1-mavzu: tibbiy biologiya faniga kirish. hayotning hujayraviy asoslari

DOCX 239 pages 20.7 MB Free download

239 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 20.7 MB

File type DOCX

Pages 239

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 239

o’quv materiallari i. ma’ruzalar matni 1-mavzu: tibbiy biologiya faniga kirish. hayotning hujayraviy asoslari reja: 1. tibbiy biologiyani o’rganishning maqsad va vazifalari 2. tibbiy biologiyani rivojlanish tarixi va boshqa fanlar bilan bog’liqligi 3. hujayra nazariyasi va uning mohiyati 4. eukariot hujayrasining umumiy tasnifi 5. hujayraning asosiy tarkibiy qismlari va ularning vazifalari 6. hujayrada modda va energiya, axborotlar almashinuvi · maʼruzaning maqsadi: talabalarni tibbiy biologiyaning hozirgi zamon tushunchalari bilan tanishtarish. hayot tushunchalari haqida maʼlumotlar berish. tiriklikning rivojlanish darajalarini oʼrgatish. zamonaviy biologiya yo’nalishlari haqida maʼlumotlar berish, tibbiy biologiya oldida turgan muammolarni tushuntirish, ularning oldini olish choralarini oʼrgatish. · maʼruzaning vazifasi: talabalarga tibbiy biologiyaning hozirgi zamonda turgan muammolarini oʼrgatish. talabalarga shifokor tayyorlashda biologiyaning muhit omillari bilan bog‘liqligini oʼrganish, kelajak avlodning sogʼlom tarbiyasida muhim axamiyatga ega ekanligini tushuntirish. asosiy matn · biologiyaning vazifalari: tiriklikning barcha qonuniyatlarini, mohiyatini, tirik mavjudotlarning yashashi va rivojlanishini o’rganish. · biologiyaning obyekti: tiriklikning barcha ko’rinishlari, tuzilishi, funksiyasi, ularning tabiatda o’zaro bog’liqligi, …

2 / 239

energiya bilan ta'minlash haqidagi biologik ma'lumotlar embriologiya, rivojlanish biologiyasi, genetika, molekular biologiya va bioenergetika fanlari uchun asos hisoblanadi. · odamlarning o’rtacha umr ko’rishini uzaytirilishiga qaratilgan qiziqishlar qarilik muammolarini o’rganish yo`nalishini ochib berdi va gerontologiya fanining rivojlanishiga sabab bo’ldi. · organizmlarning tuzilishi, funksional holatlari, xulq-atvori, yashash muhiti bilan organizmlar o’rtasidagi o`zaro munosabatni va tarixiy rivojlanishini o’rganish morfologiya, fiziologiya, etologiya, ekologiya, evolyutsion ta'limot kabi fanlar paydo bo’lishiga olib keldi. hozirgi vaqtda biologiya fan sifatida quyidagi muhim natijalarga, imkoniyatlarga erishdi: · irsiyatni · gormonlar sintezini · hayotiy jarayonlami boshqarish mexanizmlarini otganishda · genetik injeneriya · biotexnologiya yutuqlarini qo'llash · genomika hujayra injeneriyasi · hujayra biologiya yo’nalishlarini o’rganish · irsiy kasalliklarga uchragan odamlarning jarohatlangan genlarini almashtirish imkoniyatlarini · tiklanish jarayonlarini jadallashtirishni · hujayraning ko’payishini nazorat qilishni molekular biologiyaning asosiy yo’nalishi hayotiy jarayonlarni o'rganish hayotiy jarayonlarda biologik makromolekulalar (nuklein kislota va oqsillaming) rolini aniqlash irsiy axborotlarni saqlash ularni hujayralar tomonidan uzatilishi va ishlatilishi qonuniyatlarini o'rganish …

3 / 239

yraning nozik tuzilishi va o’lchamlari haqida ma’lumotlar olishda keng foydalaniladi. taqqoslash usuli · bu usul — xvii—xviii asrlardan boshlab qo'llanilib, uning yordamida organizm va uning qismlari o`xshashligi va farqli tomonlari haqida ma’lumotlar olinadi. biologiyaning bu usuli juda mahsuldor hisoblanadi, chunki bu usul yordamida o'simliklar va hayvonlar sistematikasini asoslashda (k.linney), hujayra nazariyasi shakllanishida (shleyden, shvann), rivojlanish tiplari (k.ber) va evolyutsion ta’limotni asoslashda (ch.darvin) ko`p ma'lumotlar to`plangan. bugungi kunda bu usul biologiyaning turli yo’nalishlarida keng qo'llaniladi tarixiy usul · bu usul — xix asming ikkinchi yarmida ch.darvin tomonidan fanga kiritildi, bu usul olingan ma’lumotlarni oldingi natijalar bilan solishtirish imkoniyatini beradi. uning yordamida organizmlarning paydo bo’lishi va rivojlanishi qonuniyatlari, ularning strukturalari va funksiyalari shakllanishi tushuntiriladi. tarixiy usul biologiyani tushuntirishda xilma-xil tirik mavjudotlar qanday paydo bo’lgan va faoliyat ko’rsatayotganini ochib berishga imkon yaratadi. bu usulning fundamental yondashuvi va tamoyili hisobiga biologiyada qayta qurilish paydo bo’la boshlagan. eksperimental (tajriba) usuli bu usuldan biologiyada foydalanish ingliz …

