o‘zbekiston tarixida renessans davrlari

DOCX 15 pages 35.2 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 35.2 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

5-mavzu. o‘zbekiston tarixida renessans davrlari. reja: 1. “renessans” tushunchasi va unung mazmun-mohiyati. markaziy osiyoda ilk uyg’onish davri, uning vujudga kelish sharoitlari va omillari. 2. ix-xii asrlarda o’lkamizda ilm-fan, madaniyat, adabiyot, san’atning yuksalishi. islom madaniyatining tarkib topishi. 3. xiv-xv asrlardagi ikkinchi renessans davri. temuriylar davrida ilm-fan va vadaniyat rivoji. 4. yangi o‘zbekistonda ucnuncni renessans. mashg’ulot maqsadi: sharq xalqlari hayotida yuz bergan uyg’onish davrining asosiy omillari, bu davrning o’ziga xos xususiyatlari, markaziy osiyolik allomalarning hayoti va ularning jahon sivilizatsiyasiga qo’shgan hissasini o’rganish, shuningdek bu davrda tarkib topgan islom madaniyati haqida ma’lumotga ega bo’lish. yangi o‘zbekistonda ucnuncni renessans mazmun-mohiyatini tushuntirish. talabalarda ona vatanga muhabbat, ajdodlar xotirasiga hurmat tuyg’ularini shakllantirish. tayanch tushunchalar: renessans, uyg’onish davri, baytul-hikma, algoritm, al-fraganus, qomusiy olim, turkiy adabiyot, islom madaniyati, fikh. hadis. yangi o‘zbekiston, ucnuncni renessans. uygʻonish davri (renessans) - markaziy osiyo, eron, xitoy (9-12 va 15-asrlar) va gʻarbiy yevropada yuz bergan alohida madaniy va tafakkuriy taraqqiyot davri. „renessans“ atamasi …

2 / 15

nolar yaratildi, ilmfan rivojlandi. italiyada shoir petrarka va dante, rassom jotto, adib va mutafakkirlar bokkachcho, ariosto, tasso, byome renessans gʻoyalarining jarchilari boʻlib maydonga chiqsilar. ammo renessans, yaʼni uygʻonish faqat yevropa hodisasi emas. dunyo madaniyatini yaxlit olib oʻrgangan olimlarning ishlari shuni koʻrsatdiki, osiyo markazida joylashgan movarounnaxr, xuroson va eronda italiyaga qaraganda bir necha asr oldin (9—12-asrlar) ulkan madaniy koʻtarilish yuz bergan, ilm-fan, falsafa, adabiyot kuchli rivojlanib, ilgʻor insonparvarlik gʻoyalari jamiyat fikrini band etgan, aqliy va ijodiy faollik gurkiragan. bu davr dunyo ilmida „musulmon renessansi“ (a. mets) yoki „sharq uygʻonishi“ (n. i. konrad) nomi bilan atalib kelinmoqda. sharq uygʻonish davrida yevropa uygʻonish davrining asosiy belgilari mujassam: joʻshqin ijodiy faoliyat, ulkan bunyodkorlik ishlarining amalga oshirilgani, aqlni hayratga soluvchi bemisl asarlarning yaratilgani shundan dalolat beradi. sharq uygʻonish davri ham ulugʻ allomalar, qomusiy bilim sohiblari, mashhur mutafakkirlarni yetishtirdi. aniq fanlar sohasida muhammad xorazmip, abu bakr roziy, abu rayhon beruniy, ahmad al-fargʻoniy, umar xayyom, mirzo ulugʻbek …

3 / 15

bir belgisi xalq ruhini ifodalaydigan „ming bir kecha“, „kalila va dimna“, „qirq vazir“, „toʻtinoma“, „sindbodnoma“, „jomeʼul hikoyot“ kabi qiziqarli sarguzashtlarga toʻla, shavqu zavq qoʻzgʻatadigan asarlarning koʻpaygani, ikkinchi tomondan „xamsa“larda boʻlganiday, insoniy ideallarni mujassam etgan hikmat va falsafaga boy umumbashariy gʻoyalarning tasvirlanishidir. eron va markaziy osiyo xalqlari bir necha ming yillik sivilizatsiya tarixiga ega. zotan, qadimiyati, qad. davlatchiligi boʻlmagan xalqda uygʻonish davri ham boʻlmaydi. markaziy osiyoda 9-13-asrlarda oʻz xalqining qadimiyatiga qaytish, avesto falsafasini qurʼon maʼrifati bilan uygʻunlashtirib, qayta tiklashga intilish tasavvuf taʼlimoti, „ishroq“ falsafasida namoyon boʻlgan. shu asosda turli nazariyalar, taʼlimotlar yuzaga kelib, fikriy xilmaxillik rivojlandi. tasavvufiyorifona taʼlimotning qaror topishi, tariqatlar ham, aslida, hurfikrlik va inson kamolotiga boʻlgan ishonchning nishonasi edi. uygʻonish davri vakillari dinga emas, balki dinni sxolastika va jaholat manbaiga aylantirgan kishilarga qarshi kurashganlar. tafakkurdagi ikki: akliy (ratsionalizm) va vajdiy (irratsionalizm) yoʻnalish namoyandalari zohiran oʻzaro kelishmay kelgan boʻlsalarda, amalda yevropa uygʻonish davrida boʻlganidek, inson ongini bedor etish, uni aqidaparastlik …

