alisher navoiy asarlarida ta'lim - tarbiya masalasining yoritilishi

DOCX 9 pages 77.6 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 77.6 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

alisher navoiy asarlarida ta'lim - tarbiya masalasining yoritilishi o‘zbek xalqining ulug‘ mutafakkiri, ma’rifatparvari va buyuk shoiri alisher navoiy yoshlarni tarbiyalash ishiga alohida e’tibor berdi. u bolalarni ilm-hunarni, mehnatni sevishga undab, o‘rganilgan ilm va hunarni xalq, vatan yo‘lida sarf qilish zarurligini uqtirdi. alisher navoiy ilm, ma’rifat haqida ajoyib fikrlarni olg‘a surdi. u aql, ilm insonning eng go‘zal va zaruriy fazilatlaridan biri, har bir kishining eng muhim burchi ilm olishdir, deb hisobladi. navoiyning fikricha, ilm-fanni egallash uchun yoshlikdan boshlab astoydil o‘qish-o‘rganish kerak: “yoshligingda yig‘gil bilimni, qarigach sarf qilg‘il ani”, degan shoirning o‘zi ham juda yoshligidan ta’lim oladi, o‘qishga beriladi. u yoshligidanoq ko‘p she’rlarni yod bilgan. jumladan, farididdin attorning “mantiq ut-tayr” (“qush nutqi”) asarini bolalik chog‘laridayoq qayta-qayta o‘qib, yod olgan. alisher navoiy keyinchalik maktab va maorif masalalariga katta ahamiyat berdi. u mehnatkash xalq bolalarini o‘qitish va tarbiyalash uchun maktablar ochish va madrasalar qurish to‘g‘risida g‘amxo‘rlik qildi. alisher navoiy astrobodda surgunda yurganida podsho husayn …

2 / 9

ni esa ilmiy-falsafiy va didaktik asarlarida bayon qiladi. navoiy aql kuchiga cheksiz ishonadi, komil ishonch bilan ilm-fanning fazilati juda katta, deb hisoblaydi. buyuk so‘z san’atkori va mutafakkiri o‘zining bir qancha asarlarida bolalar tarbiyasiga oid fikrlarini aytish bilangina kifoyalanib qolmasdan, balki “hayrat ul-abror”, “farhod va shirin”, “layli va majnun” kabi dostonlarining ayrim boblarini shu masalaga bag‘ishlaydi. “hayrat ul-abror” (yaxshi kishilarning hayratlanishi) falsafiy-ta’limiy dostondir. navoiy bu asarida o‘zining falsafiy, ijtimoiy-siyosiy hamda kishilarga ta’lim va o‘git berish masalalariga katta e’tibor beradi. dostonda zolim hukmdorlarni qoralab, ikkiyuzlamachi, riyokor ruhoniylarning sir-asrorlarini keskin fosh etadi. xususan, shoir saxiylik, odob va kamtarinlik, ota-onaga hurmat, rostgo‘ylik va to‘g‘rilik, ilmning foydasi va kambag‘al o‘quvchilarning bu yo‘lda chekkan azoblari haqida batafsil to‘xtalib o‘tadi. “hayrat ul-abror” asarining bir necha boblari odob-axloq va ta’lim-tarbiya masalasiga bag‘ishlangan. navoiy bu dostonning oltinchi maqolotida odob va kamtarlikni ulug‘lab, ta’lim-tarbiyaga doir qimmatli fikr-mulohazalarini bayon qilish bilan birga, takabbur va odobsiz kishilarni qattiq qoralaydi. shoir dostonning bu …

3 / 9

din[2] kim etmish sado?… “hayrat ul-abror”ning o‘ninchi maqoloti rostgo‘ylik, halollik va to‘g‘rilikka bag‘ishlangan. navoiy unda kishilarni rostgo‘y va to‘g‘ri bo‘lishga chaqiradi, yolg‘onchilik va egrilikning zararli oqibatlarini keskin fosh etadi. shoir yolg‘on so‘zlashning yomon oqibatini “sher bilan durroj” masalida ovchining tuzog‘iga tushgan durroj timsolida hikoya qiladi. dostonning o‘n birinchi maqolotida navoiy ilm-fanga, ilm ahliga yuksak baho beradi. kishilarni ilm olishga, olimlarni izzathurmat qilishga chaqiradi. shu bilan birga, shoir o‘sha davrda mehnatkash va musofir talabalarning ilm olish yo‘lida chekkan mashaqqatlaridan, ilm-fan egalarining muhtojlikda yashaganlaridan afsus-nadomatlar chekadi. navoiy ilmdan amalda foydalanish zarurligini ta’kidlaydi: ilm, navoiy, senga maqsud bil, endiki ilm o‘ldi amal aylagil. navoiy yaramas odat va xulq-atvorlarni shafqatsiz qoralashi, oliyjanob insoniy fazilatlarni qadrlashi, bolalarni o‘qish, o‘rganish va yuksak odobli, a’lo xulqli bo‘lishga chaqirishi katta ahamiyatga ega bo‘lib, bolalar adabiyotining shakllanishida juda muhimdir. uning bir qator axloqiy-ta’limiy qarashlari hozirgi kunda ham o‘z qadr-qimmatini saqlab kelmoqda. “farhod va shirin” dostonida shoir chin sevgi va …

