katta yarim sharlardagi jarayonlar. qo‘zg‘alish va tormozlanish.

DOCX 7 pages 21.9 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 21.9 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

9-mavzu. katta yarim sharlardagi jarayonlar. qo‘zg‘alish va tormozlanish. reja: 1. bosh miya yarimsharlari po`stlog`ida ta‘sirotlarning taxlili va sintezi. 2. ko`chirib ulash. 3. dinamik stereotip. 4. miya po`stlog`ida irradiatsiya va kontsentratsiya jarayonlari, musbat va manfiy induktsiya. 5. yarimsharlar po‘stlog‘ida tormozlanish 6. elektroesefalografiya tayanch so`z va iboralar: ta‘sirotlarning taxlili va sintezi, ko`chirib ulash, dinamik stereotip, miya po`stlog`ida irradiatsiya jarayoni, miya po`stlog`ida kontsentratsiya jarayoni, musbat induktsiya, manfiy induktsiya, tormozlanish, elektroesefalografiya. 1. bosh miya yarimsharlari po‘stlog‘ida ta’sirotlarning tahlil va sintez qilinishi. organizmga tashqaridan va ichkaridan beriladigan barcha ta’sirotlar to‘xtovsiz ravishda tahlil va sintez qilib boriladi va bu o‘rinda nerv tizimi va uning oliy qismi, ya’ni yarimsharlar po‘stlog‘i, alohida ahamiyat kasb etadi. ta’sirotlarning tahlili deganda ularni bir-biridan muhimligiga qarab farqlash, murakkab holdan, sodda holga keltirib, idrok qilish tushuniladi. organizm o‘zi uchun ma’lum biologik ahamiyatga ega bo‘lgan ta’sirotlarga ijobiy javob beradi, (ya’ni qo‘zg‘alish bilan, masalan so‘lak ajralishi) qolganlariga esa javob salbiy bo‘ladi. bunday reaksiya tormozlanish bilan …

2 / 7

doim sintez qilish yoki umumlashtirish yo‘li bilan xulosa chiqarish yoki ma’lum qarorga kelish bilan yakunlanadi. ta’sirotlar sintezi miyaning turli qismlarida hosil bo‘lgan qo‘zg‘alishlarni umumlashtirishdir. sintez jarayoni turli xil neyronlarning o‘zaro aloqa qilishidan yuzaga keladi. buning yaqqol misoli qilib, miya yarimsharlarida yuzaga keladigan vaqtincha reflektor bog‘lanishini olish mumkin. bosh miya yarimsharlari po‘stlog‘ida ta’sirotlarning tahlil va sintez qilinishi doim birgalikda sodir bo‘ladigan jarayon va buning natijasida odam turli murakkab vaziyatlarni to‘g‘ri baholay oladi, sharoitga moslashadi, tegishli hatti-harakatlarni amalga oshiradi. bu o‘rinda odamda ikkinchi signal tizimining mavjudligi alohida ahamiyat kasb etadi. 2. ko‘chirib ulash. miya po‘stlog‘ida juda muhim bo‘lgan o‘zgaruvchan ulanish kuzatiladi. o‘zgaruvchan ulanish ma'lum bir signalning ta'sir sharoitiga qarab, juda ko‘p vaqtincha bog‘lanishlar sababchisi bo‘lishini ta'minlaydi. buning natijasida ma'lum bir signalga turli sharoitlarda olinadigan reaksiyalar ham har xil bo‘ladi. masalan, ma'lum bir shartli signalni, chunonchi, qo‘ng‘iroq tovushini ertalab ovqat bilan mustahkamlaymiz, peshinda esa oyoq terisini elektr toki bilan ta'sirlab, shartsiz himoya refleksini …

3 / 7

l chalsa, qochib qutilish shartli refleksi va qo‘rqish yuzaga keladi. , holbuki, shu avtomobil signalini shoshib turgan odam eshitsa unga intiladi va xursand bo‘ladi. 3. dinamik stereotip ma’lumki, tabiiy holda organizmga tashqi va ichki muhitdan xilma-xil oddiy hamda murakkab ta’sirotlar berilib ularga nerv sistemasi tomonidan tegishli javob qaytariladi. agar ta’sirotlar ma’lum bir sharoitda birin-ketin berib borilsa va bu narsa takrorlanaversa markaziy nerv tizimida ularga nisbatan hosil bo‘lgan javob yoki sharatli reflektor reaksiyalar ma’lum bir tartibga kirib qoladi. ta’sirotlar tartibiga qarab, javobning mos holda (o‘sha sharoitda) yuzaga kelishi dinamik stereotip yoki funksional sistemalilik deyiladi. (i.p.pavlov). dinamik stereotip hosil qilingan yoki ma’lum funksional sistemalilikka kirgan hatti-harakatlarni bajarish alohida e’tibor, katta kuch talab qilmasdan osonlik bilan amalga oshiriladi, odam bunday ishlardan charchamaydi. bunday holatni sportda ko‘p uchratish mumkin, masalan turnikda har xil mashqlarni kompleks holda bajarish o‘rganmagan odamga nihoyatda murakkab va og‘ir tuyuladi. mashq qilaverish natijasida harakatlar yaxshi o‘zlashtirilib dinamik stereotip darajasida shakllanganidan …

