kod berish, kodlash va shifrlash. ma’lumotlarni kodlashning afzallik va kamchiliklari. simmetrik va asimmetrik shifrlash usullari

PPTX 29 pages 4.2 MB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.2 MB

File type PPTX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

name of presentation termiz davlat pedagogika instituti matematika va informatika 401-guruh talabasi mirzoyev doniyor 10-sinf darslikdan mavzu: “kod berish, kodlash va shifrlash. ma’lumotlarni kodlashning afzallik va kamchiliklari. simmetrik va asimmetrik shifrlash usullari.” reja: 1. axborotning ko’rinishlari va asosiy xususiyatlari. 2. simmetrik va asimmetrik shifrlash usullari. 3. kodlash va shifrlash. 4. axborotlarni kodlash usullari. simmetrik va asimmetrik shifrlash usullari. ma‘lumotni shifrlash deganda, uning haqiqiy ma‘nosini inson tushunmaydigan belgilar ko‘rinishiga o‘tkazish tushuniladi. har bir inson maxfiylikni yaxshi ko‘radi. kriptografiya aslida dasturchilar uchun juda muhim soha hisoblanadi. chunki, hozirgi axborot asrida eng qimmat narsa — axborot hisoblanadi. ma‘lumotlarimiz begonalar qo‘liga tushgan taqdirda ham undan foydalana olmasliklari kerak. masalan, har kuni millionlab foydalanuvchilar biz dasturchilar yaratgan dasturlarimizdan foydalanishadi. ba‘zilari bir-birlariga pul o‘tkazishadi, ba‘zilar esa shaxsiy rasm va videolar almashishadi. agar mana shu almashinishlar jarayonida ma‘lumotlar 3-shaxslar qo‘liga tushsa, bu juda yomon natijalarga olib keladi. foydalanuvchi xavfsizligi bizning bo‘ynimizda. shunday holatlarda kriptografiya bizga yordamga keladi. …

2 / 29

hifrlashda axborot bitta kalit yordamida shifrlanadi va xuddi shu kalit yordamida ochiladi. bu usul tez va sodda hisoblanadi. chunki unda faqatgina bitta kalitdan foydalaniladi. lekin xavfsizlik jihatidan yaxshi yechim hisoblanmaydi. agar kimdir kalitni topib olsa, matnni shifrlanganidan foyda qolmaydi. assimmetrik shifrlashda esa bizda ikkita kalit bo‘ladi. biri public ya‘ni ochiq kalit, ikkinchisi esa private maxfiy kalit. ochiq kalit yordamida shifrlaymiz hamda maxfiy kalit yordamida ochamiz. ko‘rib turganingizdek, bu usul murakkab hamda sekin ishlaydi. lekin xavfsizlik darajasi ancha yuqori. chunki, unda ikkita kalitdan foydalaniladi. simmetrik hamda assimmetrik shifrlashlar o‘rtasidagi farqlarga qarasak : simmetrik usulda shifrlansa, matn uzunligi haqiqiy matn uzunligidan kichik bo‘ladi. assimmetrikda esa haqiqiy matn uzunligidan katta bo‘ladi. simmetrik usuldan katta hajmdagi axborotlarni shifrlashda foydalaniladi. assimmetrikda esa eng kerakli hamda kichkina hajmlilarini shifrlanadi. simmetrik usul resurslardan kam hajmda foydalanadi. assimmetrik ishlashi uchun esa ko‘p miqdordagi resurslar talab qilinadi. simmetrikda kalit uzunligi 128 yoki 256 bit bo‘ladi. assimmetrikda esa 2048 yoki …

3 / 29

metrik shifrlash uchun rsa algoritmi the rsa algorithm (rivest-shamir-adleman) bu kriptografik algoritm maxsus xavfsizlik ko‘p talab qilinadigan sohalarda qo‘llaniladi, ochiq kalit yordamida qulflanadi. http ga o‘xshash xavfsiz bo‘lmagan tarmoqlarda foydalanish tavsiya qilinadi. kodlash va shifrlash. shifrlash va kodlash o'rtasidagi farq nima? biz har kuni beixtiyor shifrlash va kodlashdan foydalanamiz. ushbu tushunchalar o'xshash ko'rinadi, ularni chalkashtirish juda oson, lekin aslida ularning har biri ma'lum bir maqsadda qo'llaniladi va o'ziga xos xususiyatlarga ega. shifrlash kodlash va shifrlashni bir-biridan ajratish biroz qiyinroq, ba'zida bu so'zlar bir-birining o'rnida ishlatilishi mumkin. ammo shuni yodda tutish kerakki, ular butunlay boshqacha maqsadlarga ega. shifrlashning maqsadi asl xabarni kalitga ega bo'lmagan har bir kishi uchun o'qib bo'lmaydigan qilishdir. qadimgi yoki himoyasiz shifrlar osongina buziladi, garchi ularning maqsadi xabar mazmunini yashirish bo'lsa ham. shifrga misollar: sezar shifrlash, aes. kodlash kodlash - keyingi ish uchun qulaylik uchun kirish ma'lumotlarini bitlarning ma'lum bir ketma-ketligiga yoki berilgan belgilarga aylantirish. eng oddiy misol …