4 / 9

unga bilim berishni munosib ko‘rdi. jahonning mashhur olimlari farhodga turfa fanlardan saboq o‘qitardi. natijada eng murakkab va pinhoniy ilmlar unga o‘z sir-asrorini to‘liq namoyon etadi. u qunt va chidam bilan o‘qib, bilimdon va zukko inson bo‘lib yetishadi. shoir farhod hayotini bunday jonli lavhalarda tasvirlash orqali bolalar tarbiyasiga alohida e’tibor berishga chaqiradi, ularni yoshligidan boshlab o‘qitish zarurligini, bunda ota-onaning vazifasi nihoyatda katta ekanligini, bolalarga ilm o‘rgatish muhimligini ta’kidlaydi. farhod qaysi fanni o‘qimasin, uni darrov tushunib oluvchi qobiliyat egasi sifatida tasvirlanadi: agar bir qatla ko‘rdi bir saboqni, yana ochmoq yo‘q erdi ul varaqni. ne so‘znikim, o‘qib ko‘ngliga yozib, dema ko‘ngliki, jahon lavhiga qozib. u davrda bolalar chuqur, yodaki o‘qitilar edi. bolalar o‘zlari yodlagan narsalarining ma’nosiga tushunmas ham edilar. shunday bir vaqtda navoiy bolalarni ilm-fanga qunt qilish, o‘qilgan narsaning ma’no-mazmunini tushunib olishga undar edi: o‘qib o‘tmak, uqib o‘tmak shiori, qolib yonida, safha-safha bori… farhodning qunt qilib, ma’nosini tushunib o‘qishi natijasida ko‘p ilmlarni egallaganligi …

5 / 9

a g‘amxo‘r, sofdil, mard va oliyjanob, jasur inson bo‘lib yetishadi. farhod boshchiligida va uning bevosita fidokorona mehnati natijasida katta kanal (“hayot daryosi”) va hovuz (“najot dengizi”) qaziladi. navoiy farhodni suvsiz yerlarga suv chiqargan qahramon, mehnat sohasida mo‘jizalar ko‘rsatgan bahodir yigit sifatida ta’riflaydi. u ilm va hunarni omma manfaati uchun xizmat ettirish lozim deb hisoblaydi. farhod shirinni qidirib, armanistonga borganda, arman yurtida tog‘da kanal qazish uchun qiynalib ishlayotgan kishilarni ko‘radi va: hunarni asrabon netkumdir oxir, olib tufroqqamu ketkumdir oxir! – deya, o‘z bilimi, hunar va g‘ayratini ishga soladi, kanal qazuvchilar mashaqqatini yengillashtiradi va xalq o‘rtasida katta shuhrat qozonadi. bu qahramonning muhim xislatlari undagi qahramonlik, xalqparvarlik, vatanparvarlik va do‘stlik tuyg‘ularidir. farhod elyurtining obodonligi uchun kurashadi hamda insonlarga ofat keltiruvchi dushmanlarga qarshi jang qilib, ularni mardona yengadi. bundan tashqari, navoiy farhod, shirin va shopur imsolari orqali xalqlar do‘stligi g‘oyasini ilgari suradi. farhodning arman qizi shirinni sevishi va eronlik shopur bilan do‘stlashuvi xalqlar do‘stligi …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "alisher navoiy asarlarida ta'lim - tarbiya masalasining yoritilishi"

alisher navoiy asarlarida ta'lim - tarbiya masalasining yoritilishi o‘zbek xalqining ulug‘ mutafakkiri, ma’rifatparvari va buyuk shoiri alisher navoiy yoshlarni tarbiyalash ishiga alohida e’tibor berdi. u bolalarni ilm-hunarni, mehnatni sevishga undab, o‘rganilgan ilm va hunarni xalq, vatan yo‘lida sarf qilish zarurligini uqtirdi. alisher navoiy ilm, ma’rifat haqida ajoyib fikrlarni olg‘a surdi. u aql, ilm insonning eng go‘zal va zaruriy fazilatlaridan biri, har bir kishining eng muhim burchi ilm olishdir, deb hisobladi. navoiyning fikricha, ilm-fanni egallash uchun yoshlikdan boshlab astoydil o‘qish-o‘rganish kerak: “yoshligingda yig‘gil bilimni, qarigach sarf qilg‘il ani”, degan shoirning o‘zi ham juda yoshligidan ta’lim oladi, o‘qishga beriladi. u yoshligidanoq ko‘p she’rlarni yod bilga...

This file contains 9 pages in DOCX format (77.6 KB). To download "alisher navoiy asarlarida ta'lim - tarbiya masalasining yoritilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: alisher navoiy asarlarida ta'li… DOCX 9 pages Free download Telegram