4 / 7

rib olish uchun qaytadan davomli mashqlar qilmoq kerak. yana dinamik stereotip ancha turg‘un va uzoq saqlanadigan holat, shuning uchun ham velosipedda yoki konkida yurish uzoq yillar davomida amalda oshirilmagan bo‘lsa ham esdan chiqmaydi. dinamik stereotipning yuzaga kelish mexanizmi asosida miya yarimsharlar po‘stlog‘i va po‘stloq osti yadrolari orasida hosil bo‘ladigan vaqtincha bog‘lanish yotadi. tabiiy sharoitda odatlanishlar, o‘z-o‘zidan bajariladigan xatti-harakatlarning shakllanishi dinamik stereotipga bog‘liq. 4. miya po‘stlog‘ida irradiatsiya (yoyilish) va konsentratsiya (to‘planish) jarayonlari, musbat va manfiy induksiya. markaziy nerv tizimiga xos bo‘lgan qo‘zg‘alish va tormozlanish jarayonlari miya po‘stlog‘ida rivojlangan joydan qo‘shni hujayralarga tarqalib, ularni ham shartli reflektor faoliyatiga tortadi. bu hodisa yoyilish yoki irradiatsiya, deb ataladi. jarayonlarning yoyilish darajasi ko‘p jihatdan miya po‘stlog‘ining faollik holatiga bog‘liq bo‘lib, avval qo‘zg‘alish yoki tormozlanish o‘chog‘iga yaqin sohalarga, keyin uzoqroqdagi sohalarga tarqaladi. qo‘zg‘alish va tormozlanish jarayonlarining yoyilishi qonuniyatlari o‘z vaqtida i.p.pavlov laboratoriyasida klassik shartli reflekslar usuli yordamida o‘rganilgan. it keyingi oyog‘ining 5 nuqtasi shartli signal – …

5 / 7

gan natija juda kamaygan (tormozlanish kuchli bo‘lgan), uzoq beshinchi nuqtadan ta'sirlash natijasi bir oz kamaygan (tormozlanish sustroq bo‘lgan). demak, miya po‘slog‘ida tormozlanish o‘z o‘chog‘iga yaqin bo‘lgan sohaga ko‘proq, o‘zoqroq sohalarga – kamroq tarqalgan. keng yoyiladigan tormozlanish avval uzoq, keyin o‘chog‘iga yaqin bo‘lgan nuqtalarda asta-sekin yo‘qoladi. tormozlanish yoyilgan sohaning torayishi uning to‘zib ketishining natijasi emas, balki hosil bo‘lgan nuqta atrofida to‘planishining natijasidir. bu hodisa tormozlanishning konsentratsiyasi (to‘planishi) deyiladi. shu xildagi tajribalarda qo‘zg‘alish jarayonining ham yoyilishi va to‘planishini kuzatish mumkin. yana o‘sha 5 nuqta suyqanchiq yordamida ta'sirlanadi. ammo, 1-nuqta ta'sirlanishi ovqat bilan mustahkamlanadi va undan ijobiy shartli refleks vujudga keltiriladi. qolgan to‘rta nuqtadan farqlash hosil qilish uchun foydalaniladi va ularni ta'sirlash tormozlanishga olib keladi. birinchi nuqtani ta'sirlab, shartli refleks markazida qo‘zg‘alish paydo qilinadi. shu vaqtda qolgan nuqtalarni ta'sirlash ham ijobiy natija beradi. demak, miya po‘stlog‘ining bir sohasida rivojlangan qo‘zg‘alish jarayoni boshqa sohalarga (2-, 3-, 4- va 5-nuqtalarning miyadagi manziliga) tarqalardi – qo‘zg‘alish …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "katta yarim sharlardagi jarayonlar. qo‘zg‘alish va tormozlanish."

9-mavzu. katta yarim sharlardagi jarayonlar. qo‘zg‘alish va tormozlanish. reja: 1. bosh miya yarimsharlari po`stlog`ida ta‘sirotlarning taxlili va sintezi. 2. ko`chirib ulash. 3. dinamik stereotip. 4. miya po`stlog`ida irradiatsiya va kontsentratsiya jarayonlari, musbat va manfiy induktsiya. 5. yarimsharlar po‘stlog‘ida tormozlanish 6. elektroesefalografiya tayanch so`z va iboralar: ta‘sirotlarning taxlili va sintezi, ko`chirib ulash, dinamik stereotip, miya po`stlog`ida irradiatsiya jarayoni, miya po`stlog`ida kontsentratsiya jarayoni, musbat induktsiya, manfiy induktsiya, tormozlanish, elektroesefalografiya. 1. bosh miya yarimsharlari po‘stlog‘ida ta’sirotlarning tahlil va sintez qilinishi. organizmga tashqaridan va ichkaridan beriladigan barcha ta’sirotlar to‘xtovsiz ravishda tahlil va ...

This file contains 7 pages in DOCX format (21.9 KB). To download "katta yarim sharlardagi jarayonlar. qo‘zg‘alish va tormozlanish.", click the Telegram button on the left.

Tags: katta yarim sharlardagi jarayon… DOCX 7 pages Free download Telegram