matn

PPTX 22 pages 3.3 MB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.3 MB

File type PPTX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

презентация powerpoint beruniyning ilmiy me`rosi mustaqil taqdimot ishi beruniyning ilmiy me`rosi kirish. beruniy hayotiga nazar 1. abu rayhon beruniy falsafasi 2. abu rayhon beruniyning falsafiy qarashlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar reja: mavzu: asosiy qism abu rayhon beruniy 973 yil 4 sentyabrda qadimgi xorazmning kot shahrida (hozirgi beruniy shahri) tug’ilgan. u o’z ijodi bilan xorazm fanini yuksak cho’qqiga olib chikdi. uning siymosida o’rta asrlar sharqining qomus ul-ilimi, astronomi, geografi, ma’danshunosi, etnografi, tarixchisi, shoiri mujassamlashgan. beruniy qalamidan fanning turli sohalariga oid juda ko’p yirik asarlar chiqqan bo’lib, bu asarlarida uning ana shu sohalarni nihoyatda yaxshi bilgan tadqiqotchi, fanda yangidan yangi yo’llar ochgan donishmand bo’lganligini ko’rishimiz mumkin. beruniy yoshligidan ilmga tashna bo’lgan bu haqda “men bolalik chog’imdanoq – deb yozgan edi beruniy – o’z yoshim va sharoitimga qarab, imkoni boricha ko’proq bilim olishga intildim. buning dalili sifatida quyidagini keltirish kifoya: - biz turadigan joyga bir yunon ko’chib kelgan edi. men har xil donlar, urug’lar, …

2 / 22

yunonlar, rimliklar, forslar, sug’diylar, xorzamiylar va boshqa ko’plab qabila va xalqlarning barcha davrlari, bayram hamda taqvimlari, shuningdek sharqning turli mamlakatlarining madaniyat va adabiyot tarixi to’la bayon etilgan. bu asarda beruniy o’zini faqat elshunos olim emas, balki tilshunos, arab, yunon, fors, suryoniy va boshqa til hamda adabiyotlarning bilimdoni sifatida namoyon etdi. oʻrta asrning buyuk qomusiy olimi abu rayhon muhammad ibn ahmad al-beruniy zamonasining qator fanlari: astronomiya, fizika, matematika, geodeziya, geologiya, mineralogiya, tarix kabilarni chuqur oʻrgandi. u xorazmning qadimgi poytaxti kot shahrida tugʻildi va yoshligidanoq ilm-fanga qiziqishi orta bordi. beruniy keyinchalik mashhur olim abu nasr mansur ibn iroq qoʻlida taʼlim oldi. ibn iroq astronomiya, geometriya, matematikaga oid bir qancha asarlar yozib, shulardan 12 tasini beruniyga bagʻishlaydi. beruniy ona tilidan tashqari yana bir qancha tillarni: arab, soʻgʻdiy, fors, suryoniy, yunon va qadimgi yahudiy tillarini, keyinchalik hindistonda sanskrit tilini oʻrganadi. oʻz ilmiy asarlaridan birida yozishicha, u xorazmda yashagan davrida, 990 yillardan boshlab kot shahrida …

3 / 22

amma sohasiga qiziquvchi buyuk olim ekanini koʻrsatdi. bundan tashqari beruniy jurjonda astrono-miya, netrologiya tarixiga oid 10 dan ortiq asar yozdi. beruniy xorazmning yangi hukmdori abu abbos maʼmun ii ibn maʼmun tomonidan mamlakatning yangi poytaxti urganchga chaqirtirildi. xorazmshoh tomonidan juda katta izzat-ikrom bilan qabul qilingan. beruniy urganchda maʼmunning bevosita rahnamoligida vujudga kelgan ilmiy markazda faoliyat koʻrsatadi. xorazmning mahmud gʻaznaviy tomonidan bosib olinishi beruniy hayotini xavf ostiga qoʻyadi. u xorazmshoh saroyidagi barcha olimlar bilan birga gʻazna shahriga asir qilib olib ketiladi. beruniyning 1017–1048 yillarda gʻaznada kechirgan hayoti, bir tomondan nihoyat ogʻir kechgan boʻlsa, ikkinchi tomondan, uning ilmiy faoliyati uchun eng mahsuldor davr boʻdsi. beruniyning “xorazmning mashhur kishilari” asari ham shu davrda yaratilgan. uning muhim astronomik-geografik asari “tahdid nihoyot al-amoniya li tasʼhidi masofat al-masokin” (“turar joylar orasidagi masofani tekshirish uchun joylarning oxirgi chegaralarini aniqlash” – “geodeziya”) 1025 yilda yozib tugatilgan. beruniyning “munajjimlik sanʼatidan boshlangʻich tushunchalar” asari ham 1029 yil gʻaznada yozilgan. asarning forscha, …

