antik davrdan hozirgi davrgacha tabiiy fanlar rivoji

DOC 83.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1403264376_44315.doc antik davrdan hozirgi davrgacha tabiiy fanlar rivoji reja: 1. qadimgi davrda tabiiyotshunoslik . 2. xv- xix asrlarda tabiiyotshunoslik. 3. yangi davrda tabiiyotshunoslikning taraqqiyoti. 4. o’rta osiyo allomalarining tabiiy fanlar taraqqiyotiga qo’shgan hissalari. fan kishilik jamiyatining paydo bo`lishi bilan bog`liq, rivojlangan bo`lib, u asosan amaliy tavsifga ega bo`lgan.insoniyat tarixida ilm-fan kurtaklari birinchi marotaba mifologiya sifatida qadimgi sharq, va yunonistonda paydo bo`ldi. uzbek ensiklopediyasida mif (yunoncha mifos - rivoyat, afsona) -- koinot va hayotning paydo bo`lishi, tabiat hodisalari, xudolar va afsonaviy qaxramonlar haqida ibtidoiy tushunchalarning badiiy ifodasidir. mifologiya - miflarni (afsonalar) o`rganuvchi fan. mifologiya dastlab ibtidoiy jamoa tuzumida olam haqida fantastik tasavvurlarning yagona shakli sifatida mavjud bo`ldi. mifologiyada ibtidoiy jamiyat hayotining pastligi, inson bilimining zaifligi sababli vujudga kelgan bo`lsa ham, kishilarni hayotni sevishga va unda yaxshilik bilan yomonlik, nur bilan zulmat o’rtasidagi kurash o’z ifodasini topgan edi. kishilik jamiyati rivojlanishining davom etishi bilan mifologiya o`rnini asta-sekin “naturfilosofiya”- egalladi. naturfilosofiya (nemischa naturphilosophie …

iy saflarda, davlat tizimida qo’llanilgan. keyinchalik eramizdan oldingi v asrda "kosmos" o`rnini koinot, borliq,, insonni o’rab turgan dunyo, tabiat kabi tushunchalar egallay boshladi.qadimgi yunoniston naturfaylasuflarida atrofdagi rang-barang dunyoning asosi oddiy narsalardan (olov, suv, havo, yer) iborat degan fikr vujudga keldi yunon faylasufi geraklit efes (eramizdan oldingi 544-483 yillar) koinotni olovdan vujudga kelganligi to`g`risidagi fikrni bildiradi. fales miles (eramizdan oldin 625-547 yillar) esa butun borliq, suvdan iboratligini uqtiradi. fales antik davrning birinchi olimlaridan hisoblanadi, u ilm-fan tarixida astronomiya va matematika sohalarida o`ziga xos iz qoldirgan. quyosh, oy tutilishi, oy nuri o`ziniki emasligi, qutb yulduzi va qator yulduzlar turkumidan foydalanib dengizda suzish, yilning 12 ga teng o’ttiz kecha kunduzdan iborat ekanligini ko`rsatib berdi. falesning shogirdi, izdoshi anaksimen (eramizdai oldin 585-525 yillar) ni ta'kidlashicha butun borliq,ning asosi havodan iborat. uning fikricha havoni siyraklashishi va quyuqlashuvi oqibatida barcha narsalar yuzaga kelgan, ya'ni havo siyraklashuvidan olov, quyuqlashuvidan esa bulut, suv va yer hosil bo`lgan. harakati …

isbotlagan (teorema pifagordan 1500 yil ilgari misr va bobilda isbotsiz ma'lum bo`lgan). pifagor nomi bilan juft va toq, tub va murakkab, mukammal sonlar, arifmetik, geometrik va garmonik proporsiyalar tushunchalari bog`liq,. pifagor yerni sharsimonligi va o’z o’qi atrofida aylanishiga oid fikr - mulohazalarni bildirgan. shu bilan birga, pifagor koinotning markazi yer degan nazariyaga qo`shilgan. empedokl (eramizgacha 483-423 yillar) yer, suv, havo va olovni tabiatning- "ildizi" deb hisoblaydi.tabiat unsurlari bo`lgan to’rt element bir-biri bilan aralashib tabiat boyliklarini hosil etadi. demokrit (eramizdan oldingi 460-370 yillar atrofida) koinotni mayda zarrachalardan iborat deb hisoblaydi. zarralar-"atom"lar abadiy, ularni yo’q, qilib bo`lmaydi. shuning uchun koinot, borliq, abadiydir. demokritning fikricha atomlar (yunoncha"atom" – bo’linmaydi, parchalanmaydi degan ma'noni bildiradi) o`zgarmaydi va har doim harakatda. ularni shakli va kattaligiga qarab ajratish mumkin. ammo, atomlar shunday kichikki, uni inson o`zining sezgi a'zolari bilan anglab ololmaydi. demokritning atomni tuzilishi, koinotni cheksizligi, abadiyligi to`g`risidagi ta'limoti uz zamonasidan ancha ilgarilab ketdi va kelgusida bir …