4 / 15

asari qoʻlyozmasi (13-asr).yuksalishga shaylangan xalq oʻz madaniyati va oʻzigacha yaratilgan bashariy yutuqlarni oʻzlashtirib, yana yuksaklikka koʻtariladi. sharq uygʻonish davri keng koʻlamli: taʼlim va tahlil, madrasamaorif rivojlangan, ulkan kutubxonalarda yuz minglab jild kitoblar yigʻilgan, „xazinat ulhikma“, „dor ululum“larda tolibi ilmlar, ustozshogirdlar suhbati bardavom edi, olimning obroʻeʼtibori yuksak qadrlandi. sharq uygʻonish davri yutuqlari gʻarbiy yevropadagi uygʻonish davriga bevosita taʼsir etgan. chunki 12—14-asrlarda musulmon olami bilan yevropa davlatlari orasida aloqa kuchaygan edi. ayniqsa, tutash chegara mamlakatlari: qurdoba (ispaniya), kavkaz, bolqon yarim orolida bu jarayon kuchli boʻlgan. yevropaliklar sharq olimlarining asarlarini lotin, ispan, yahudiy tillariga qilingan tarjimalar orqali yoxud bevosita arab tilida oʻqib oʻrganganlar. ibn sinoning „tib qonunlari“, „ashshifo“, forobiyning „ilmlar tasnifi“, ahmad fargʻoniyning „samo harakatlari va yulduzlar ilmining jami kitobi“, muxammad muso xorazmiyning „aljabr val muqobila“, ibn rushd, abu bakr roziy asarlari tarjima qilinib, keyinchalik nashr etilgan. algebra, algoritm fanlari xorazmiy asarlari tufayli shakllangan. „tib krnunlari“ 7 asr mobaynida yevropa untlarida tibbiyot darsligi …

5 / 15

dilar“ (gegel). aniq fanlar va ularni oʻrganish usullarini, dehqonchilik va chorvachilik ilmlari, dengizda suzish, qarbiy texnikani yevropa sharqdan olib rivojlantirdi. „matematika, kimyo, tibbiyot sohasida musulmonlarning xizmati buyuk… bu fanlarda musulmonlar yevropaning muallimlari boʻlib qoldilar“ (g. gerder). yevropa uygʻonish davri adiblari dante, petrarka, bokkacho sharq ilmfani, adabiy asarlaridan ilhomlanganlar. dante „bazm“, „ilohiy komediya“ asarlarida ibn sino va ibn rushdni oʻz ustozlari qatorida ehtirom bilan tilga oladi. axmad fargʻoniy asarlaridan foydalanganini qayd etadi. k. marloning „buyuk temur“ dramasida amir temur jasur, xaloskor inson sifatida tasvirlangan. musiqada ham uygʻonish davri jarayoniga xos yuksalish dastlab sharkda yuz berdi. markaziy osiyo xalqlarining qad. anʼanalari arab, hind va fors musiqiy meros asarlari, cholgʻulari bilan oʻzaro taʼsir jarayonlari natijasida yanada boyib qaytadan jonlandi. zero, forobiy va uning izdoshi ibn sino musikaning nazariy, falsafiy va estetik masalalarini atroflicha tadqiq etib, umumsharqiy taʼlimotni yaratishgan. xususan, yaqin va oʻrta sharq xalklari musiqa amaliyotiga tayangan holda, kuy va usullar, qoʻllaniladigan sozlar, …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbekiston tarixida renessans davrlari"

5-mavzu. o‘zbekiston tarixida renessans davrlari. reja: 1. “renessans” tushunchasi va unung mazmun-mohiyati. markaziy osiyoda ilk uyg’onish davri, uning vujudga kelish sharoitlari va omillari. 2. ix-xii asrlarda o’lkamizda ilm-fan, madaniyat, adabiyot, san’atning yuksalishi. islom madaniyatining tarkib topishi. 3. xiv-xv asrlardagi ikkinchi renessans davri. temuriylar davrida ilm-fan va vadaniyat rivoji. 4. yangi o‘zbekistonda ucnuncni renessans. mashg’ulot maqsadi: sharq xalqlari hayotida yuz bergan uyg’onish davrining asosiy omillari, bu davrning o’ziga xos xususiyatlari, markaziy osiyolik allomalarning hayoti va ularning jahon sivilizatsiyasiga qo’shgan hissasini o’rganish, shuningdek bu davrda tarkib topgan islom madaniyati haqida ma’lumotga ega bo’lish. yangi o‘zbekistonda ucnuncni re...

This file contains 15 pages in DOCX format (35.2 KB). To download "o‘zbekiston tarixida renessans davrlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbekiston tarixida renessans … DOCX 15 pages Free download Telegram