,8 19,8 10,6 2006 …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "milliy iqtisodiyotning o‘lchamlari va tarkibi"

17 2-bob. milliy iqtisodiyotning o‘lchamlari va tarkibi 2.1. milliy iqtisodiyotni tahlil qilishda qo‘llaniladigan asosiy ko‘rsatkichlar mamlakat iqtisodiyoti rivojlanishini tahlil qilish, milliy iqtisodiyot rivojlanishidagi muammolarni aniqlash hamda uni yanada rivojlantirish bo‘yicha chora-tadbirlar ishlab chiqarish uchun bir qator iqtisodiy ko‘rsatkichlardan foydalaniladi. hukumat statistik raqamlardan rivojlanish darajasini monitoring qilish va iqtisodiy siyosatni shakllantirish maqsadida foydalanadi.6 alohida firmalar faoliyatiga baho berishda qo‘llaniladigan ko‘rsatkichlardan farqli tarzda bu ko‘rsatkichlar milliy iqtisodiyotning barcha sub’ektlari faoliyatiga umumiy baho berish, makroiqtisodiy tahlil o‘tkazish, mamlakat iqtisodiyotining jahon xo‘jaligida raqobatga bardoshliligi daraj...

This file contains 19 pages in PDF format (527.8 KB). To download "milliy iqtisodiyotning o‘lchamlari va tarkibi", click the Telegram button on the left.

Tags: milliy iqtisodiyotning o‘lchaml… PDF 19 pages Free download Telegram