suwortalig'i organizmlerden jasaw ortiligi

DOCX 6 pages 43.7 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 43.7 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

no’kisqalasi xbb qarasli 33- sanl isu’wretlew o’nerin u’yreniwge qa’niygelestirilgen uliwma bilim beriw mektebindin’biologiya pani mugallimi toremuratova aqsunguldin 11aklasinda biologiya paninen suw ortalig’i temasindag’i sabaqislenbesi. tema: organizmledin jasaw ortalig’i. suwortalig’i. i.sabaqtin’ maqseti: a)ilimiymaqseti:organizmlerdin’ jasawortaliqlarihaqqindamag’lumatberiw; b)tarbiyaliqmaqseti: oquwshilardi jasaw ortaliqlarina bolg’an qizig’iwinasiriw,haywanatdunyasinqorg’aw,olarg;aqaratasanaliqatnasjasaw,ekologiyaliq,geografiyaliqtarbiyania’melgeasiriw. c) rawajlandiriwshimaqseti: oquwshilardin’ sabaqliqha’mbasqaa’debiyatlaru’stindeo’zaraislesiwko’nlikpelerinrawajlandiriw. ii.sabaqtin’ tu’ri:teoriyaliq, aralas. iii.sabaqtin’ usili:sabaqbarisindakishitoparlardaislesiwtexnologiyalarindapaydalaniw. iv.paydalanilatug’inqurallar:sabaqliq,ko’rgizbeliqurallar,slayd. v.sabaqushintalapetiletug’inwaqt:45 minut: sabaqtin’ texniksizilmasi. sabaqbasqishlari. waqt sho’lkemlestiriwshibo’lim. 2min u’ygetapsirmasoraw,tazatemanitusindiriwgetayarliq. 15min taza temani tusindiriw. 10min kishi toparlarda islesiw.jan’atemanianalizetiw. 15min sabaqtijuwmaqlaw. 2min uygeberiletug’intapsirmalarditu’sindiriw. 1min vi.sabaqtin’ barisi (reje): 1.sho’lkemlestiriwshibolim: a)salemlesiw, b)tazaliqtianiqlaw, d)sabaqqaqatnastitekseriwc)sabaqqatayarliqko’riw. 2.uygetapsirmanisorapbahalaw:a)awizekisorawb)daptertekseriw, v)sorawjuwaparqali. vii.jan’atemabayani: hár qanday tiri organizm tábiyatta belgili bir jasawortalıǵına iye hám ortalıq olarǵa tuwrıdan-tuwrı hám natuwrı tásir etetuǵın, ortalıqtıń biotikalıq hám abiotikalıqjaǵdaylarınıń jıyındısı jasawortalıǵı dep ataladı. jasawortalıǵı tiri organizm menen onıń pútkil tirishiligidawamında óz ara qatnastabolatuǵın tábiyattıń bir bólegibolıp esaplanadı. hár bir tiri organizmniń jasaw ortalıǵı tábiyattıńbiotikalıq hám abiotikalıq quram bólekleri – komponentinen quraladı. ekologiyada tábiyattıń biotikalıq hám abiotikalıqkomponentleri faktorlar dep

2 / 6

ataladı. tábiyattıń tirorganizmlergetásir kórsetetuǵın hám olarda beyimlesiw reakciyalari–adaptaciyalardıńpayda bolıwına sebep bolatuǵın hárqandayquram bólegi yamasakomponenti ekologiyalıqfaktorlar depataladı.solay etip, ortalıq – tiri organizmlerdi orap turıwshı hám olarǵa tuwrı-dan-tuwrı hám natuwrı tásir etiwshi faktorlar jıyındısı bolıp esaplanadı. organizmler ortalıqtan tirishilik procesleri ushın zárúr bolǵan barlıq ónimlerdi qabıl etedi jáne ortalıqqa zat almasıw ónimlerin ajıratadı. jasaw ortalıǵı organizmlerdiń jasawı menen birge geografiyalıq tarqalıwına da tásir kórsetedi. 24 tiri organizmler ushın hár bir ekologiyalıq faktor túrli áhmiyetke iye. ayırım faktorlar organizmlerdiń jasawı ushın júdá áhmiyetli bolsa, ayırım faktorlar organizmlerdiń jasawı ushın azraq áhmiyetke iye bolıwı múmkin. evolyuciya procesinde barlıq tiri organizmlerde jasaw ortalıǵına salıstırǵanda ózine tán morfologiyalıq, fiziologiyalıq, etologiyalıq hám basqa beyimlesiwler – adaptaciyalar payda bolǵan. adaptaciya (latın tilinde «adaptatio» – beyimlesiw) – tiri organizmlerdiń belgili bir jasaw ortalıǵında jasawı hám kóbeyiwin támiyinlewshi belgi yamasa belgiler jıyındısı esaplanadı. mısalı, balıq denesiniń súyir kórinisi olardıń suw ortalıǵında háreketleniwin jeńillestirse, suwsız ortalıqta ósiwshi ósimliklerdiń japıraqları (aloy) yamasa …