4 / 239

asterlar tomonidan olamshumul yangiliklar qilinib, yangi mikrobiologiya fani paydo bo'ldi. modellashtirish usuli · biologik kuzatuvlarda eksperimentning oliy shakli bo'lgan — modellashtirish usuli keng qo’llanilmoqda. shu yo’nalishda muhim biologik jarayonlar, evolyutsiyaning asosiy yo`nalishlari, ekotizimlaming, hatto butun biosferaning, masalan, global iqlimiy va texnogen o`zgarishlarini kuzatish mumkin. kompyuterli modellashtirish bo’yicha ham faol ishlar qilinmoqda. modellashtirish usuli biologik bilimlarni inson faoliyatining barcha yo’nalishlarida qo'llash imkoniyatini berdi. · biologiyaning muhim uslubiy tamoyili tizimli-tarkibiy yondashishdir. bu yondashishning ma'nosi tirik sistemalami rivojlanish darajalariga bo`lish, ulami o'rganish (analiz), keyin olingan malumotlarni umumlashtirish (sintez)dan iboratdir. · tiriklik xossalari quyidagilardan iborat: · kimyoviy tarkibining bir xilligi — tirik mavjudotlar va jonsiz obyektlar bir xil kimyoviy elementlardan hosil bolgan, ammo tirik mavjudotlar massasining 90 %i oqsillar, nuklein kislotalar, uglevodlar, lipidlar kabi murakkab organik molelculalami hosil qiluvchi to`rtta c, 0, n, h elementga to`g`ri keladi; · tarkibiy tuzilishning yagonaligi — hujayra yer yuzidagi barcha tirik organizmlarning tarkibiy-funksional va rivojlanish birligidir. bundan faqat …

5 / 239

sarflanadi. modda va energiya almashinuvi tashqi muhitning to’xtovsiz o’zgarib turadigan sharoitida kimyoviy tarkib doimiyligini ta'minlaydi; · o'z-o’zini tiklash (reproduksiya) - tiriklikning muhirn xossasi uning asosida tirik organizmlarning tuzilishi va funksiyasi haqidagi axborotlar yotadi, reproduksiya hisobiga hayot ushlab turiladi, chunki organizmlarning hayoti ehegaralangan; · o’z-o’zini boshqarish - har qanday tirik organizm to`xtovsiz o`zgarib turadigan muhit omillarining ta'sirida bo`ladi. shu bilan birga hujayraning yashashi uchun ma'lum bir sharoitlar zarur. o’z-o`zini boshqarish mexanizmi hisobiga organizm ichki muhitining nisbiy doimiyligi, ya'ni kimyoviy tarkib doimiyligi va fiziologik jarayonlar kechishi intensivligi - gomeostaz ta'minlanadi; · irsiyat va o 'zgaruvchanlik - irsiyat hisobiga belgi va xususiyatlar avlodlarga o’tadi, avlodlar ota-onalarga aynan o`xshamaydilar, chunki irsiy axborotlar o`zgaradi; · o'sish va rivojlanish- individual rivojlanish jarayonidagi son va sifat ko`rsatkichi bo’lib, uning hisobiga asta-sekinlik bilan ketma-ket organizmning individual xususiyatlari yuzaga chiqadi. bundan tashqari, barcha tirik tizimlar evolyutsiyalanib, tarixiy rivojlanish hisobiga o`zgarib boradi; · ta'sirchanlik - har qanday tirik organizm tashqi …

Want to read more?

Download all 239 pages for free via Telegram.

Download full file

About "1-mavzu: tibbiy biologiya faniga kirish. hayotning hujayraviy asoslari"

o’quv materiallari i. ma’ruzalar matni 1-mavzu: tibbiy biologiya faniga kirish. hayotning hujayraviy asoslari reja: 1. tibbiy biologiyani o’rganishning maqsad va vazifalari 2. tibbiy biologiyani rivojlanish tarixi va boshqa fanlar bilan bog’liqligi 3. hujayra nazariyasi va uning mohiyati 4. eukariot hujayrasining umumiy tasnifi 5. hujayraning asosiy tarkibiy qismlari va ularning vazifalari 6. hujayrada modda va energiya, axborotlar almashinuvi · maʼruzaning maqsadi: talabalarni tibbiy biologiyaning hozirgi zamon tushunchalari bilan tanishtarish. hayot tushunchalari haqida maʼlumotlar berish. tiriklikning rivojlanish darajalarini oʼrgatish. zamonaviy biologiya yo’nalishlari haqida maʼlumotlar berish, tibbiy biologiya oldida turgan muammolarni tushuntirish, ularning oldini olish choralarini ...

This file contains 239 pages in DOCX format (20.7 MB). To download "1-mavzu: tibbiy biologiya faniga kirish. hayotning hujayraviy asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: 1-mavzu: tibbiy biologiya fanig… DOCX 239 pages Free download Telegram