to'garak chuvalchanglar (nematoda)

PPTX 53 pages 673.1 KB Free download

53 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 673.1 KB

File type PPTX

Pages 53

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 53

слайд 1 mavzu: to‘garak chuvalchanglar (nemathelminthes) tipi. nematodalar (nematoda) sinfi. reja: 1.to‘garak chuvalchanglar tipining umumiy tavsifi va sistematikasi. 2. odamlarda parazitlik qiluvchi nematodalar sinfi vakillarining tuzilishi, tarqalishi, biologik xususiyatlari, qo‘zg‘atadigan kasalliklari hamda ularni oldini olish choralari. to‘garak chuvalchanglar boshqachasiga birlamchi tana bo‘shliqli chuvalchanglar ham deb aytiladi. haqiqatdan ham, tana bo‘shlig‘i (sxizotsel) bo‘lib, unda ichki organlar joylashgan. tana bo‘shlig‘i suyuqlik bilan to‘lgan bo‘ladi. to‘garak chuvalchanglar, ya’ni birlamchi tana bo‘shliqli chuvalchanglar yassi chuvalchanglarga nisbatan ancha yuqori darajali tuzilishga ega. ularning tanasi segmentlarga bo‘linmagan, ipsimon uzunchoq, dukka o‘xshagan, ko‘ndalang kesigi to‘garak, doira shaklida. shuning uchun ham tipning nomi to‘garak chuvalchanglar deb ataladi. to‘garak chuvalchanglarning yassi chuvalchanglardan farqi yana shundaki, ularning ko‘pchilik turlari ayrim jinsli, jinsiy organlari sodda tuzilgan, jinsiy dimorfizm yaxshi ifodalangan. ularning rivojlanishi bitta, ikkita ba’zan esa uchta xo‘jayinda boradi. to‘garak chuvalchanglar tipi vakillari yer yuzida nihoyatda keng tarqalgan bo‘lib, ko‘pchilik turlari dengiz va okeanlarda, chuchuk suv havzalarida, tuproq biotsenozida erkin holda …

2 / 53

osiy qismini tashkil etadi. nematodalar sinfi vakillarining umumiy belgi-xususiyatlar: tanasi duksimon, ya'ni oldingi va keyingi uchi ingichkalashgan, ko‘ndalang kesimi to‘garak shaklda, tanasining oldingi uchida og‘iz teshigi, keyingi uchiga yaqin joyda esa anal teshigi joylashgan. tanasining anal teshigidan keyingi qismi dumni hosil qiladi, tananing anal teshigi joylashgan tomoni qorin deb ataladi, jinsiy va ayirish sistemasi teshiklari ham ana shu qorin tomondan tashqariga ochiladi. nematodalar sinfi 2 ta kenja sinfga bo‘linadi. adenoforalar (adenophorea) kenja sinfi. setsernentlar (secernentea) kenja sinfi. adenoforalar (secernentea) kenja sinfi vakillari, asosan dengiz, chuchuk suv, ba`zan tuproqda erkin hayot kechiradi. ko’pchilik turlari faqat kislorod yetarli bo’lgan sharoitda yashaydi. kutikulasi o’tkazuvchan bo’lganidan nematodani zararli moddalar tasiridan to’liq himoya qilaolmaydi. setsernentlar (secernentea) kenja sinfi vakillari asosan, o’simliklarda, hayvonlarda va odamlarda parazitlik qiladigan turlarni o’z ichiga oladi. odam askaridasi (ascaris lumbricoides). yer yuzida deyarli barcha mamlakatlarda tarqalgan. ayrim mamlakatlarda, masalan, yaponiyada aholining deyarli hammasi askarida bilan zararlangan. chunki yaponiyada qishloq xo‘jaligida odam …

3 / 53

um qo‘yadi (bitta askarida kamida 200 kun yashaydi), hayoti davomida esa bir necha 10 mln. tuxum qo‘yadi (250000x200=50000000). askarida tuxumi ustidan uch qavat po‘st bilan o‘ralgan bo‘ladi, ammo yangi qo‘yilgan, ya’ni kasal kishidan endi chiqqan askarida tuxumi zararlash imkoniga ega emas. zararlash imkoniga ega bo‘lishi uchun tashqarida nam muhitda kamida 15-25 kun bo‘lishi zarur, shu muddat ichida zararlash qobiliyatiga ega bo‘lgan lichinka yetiladi. odam askaridasi oraliq xo‘jayinsiz rivojlanadi, ya’ni yagona xo‘jayini odam hisoblanadi. tashqi muhitda askarida tuxumi 10 yilgacha tiriklik xususiyatini saqlashi mumkin ichida lichinkasi bo‘lgan bunday tuxumni qaynatilmagan suv, yuvilmagan meva-sabzavot, ayniqsa, qulupnay, usti ochiq qolgan ovqatlarni iste’mol qilish orqali odam o‘ziga yuqtiradi. oshqozonga tushgan tuxumning pardasi oshqozon shiralari (fermentlari) ta’sirida erib ketadi, lichinka esa ichak devori orqali qonga o‘tib, 10 kun davomida migratsiya qilib, jigar, yurak, o‘pkaga borib aylanib yuradi. lichinka o‘pkaga kelganda, odamda o‘pka shamollashi hodisasi kabi o‘zgarish bo‘lib, yo‘tal paydo bo‘ladi va yo‘talganda o‘pkada, ko‘krakda og‘riq …