3 / 6

ınıń bir pútinlilgi tiykarında olardıń ortasındaǵı zat hám energiya almasıwı nátiyjesinde rawajlanıp baradı. bul nızamnan kelip shıǵatuǵın evolyucion-ekologiyalıq principke kóre, hár bir túrdiń genetikalıq imkaniyatları óziniń jasap turǵan ortalıǵına sáykesligi boladı. tiri organizmler de óz náwbetinde ortalıqqa úlken tásir kórsetedi. bul birinshi náwbette organizmniń usı ortalıqta jasap atırǵanı menen belgilenedi. tiri organizmler azıqlanadı, dem aladı, qorshaǵan ortalıqqa zat almasıw qaldıqların ajıratadı, ósedi, rawajlanadı, háreketlenedi. organizmlerdiń bul tirishilik iskerligi sebepli jasaw jeriniń hawa quramı, topıraq strukturası, suwdıń tazalıq dárejesi sıyaqlı kórsetkishler ózgeredi. hár bir organizmniń ortalıǵına óz aldına tásiri sezilerli bolmasa da, sol ortalıqta jasawshı barlıq organizmlerdiń tásirleriniń jıyındısı júdá úlken. tiri organizmlerdiń ortalıqqa tásiri olardıń ortalıqtı qáliplestiriwshi iskerligi bolıp esaplanadı. jer júzinde tiri organizmler ushın tórt túrli jasaw ortalıǵı bar: suw ortalıǵı, qurǵaqlıq-hawa ortalıǵı, topıraq ortalıǵı hám tiri organizm ortalıǵı (parazit hám simbiontlar ushın). hár bir ortalıq ózine tán sharayatlarǵa iyeósimlikleriniń fotocintez procesi esaplanadı, kislorodtıń bir bólegi suwǵa atmosferaǵa ótedi. …

4 / 6

laydı (qoǵa, aq japıraq). suwda kislorod muǵdarınıń jetispewine beyimlesiw mexanizmi sıpatında ósimlik organlarında hawa menen tolǵan toqıma – aerenxima rawajlanǵan. japıraqları juqa, ayırım ósimlikler (suw nilufarı, suw ǵozası) japıraqlarınıń forması hawa hám suw ortalıǵında jaylasqanlıǵına qarap parıqlanadı. suw ósimlikleriniń shań dánesheleri, miywesi hám tuqımları suw ótkizbeytuǵın qabıq penen qaplanǵan bolıp suw járdeminde tarqaladı. haywanlardińsuwortalıǵınabeyimlesiwi. suw ortalıǵınıń haywanat dúnyası ósimlikler dúnyasına salıstırǵanda bay bolıp esaplanadı. suw ortalıǵında jasawshı organizmler tómendegi ekologiyalıq toparlarǵa ajıratıladı: plankton, nekton, bentos. bul toparlar morfologiyalıq, fiziologiyalıq hám etologiyalıq beyimlesiwleri menen parıqlanadı (5-súwret). plankton (yunan tilinde «planktos» – qalqıp júriwshi, kóship júriw shi) – suwdıń túbinde jasawshı, óz aldına háreketlene almaytuǵın hám suw aǵımı menen kóship júriwshi organizmler bolıp esaplanadı. olarǵa ápiwayı haywanlar, ishek quwıslılar, mayda qısqıshbaqa tárizliler, balıq máyekleri hám sabaqları mısal boladı. bul organizmlerde suw túbinde qalqıp qozǵalıwdı arnawlı maslamalar: uzın ósimteler, gazli hám maylı kiritpeler támiyinleydi. nekton (yunan tilinde «nektos» – júziwshi) – suwda jedel …

5 / 6

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "suwortalig'i organizmlerden jasaw ortiligi"

no’kisqalasi xbb qarasli 33- sanl isu’wretlew o’nerin u’yreniwge qa’niygelestirilgen uliwma bilim beriw mektebindin’biologiya pani mugallimi toremuratova aqsunguldin 11aklasinda biologiya paninen suw ortalig’i temasindag’i sabaqislenbesi. tema: organizmledin jasaw ortalig’i. suwortalig’i. i.sabaqtin’ maqseti: a)ilimiymaqseti:organizmlerdin’ jasawortaliqlarihaqqindamag’lumatberiw; b)tarbiyaliqmaqseti: oquwshilardi jasaw ortaliqlarina bolg’an qizig’iwinasiriw,haywanatdunyasinqorg’aw,olarg;aqaratasanaliqatnasjasaw,ekologiyaliq,geografiyaliqtarbiyania’melgeasiriw. c) rawajlandiriwshimaqseti: oquwshilardin’ sabaqliqha’mbasqaa’debiyatlaru’stindeo’zaraislesiwko’nlikpelerinrawajlandiriw. ii.sabaqtin’ tu’ri:teoriyaliq, aralas. iii.sabaqtin’ usili:sabaqbarisindakishitoparlardaislesiwtexnologiyalarin...

This file contains 6 pages in DOCX format (43.7 KB). To download "suwortalig'i organizmlerden jasaw ortiligi", click the Telegram button on the left.

Tags: suwortalig'i organizmlerden jas… DOCX 6 pages Free download Telegram