aristotel falsafasi

DOC 171.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1697373294.doc aristotel falsafasi reja: 1. geosentrik sistema. 2. aristotelning bilish nazariyasi 3. mantiqiy ta’limoti. 4. aristotel dialektikasi 5. axloqiy qarashlari 6. iqtisodiy qarashlari aristotel (384-322) stagirda (makedoniyaning yaqinidagi frakiya shahrida) tavallud topgan. otasi nikomax makedoniya hukmdori amintning saroyida shifokor bo’lgan. 367 yili aristotel afinadan ketib, platon akademiyasiga kiradi, u yerda platon o’limigacha qoladi (347). 347 yili platon akademiyasiga spevsipp rahbar bo’libqoladi, aristotel va ksenokrat akademiyani va umuman, afinani tark etishadi, atarneyaga ko’chib o’tishadi. er.avv. 343 yoki 342 yilda aristotel makedoniya saroyiga aleksandrning (makedoniya shohi filipp o’g’lining) tarbiyachisi lavozimiga taklifni qabul qiladi. bu lavozimda 3 yil faoliyat ko’rsatadi. aleksandr fors yurishlarini boshlab yuborgandan keyin aristotelda makedoniyada qolishga hojat qolmaydi va u afinaga qaytadi. u yerda apollon likeyskiy haramida o’z maktabini ochadi (likey so’zi haram nomidan kelib chiqqan). ma’ruzalarni bog’da sayr etib yurib o’qigani uchun peripatetik (sayr etuvchi) laqabiga ega bo’lgan. unda ta’lim ikki shaklda olib borilgan: 1) ekzoterik (yoki ritorikadan dars …

aristotelni yoqtirishmas edi. oxir-oqibatda u ta’qibga olinib, ustidan jinoiy ish qo’zg’atiladi. anaksagor va sokratdagi singari, unga qo’yilgan ayb siyosiy emas, diniy xarakterga ega edi. aristotel afinadan chiqib ketishga majbur bo’ladi (sud bo’lgunga qadar). u evbey orolidagi xalkidaga o’rnashadi. er.avv. 322 yilda shu yerda vafot etadi. asarlari: aristotelga 146 asar tegishli degan fikr mavjud (o’zining kutubxonasidagi kitoblar asosida tuzilgan ro’yxat bo’yicha): “organon” - mantiqqa oid asarlari to’plami; “metafizika” - aql bilan bilib olinadigan borliq asoslari to’g’risida bir qancha risolalar majmuasi; “fizika”- mavjud tabiatni tajriba yordamida o’rganishga bag’ishlangan asar; “fizika to’g’risida darslar”; “hayvonlarning qismlari to’g’risida”; “nikomax etikasi”; “siyosat”; “ritorika”; “poetika”; “afina politiyasi” (1890 yilda misrda uning qo’lyozmasi topilgan) va boshqalar. aristotel ustozi platonning falsafiy bilishning xususiyati, umumiyning, xususan, tushunchaning mohiyati, borliq va bilish dialektikasi bo’yicha ilgari surgan g’oyalari, bildirgan fikr-mulohazalari, keltirgan dalillariga murojat qiladi, ularga o’z munosabatini bildiradi. ma’lumki, platonning “g’oyalar” to’g’risidagi ta’limoti bo’yicha borliq tuzilmasining shakllanishi va uni bilish quyidagi sxemada …

to’g’risidagi ta’limotini aynan ana shu masala mohiyatini ochish davomida tanqid qiladi. aristotel platonning tushuncha predmetlar mohiyatini ifoda etadi, degan fikriga qo’shiladi, biroq u ustozining tushunchalar o’z holicha mavjud degan xulosasiga qarshi chiqadi. uning e’tirozi platonning “g’oyalarni” hissiy borliqning yolg’iz haqiqiy mohiyati sifatida talqin etishiga qaratilgan. aristotel fikricha, bunga platonning geraklitning hissiy qabullanadigan predmet, hodisalarning uzliksiz o’zgarib turish to’g’risidagi fikriga asoslanishi sabab bo’lgan. platon geraklitning reallikda barcha hodisalar o’zgarib turadi, degan fikridan kelib chiqib, undan farq qiladigan boshqa – o’zgarmas mohiyatga ega reallik ham mavjud va bu reallik g’oyalardir, ya’ni borliqning o’zgarmas mohiyatidir, degan xulosaga kelgan. aristotel platonning g’oyalarini o’z holicha mavjud mohiyatlar deb, ularni hissiy qabul qililinadigan predmetlar dunyosiga qarama-qarshi qo’yishini tanqid qilar ekan, o’zining tushunchalar va his qilinadigan predmetlar dunyosining o’zaro munosabati to’g’risidagi pozisiyasini shakllantiradi. bunda aristotel platonning “g’oyalar” to’g’risidagi ta’limotiga 4 ta e’tiroz bildiradi. 1-e’tiroz: platon “g’oyalari” predmetlar to’g’risida hyech bir yangi bilim bermaydi, chunki “g’oyalar”- predematlar nusxalari, …

