suyuqlik va gazlar mexanikasi

DOCX 8 pages 231.7 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 231.7 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

mavzu-5. suyuqlik va gazlar mexanikasi. reja: 1. suyuqliklar ва gazlar mexanikasi 2. bosim,paskal qonuni. gidrostatik bosim. 3. uzuliksizlik tenglamasi. bernulli tenglamasi. 4. yopishqoqlik va uni aniqlash usullari. 5. jismlarning suyuqlik va gazlardagi harakati. xulosa. tayanch iboralar:barqaror oqim. uzuliksizlik tenglamasi. bernulli tenglamasi. dinamik bosim. gidravlik bosim. statik bosim. qovushqoqlik. reynold soni. laminar va turbulent oqimlar.stoks usuli, puazel usuli. suyuqlikning harakatlanishi haqida fikr yuritish uchun qattiq jismlarga xos bo’lmagan yangi tushuncha va kattaliklardan foydalanamiz. xususan, suyuqlikning harakatlanishini oqish deb, harakatlanayotgan suyuqlik zarralarining to’plamini oqim deb yuritiladi. oqimdagi har bir zarra muayyan paytda aniq v tezlikka ega. lekin suyuqlikning har bir individual zarrasi harakatini kuzatishdan ko’ra boshqacharoq yo’l tutgan ma‘qul. buning uchun oqin chiziqlari tushunchasidan foydalaniladi. (4.1-rasm) oqim chizig’i suyuqlik ichidagi shunday xayoliy chiziq, unishi har bir nuqtasiga o’tkazilgan urinma chiziq urinish nuqtasi orqali o’tayotgan suyuqlik zarrasi oniy tezligining yo’nalishiga mos bo’ladi (6.1rasm). oqim chiziqlari yordamida tezlik vektorining yo’nalishinigina emas, balki tezlik qiymatini …

2 / 8

va vaziyati vaqt o’tishi bilan o’zgarmaydi. oqim chiziqlarining manzarasi o’zgarmaydigan holdagi suyuqlikning harakatini barqaror harakat yoki statsionar oqish deb ataladi. statsionar oqishdagi oqim chizig’ining biror nuqtasidagi suyuqlik zarrasi shu oqim chizig’i bo’lib harakatini davom ettiraveradi. boshqacha qilib aytganda, statsionar oqishdagi oqim chiziqlari suyuqlik zarralarining traektoriyasi sifatida ham xizmat qiladi. suyiqlik va gazlarga berilgan bosim faqat kuch ta’sir qilgan yo’nalishda emas, balki hamma yo’nalishda uzatilishiga va suyuqlik va gazlar zarrachalarining erkin harakatlanishiga sabab bo’ladi. gazlar o’z ixtiyoridagi borliq hajmni eggalaydi, ular osongina siqiladi. kuchlar ta’sirida suyiqlik va gazlar harakatga kelishi yoki muvozanat holatga bolishi mumkin. kuchning suyuqlik va gazlarga ta’siri bosim deb ataluvchi fizik kattalik bilan xarakterlanadi. bosim deb-sirtning bir birlik yuziga perpendikulyar ravishda ta’sir qiluvchi kuchga miqdor jihatidan teng bo’lgan fizik kattalikka aytiladi. agar f kuch sirtining s yuzasiga perpendikulyar ta’sir qilayotgan bo’lsa, bosim quyidagiga teng bo’ladi xb sistemasida o’lchov birligi qilib pa, ya’ni n/m2 fransuz olimi blez paskal berk …

3 / 8

kesimning barcha nuqtalaridan utayotgan suyuqlik zarralarining tezliklarini birday deb hisoblash mumkin. oqim nayi ichidagi suyuqlik sharradeb ataladi. oqim nayini kuzatish uchun uni boyash lozim. xususan, zilol suv oqimida boyalgan suyuqlik sharrasi juda yaxshi kuzatiladi. 6.3-rasmda tasvirlangan oqim nayining (rasmda nayning yon sirtlarini qalin chiziq bilan ko’rsatilgan) va kesimlaridagi suyuqlik oqimining tezliklari mos ravishda va suyuqlikning zichliklari esa va bo’lsin. oqim nayining va kesimlaridan 1 s davomida statsionar ravishda oqib o’tayotgan suyuqlik massalari va o’zaro teng bo’lishi kerak (aks holda, ya‘ni bo’lgan holda suyuqlikning oqishi nostatsionar bo’lib qoladi). shuning uchun (4.1) munosabat o’rinli. siqilmas suyuqliklar (muayan masalani hal qilayotganda siqilishni hisobga olmasa ham bo’ladigan suyuqliklar) uchun bo’ladi. natijada (5.1) quyidagi ko’rinishga keladi: (7.2) 4.3-rasm (4.1) ifoda siqiluvchan suyuqliklar uchun, (4.2) esa siqilmas suyuqliklar uchun o’zilmaslik tenglamasidir.(4.3) ga asosan, oqim nayi ensizrok bo’lgan sohalarda suyuqlikning oqim tezligi kattaroq, oqim nayi kengayib boradigan yo’nalishda suyuqlikning oqim tezligi kamayib boradi. demak, siqilmas suyuqlik uchun …