4 / 29

amallar bajarish qulay bo‘lishi uchun emas, balki axborotni sir saqlash uchun ham qo‘llanilgan. kodlashning bu ko‘rinishi shifrlash deb ataladi. shifrlangan axborotni birlamchi ko‘rinishiga o‘tkazish deshifrlash deb ataladi. axborotlarni kodlash usullari. axborotni kodlashning quyidagi usullari mavjud: -o`rin almashtirish usuli; -alifbeni surish usuli; -morze usuli -tartiblangan alifbo usuli -aralashtirilgan alifbo usuli. qadimda axborotlarni kodlash birinchi kodlashni qo‘llagan inson qadimgi gretsiyaning sarkardasi lisandro hisoblanadi. «ssital» tayoqchasi u axborotni mahfiy saqlash, ya’ni kodlash uchun ma’lum bir qalinlikdagi «ssital» tayoqchasini o‘ylab topgan. kodlashning bu usuli o‘rin almashtirish usuli deb ataladi. qadimgi rim imperatori yuliy sezar ham axborotni maxfiyligini saqlash uchun matnni kodlash usulini o'ylab topgan. "sezar shifri"da matndagi harf alifboda o'zidan keyin kelgan uchinchi harfga alimashtiriladi. bunda alifbo doiraviy yozilgan hisoblanadi. bu kodlash usul alifboni surish usuli deyiladi. sezar usulidan foydalanganda belgini istalgancha surish mumkin. kodlash usullari semyuel morze 1837yilda elektromagnit telegraf qurilmasini ixtiro qilgan va 1838yilda shu qurilma uchun telegraf kodini ishlab chiqqan. unda …

5 / 29

s kodlash usuli deb ataladi. morze kodlash usulini notekis kodlash usuliga misol bo‘ladi. mazkur usul yordamida «elektron» so‘zini yozsak, u quyidagi ko‘rinishga ega bo‘ladi. •• – •• •–•• •• – •• – • – – • – • – – – – • morze usulida belgilarning turli boshqa belgilar bilan hamda ularning bir nechtasi bilan ifodalanishi mazkur usulning keng qo‘llanilishiga to‘siqlik qilsa, ikkinchi tomondan, uning faqat ikki belgi – nuqta va tiredan iboratligi uni texnik vositalarda qo‘llash imkonini beradi. axborotni kodlashning yana bir eng sodda usuli - bizga ma'lum bo'lgan alifbodagi harflarni ularning tartibini ko'rsatuvchi sonlar bilan almashtirishdan iborat: bu usuldan foydalansak, masalan, "bugun havo lssiq" degan axborot quyidagi ko'rinishni oladi: 02 20 06 20 13 07 01 21 14 08 18 18 08 16 bu holda tinish belgilari va boshqa kerakli belgilarni ham maxsus sonlar bilan ifodalash va ularni matnga kiritish mumkin. alifbodagi harflar ketma-ketligini tartiblashning anchagina usuli mavjud. …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kod berish, kodlash va shifrlash. ma’lumotlarni kodlashning afzallik va kamchiliklari. simmetrik va asimmetrik shifrlash usullari"

name of presentation termiz davlat pedagogika instituti matematika va informatika 401-guruh talabasi mirzoyev doniyor 10-sinf darslikdan mavzu: “kod berish, kodlash va shifrlash. ma’lumotlarni kodlashning afzallik va kamchiliklari. simmetrik va asimmetrik shifrlash usullari.” reja: 1. axborotning ko’rinishlari va asosiy xususiyatlari. 2. simmetrik va asimmetrik shifrlash usullari. 3. kodlash va shifrlash. 4. axborotlarni kodlash usullari. simmetrik va asimmetrik shifrlash usullari. ma‘lumotni shifrlash deganda, uning haqiqiy ma‘nosini inson tushunmaydigan belgilar ko‘rinishiga o‘tkazish tushuniladi. har bir inson maxfiylikni yaxshi ko‘radi. kriptografiya aslida dasturchilar uchun juda muhim soha hisoblanadi. chunki, hozirgi axborot asrida eng qimmat narsa — axborot hisoblanadi. ma‘lumotlar...

This file contains 29 pages in PPTX format (4.2 MB). To download "kod berish, kodlash va shifrlash. ma’lumotlarni kodlashning afzallik va kamchiliklari. simmetrik va asimmetrik shifrlash usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: kod berish, kodlash va shifrlas… PPTX 29 pages Free download Telegram