4 / 53

h tez-tez uchrab turadi. aholining askaridoz bilan og‘rishi 1-90 % orasida o‘zgarib turadi. masalan, a. mansurovning ma’lumotlariga qaraganda, 1968-yilda toshkent viloyatining bo‘stonliq tumanida yashovchi aholi o‘rtasida bolalar 57,2 % va kattalar-33,9 % ga askaridoz bilan og‘rigan. askaridalar ayniqsa, bolalarda ko‘p uchraydi. odam askaridasining zahari ayniqsa, bolalar organizmiga yomon ta’sir qiladi. kasallangan bolaning boshi og‘riydi, boshi aylanadi, qorni og‘riydi, kechalari bezovta bo‘ladi, tipirchilab, tishini g‘ichirlatadi. kasallangan bolaning boshi og‘riydi, boshi aylanadi, qorni og‘riydi, kechalari bezovta bo‘ladi, tipirchilab, tishini g‘ichirlatadi. og‘riq vaqti-vaqti bilan bo‘lganligi uchun shifokor ko‘pincha appenditsit deb ham gumon qiladi. odatda odam ichagida bir nechta, ba’zan o‘nlab, yuzlab askaridalar parazitlik qiladi. bitta odamdan 900 ta va yana bittasidan 5126 ta askarida topilgani fanga ma’lum. tovuq askaridasi (ascaridia galli). tovuqlarning ingichka ichakda parazitlik qiladi. u tovuqlardan tashqari u kurka, tovus va sesarkalarda ham uchraydi. askaridoz hamma parrandachilik xo‘jaliklarida keng tarqalgan kasallik bo‘lib, bunda yosh jo‘jalar o‘sishdan va rivojlanishdan orqada qoladi hamda …

5 / 53

parazitlik qiladi. urug‘langan urg‘ochi gijjalar tunda anal teshikdan faol harakatlanib, anus atrofiga chiqadi va bu yerda teri burmalariga 10-20 mingga yaqin tuxum qo‘yadi. tuxum qo‘yishdan oldin gijjalar suyuqlik ajratadi, bu suyuqlik yordamida tuxumlar teriga yopishadi. parazit anal teshigi atrofiga chiqib o‘zidan suyuqlik chiqarib, tuxum qo‘yayotganida bu joyni qichitadi. natijada bola juda bezovtalanadi va beixtiyor qashinadi. urg‘ochi gijja tuxum qo‘yib bo‘lganidan keyin burishib o‘ladi. qo‘yilgan tuxum 4-6 soatda yuqumli holatga keladi. bu parazitning urg‘ochisi 25-30 kun yashaydi. erkagi urg‘ochisini otalantirgach, o‘lib ketadi. gijja bilan kasallangan bola kam uxlaydi, asabiylashadi, injiq bo‘ladi, ishtahasi yo‘qoladi, ko‘ngli ayniydi, qorni og‘riydi, boshi aylanadi. bola qashingan paytda gijja tuxumlari ichki kiyimlarga, barmoqlariga, tirnoqlari orasiga o‘rnashib qoladi, qo‘lini yuvmasdan ovqatlansa , barmoqlarini og‘ziga solsa, parazit tuxumi bolaning ichiga tushadi. rishta (dracunculus medinensis). ipsimon ko‘rinishdagi nematoda bo‘lib, o‘rta osiyo respublikalarida rishta (ip) deb ataladi. mutafakkir olim abu ali ibn sino rishta parazit keltirib chiqaradigan kasallikni birinchi marta o‘rgangan …

Want to read more?

Download all 53 pages for free via Telegram.

Download full file

About "to'garak chuvalchanglar (nematoda)"

слайд 1 mavzu: to‘garak chuvalchanglar (nemathelminthes) tipi. nematodalar (nematoda) sinfi. reja: 1.to‘garak chuvalchanglar tipining umumiy tavsifi va sistematikasi. 2. odamlarda parazitlik qiluvchi nematodalar sinfi vakillarining tuzilishi, tarqalishi, biologik xususiyatlari, qo‘zg‘atadigan kasalliklari hamda ularni oldini olish choralari. to‘garak chuvalchanglar boshqachasiga birlamchi tana bo‘shliqli chuvalchanglar ham deb aytiladi. haqiqatdan ham, tana bo‘shlig‘i (sxizotsel) bo‘lib, unda ichki organlar joylashgan. tana bo‘shlig‘i suyuqlik bilan to‘lgan bo‘ladi. to‘garak chuvalchanglar, ya’ni birlamchi tana bo‘shliqli chuvalchanglar yassi chuvalchanglarga nisbatan ancha yuqori darajali tuzilishga ega. ularning tanasi segmentlarga bo‘linmagan, ipsimon uzunchoq, dukka o‘xshagan, ko‘ndala...

This file contains 53 pages in PPTX format (673.1 KB). To download "to'garak chuvalchanglar (nematoda)", click the Telegram button on the left.

Tags: to'garak chuvalchanglar (nemato… PPTX 53 pages Free download Telegram