4 / 8

qliklarga ham qo’llash mumkin. ideal suyuqlikning oqim tezligi va bosimi orasidagi bog’lanishni aniqlaylik. buning uchun ideal suyuqlik barqaror oqimi ichida ko’ndalang kesimi yetarlicha kichik bo’lgan oqim nayini xayolan ajrataylik (7.4 rasm). oqim nayining kesimidagi suyuqlik tezligi va bosimini mos ravishda va bilan, kesimidagilarni esa va harflari bilan belgilaylik, va kesimlar markazlarining biror gorizontal sathdan balandliklari moc ravishda va bo’lsin. va kesimlar bilan chegaralangan oqim nayi ichidagi suyuqlik massasining vaqt davomida to’liq energiyasining o’zgarishini aniqlaylik. shu vaqt davomida suyuqlikning tekshirilayotgan massasi oqim nayi bo’lib o’ng tomonga siljib qoladi va vaqtning oxirida va kesimlar bilan chegaralangan hajmni egallaydi. 7.5-rasmdan ko’rinishicha, tekshirilayotgan suyuqlik massasining va kesimlar orasidagi qismi energiya o’zgarishiga hech qanday hissa qo’shmayotganligi uchun vaqt davomidagi o’zgarishni quyidagicha tasavur qilish mumkin; va kesimlar orasndagi t massali suyuqlik to’liq energiyaga ega bo’lgan vaziyatdan va kesimlar orasidagi hajmni egallagan to’liq energiyali vaziyatga o’tib qolgandek bo’ladi. natijada tekshirilayotgan suyuqlik massasining va kesimlar bilan chegaralangan vaziyatdan …

5 / 8

. bu ish musbat, chunki bosim kuchi suyuqlik zarralarining kuchil yo’nalishida ta‘sir etadi. kuch va suyuqlik zarralarining ko’chish yo’nalishlari teskari bo’lganligi tufayli u bajargan ish manfiy, ya‘ni natijada tashqi kuchlarning to’liq ishi quyidagi ifoda bilan aniqlanadi: (4.4) 6.3 rasm dan ko’rinishicha, -oqim nayiga vaqt davomida kesim orqali kirayotgan suyuqlik hajmi, esa kesimdan chiqayotgan suyuqlikning hajmi. ikkinchitomondan, o’zilmasliktenglamasigaasosan, shuninguchun natijada (6.4) ni quyidagicha yoza olamiz: (4.5) yuqorida qayt, qilganimizdek, ideal suyuqlikning statsionar oqimida shart bajarilishi lozim. binobarin, (6.3) va (6.5) ifodalarni birlashtirib quyidagi tenglikni hosil qilamiz: bu tenglikning ikkala tomonini ga bo’lib yuborsak va suyuqlik zichligi ekanligini hisobga olsak (4.6) munosabat vujudga keladi. va kesimlarni ixtiyoriy ravishda tanlagan edik, shuning uchun (4.6) munosabat oqim nayining ixtiyoriy kesimlariga ham ta‘luqlidir. demak, statsionar oqayotgan ideal suyuqlikning ixtiyoriy oqim chizig’i bo’lib (4.7) shart bajariladi. (4.7) bernulli tenglamasi deb ataladi. bernulli tenglamasndagi kushiluvchi xadlarning fizik ma‘nosi bilan tanishaylik: 1. — harakatlanuvchi suyuqlik ichidagi bosimni aniqlatadi. …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "suyuqlik va gazlar mexanikasi"

mavzu-5. suyuqlik va gazlar mexanikasi. reja: 1. suyuqliklar ва gazlar mexanikasi 2. bosim,paskal qonuni. gidrostatik bosim. 3. uzuliksizlik tenglamasi. bernulli tenglamasi. 4. yopishqoqlik va uni aniqlash usullari. 5. jismlarning suyuqlik va gazlardagi harakati. xulosa. tayanch iboralar:barqaror oqim. uzuliksizlik tenglamasi. bernulli tenglamasi. dinamik bosim. gidravlik bosim. statik bosim. qovushqoqlik. reynold soni. laminar va turbulent oqimlar.stoks usuli, puazel usuli. suyuqlikning harakatlanishi haqida fikr yuritish uchun qattiq jismlarga xos bo’lmagan yangi tushuncha va kattaliklardan foydalanamiz. xususan, suyuqlikning harakatlanishini oqish deb, harakatlanayotgan suyuqlik zarralarining to’plamini oqim deb yuritiladi. oqimdagi har bir zarra muayyan paytda aniq v tezlikka ega. leki...

This file contains 8 pages in DOCX format (231.7 KB). To download "suyuqlik va gazlar mexanikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: suyuqlik va gazlar mexanikasi DOCX 8 pages Free download Telegram