ga ojizlik qiladi, chunki platon “g’oyalari” hissiy qabullanadigan predmetlarning bevosita mohiyatini tashkil etmaydi (ya’ni undan alohida, mustaqil mavjud dunyo hisoblanadi). 3-e’tiroz: platonning “g’oyalar” ning o’zaro mantiqiy munosabatlari to’g’risidagi fikrlari noaniq. xususan, bu, bir tomondan, “g’oyalar” ning o’zlari o’rtasidagi munosabatlar, boshqa tomondan, “g’oyalar” va hissiy idrok etiladigan predmetlar o’rtasidagi munosabatdan iborat. “g’oyalar” o’rtasidagi munosabat – bu umumiylar munosabati. bu munosabatda, platon ta’limotiga ko’ra, umumiy juz’iyning mohiyati sifatida gavdalanadi. mazkur ikki fikr: umumiy g’oyalarning juz’iy g’oyalarga bo’lgan munosabati va g’oyalarning substansialligi to’g’risidagi fikrlar bir-biriga zid. xususan, bir g’oya ham substansiya, ham substansiya emas bo’lib qoladi: umumiy g’oya o’ziga bo’ysunadigan juz’iy g’oyaga nisbatan substansiya hisoblanadi (ya’ni juz’iy g’oyada mohiyatan aks etadi), ayni paytda, u o’ziga nisbatan umumiyroq bo’lgan g’oyaga bo’lgan munosabatida substaksiya bo’lmay qoladi. platon, aristotel fikricha, g’oyalar dunyosi bilan hissiy idrok etiladigan predmetlar sohasi o’rtasidagi munosabatni tushuntirishda ham adashadi, ziddiyatga yo’l qo’yadi. platonga muvofiq, yakka hissiy qabullanadigan predmetlar ular uchun umumiy bo’lgan …

xulosaga kelish kerak bo’ladi, bu esa xato. aristotelning platonga bo’lgan bu e’tirozi “uchinchi odam” degan nom olgan. bunga sabab shuki, hissiy qabul qilinadigan inson va inson “g’oyasi” dan (ikkinchi inson) tashqari, ular ustida turadigan va ularni o’zida sintezlaydigan inson “g’oyasi” (uchinchi inson) yaratilishi zarur bo’ladi. 4-e’tiroz: “g’oyalar” nazariyasi hissiy qpbullanadigan predmetlar dunyosini tushuntirishga qodir emas, chunki predmet xossalari o’zgarishda, harakatda, ular paydo bo’ladi vayo’qoladi. “g’oyalar” dunyosi alohida yopiq olamni tashkil etgani uchun, hissiy idrok etiladigan predmetdagi o’zgarishlarni tushuntira olmaydi. shunday qilib, aristotel platonning “g’oyalar” to’g’risidagi ta’limotida mavjud asosiy qiyinchilikni umumiyni yakka, alohidalikdan ajratib qo’yish, ularning qarama-qarshiligini mutloqlashtirishda ko’radi. buning sababini sokrat ta’limotiga murojaat qilishida deb biladi. aristotel fikricha, bir tomondan umumiysiz bilim olib bo’lmaydi, lekin, boshqa tomondan, umumiyni yakkadan ajratish g’oyalar talqini bilan bog’liq qiyinchiliklar sababi hamdir. “metafizika”ning 13-kitobida aristotel platonning “g’oyalar” to’g’risidagi ta’limoti tanqidining keying variantini beradi. butanqid asosida sonlarga abstraksiya sifatda qarash, ya’ni uni tushuncha tarzida qabul qilib, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "aristotel falsafasi"

1697373294.doc aristotel falsafasi reja: 1. geosentrik sistema. 2. aristotelning bilish nazariyasi 3. mantiqiy ta’limoti. 4. aristotel dialektikasi 5. axloqiy qarashlari 6. iqtisodiy qarashlari aristotel (384-322) stagirda (makedoniyaning yaqinidagi frakiya shahrida) tavallud topgan. otasi nikomax makedoniya hukmdori amintning saroyida shifokor bo’lgan. 367 yili aristotel afinadan ketib, platon akademiyasiga kiradi, u yerda platon o’limigacha qoladi (347). 347 yili platon akademiyasiga spevsipp rahbar bo’libqoladi, aristotel va ksenokrat akademiyani va umuman, afinani tark etishadi, atarneyaga ko’chib o’tishadi. er.avv. 343 yoki 342 yilda aristotel makedoniya saroyiga aleksandrning (makedoniya shohi filipp o’g’lining) tarbiyachisi lavozimiga taklifni qabul qiladi. bu lavozimda 3 yil faoliy...

DOC format, 171.0 KB. To download "aristotel falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: aristotel falsafasi DOC Free download Telegram