4 / 22

sohalariga oid 160 dan ortiq tarjimalari, turli hajmdagi asarlari, yozishmalari qolgan-ligi bizga maʼlum. yuqorida koʻrsatib oʻtilgan katta hajmdagi asarlaridan tashqari astronomiya astrologiya matematika geodeziya geologiya mineralogiya geografiya arifmetika tibbiyot farmakologiya tarix filologiya masalalariga oid qator risolalar yaratdi va sansqrit tilidan arabchaga arab tilidan sanskrit tiliga tarjimalar qildi badiiy ijod bilan ham shugʻullanib sheʼrlar yozdi. “astrologiyaga kirish” “astronomiya kaliti” “jonni davolovchi quyosh kitobi” “ikki xil harakatning zarurligi haqida” “koʻpaytirish asoslari” “ptolemey “almagesti”ning sanskritchaga tarjimasi” “foydali savollar va toʻgʻri javoblar” “fargʻoniy “elementlar”iga tuzatishlar” “turklar tomonidan ehtiyotkorlik” “oq kiyimlilar” va karmatlar haqida maʼlumotlar” “sheʼrlar toʻplami” “al-muqanna haqidagi maʼlumotlar tarji-masi” “ibn sino bilan yozishmalar” shular jumlasidandir. beruniy qadimgi yunon ilmi va uning vakillari aristotel, platon, ptolemey, yevklid kabilarning asarlari hind olimlari, musulmon olimlari al-xorazmiy, fargʻoniy, battoniy, roziy, abu tammam, ibn kaysum, abu maʼshar asarlari bilan yaqindan tanish boʻlgan, ularga sharhlar, izohlar, tuzatishlar, raddiyalar yozgan. uning ilmiy merosi gʻoyat rang-barang boʻlib, tibbiyot faniga, astronomiya faniga …

5 / 22

ni ochiqdan-ochiq bayon etadi. beruniy harakat trayektoriyasi va osmon yoritqichlari shaklining ellipsoid ekanligi haqida birinchi boʻlib fikr yuritgan olimlardan boʻlib, joylarning geografik uzoqligini, kengligini aniqlash yoʻllarini tanlab olishda novator hisoblanadi. u trigonometriyani, geometriyani keng qoʻllash orqali oʻzidan oddingi astronomlarga nisbatan ancha aniq natijalarga erishdi. turli joylarning geografik kengligi va uzoqligini aniqlashda beruniy erishgan natijalar hatto hozirgi zamon olimlarini ham hayratda qoddiradi. buyuk olim yer yuzasining har bir qismi oʻzining uzoq tarixiy taraqqiyotiga ega ekanligini qayd etadi. markaziy osiyoning baʼzi bir mintaqalari, shu jumladan, amudaryo vodiysining geologik rivojlanishini birinchi marta jiddiy oʻrganishga harakat qilgan ham beruniydir. uning amudaryo vodiysining geologik oʻtmishi va orol dengizining paydo boʻlishi haqidagi xulosalari oʻsha zamonning eng muvaffaqiyatli geologik tahlillaridan biri boʻlib hisoblanadi. olim “dengizlar quruklikka, quruqliklar esa dengizga aylanadi” degan nazariyaga suyanadi. beruniyning foydali qazilmalar qatlamining paydo boʻlishi, jinslar yemirilishining ahamiyati, togʻ jinslarining nurashi kabilar haqidagi xulosalari katta ilmiy ahamiyatga egadir. u togʻlarning paydo boʻlishi va …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "matn"

презентация powerpoint beruniyning ilmiy me`rosi mustaqil taqdimot ishi beruniyning ilmiy me`rosi kirish. beruniy hayotiga nazar 1. abu rayhon beruniy falsafasi 2. abu rayhon beruniyning falsafiy qarashlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar reja: mavzu: asosiy qism abu rayhon beruniy 973 yil 4 sentyabrda qadimgi xorazmning kot shahrida (hozirgi beruniy shahri) tug’ilgan. u o’z ijodi bilan xorazm fanini yuksak cho’qqiga olib chikdi. uning siymosida o’rta asrlar sharqining qomus ul-ilimi, astronomi, geografi, ma’danshunosi, etnografi, tarixchisi, shoiri mujassamlashgan. beruniy qalamidan fanning turli sohalariga oid juda ko’p yirik asarlar chiqqan bo’lib, bu asarlarida uning ana shu sohalarni nihoyatda yaxshi bilgan tadqiqotchi, fanda yangidan yangi yo’llar ochgan donishmand bo’lganligini ko’...

This file contains 22 pages in PPTX format (3.3 MB). To download "matn", click the Telegram button on the left.

Tags: matn PPTX 22 pages Free download Telegram