nishi, hayvonlardagi instinkt larning maqsadga muvofiq tarzda yuzaga kelishi, a'zolarining o’zaro mutanosib ravishda harakat qilishi-tabiatdagi maqsadga muvofiqlik namunasidir. arietotel tarixda boy falsafiy meros qoldirgan buyuk olim. uning qalamiga xos asarlar: "fizika", "metafizika", "g’oyalar haqida", " farovonlik haqida", " birinchi analitika", " ikkinchi analitika", "kategoriyalar", "jon haqida", "axloqi kabir", "siyosat", "ekonomika", "etika" va boshqalar. akademik muzaffar x,ayrullaev shunday yozadi: "aristotel, barcha zamonlar olimlari o`ziga ustoz deb bilgan buyuk alloma. uning qomusiy asarlari sharq, mutafakkirlari ijodida chuqur iz qoldirgan". vii asrlardan boshlab arab xalifaligi hududida aristotel asarlari tarjima etilib, o`rganildi, ularga o’nlab izoh va sharxlar bitildi (farobiy, abu ali ibn sino). arximed (eramizdan avvalgi 287-212 yillar) buyuk matematik va mexanik. arximed matematikaga oid bir qator ilmiy ishlar qildi. ular orasida uning usuli yordamida egri chiziqlarning uzunligini hisoblab topish, yuza va hajmlarni aniqlash alohida ahamiyatga ega. arximed richag qonunlarini topgan, uning nomi bilan yuritiladigan gidrostatika qonunini ham ochgan. arximed qadimgi yunonistonning eng so`nggi …

gani yo’q. ptolemey quyosh, oy va o’sha vaqtlarda insoniyatga ma'lum bo`lgan besh sayyora harakatini tasvirlab berdi. ammo, ptolemey tasvirlashiga ko’ra "fazo markazida yer turadi". bu geosentrik nazariyadir.ptolemeyning " geografiyadan qo’llanma" asarida ko`pgina geografik ma'lumotlar beriladi. ayniqsa, o’rta osiyoga xos buxoro, samarqand, kulob, binkent, shosh, zomin, farob farg’ona kabi shahar va viloyatlarning o’sha vaqtdagi geografik koordinatalari to’g’risidagi ma'lumotlar biz uchun qimmatlidir.ptolemey asarlari sharqda matematika, astronomiya va geografiyaning rivojlanishiga katta ta'sir ko`rsatdi. abu rayxon al-beruniy "qonuni ma'sudiy" asarini yozishda ptolemey asarlariga asoslangan.ptolemey geosentrik nazariyani qo’llashga juda katta kuch sarf qildi bu nazariya, hatto olim vafotidan keyin ham 1375 yil keyin ham (n.kopernik asari e'lop k;ilingunga kadar) ilm-fan olamida hukmronlik qildi. 2. xv - xix asrlarda tabiiyotshunoslik xv-xvi asrlar insoniyat tarixida birinchi ilmiy inqilobi .hisoblanadi.chunki, bu davr o’rta asrdan - yangi davrga o’tishi-bosqichidir. bu davrda "geliosentrik nazariyasini polyak astronomi nikolay kopernik (1473-1543 yillar) fanga olib kirdi. - kopernik polshadagi krakov va italiyadagi bolonya …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "antik davrdan hozirgi davrgacha tabiiy fanlar rivoji"

1403264376_44315.doc antik davrdan hozirgi davrgacha tabiiy fanlar rivoji reja: 1. qadimgi davrda tabiiyotshunoslik . 2. xv- xix asrlarda tabiiyotshunoslik. 3. yangi davrda tabiiyotshunoslikning taraqqiyoti. 4. o’rta osiyo allomalarining tabiiy fanlar taraqqiyotiga qo’shgan hissalari. fan kishilik jamiyatining paydo bo`lishi bilan bog`liq, rivojlangan bo`lib, u asosan amaliy tavsifga ega bo`lgan.insoniyat tarixida ilm-fan kurtaklari birinchi marotaba mifologiya sifatida qadimgi sharq, va yunonistonda paydo bo`ldi. uzbek ensiklopediyasida mif (yunoncha mifos - rivoyat, afsona) -- koinot va hayotning paydo bo`lishi, tabiat hodisalari, xudolar va afsonaviy qaxramonlar haqida ibtidoiy tushunchalarning badiiy ifodasidir. mifologiya - miflarni (afsonalar) o`rganuvchi fan. mifologiya dastlab ibti...

DOC format, 83.0 KB. To download "antik davrdan hozirgi davrgacha tabiiy fanlar rivoji", click the Telegram button on the left.

Tags: antik davrdan hozirgi davrgacha… DOC Free download Telegram