16-guruhcha elementlari va ularning birikmalari

DOCX 38 pages 684.2 KB Free download

38 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 684.2 KB

File type DOCX

Pages 38

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 38

16-gruppacha elementlari va ularning birikmalari reja: 1.elementlar atomlari xossalarining umumiy tavsifi va elektron formulalari 2.kislorod va uning olinishi 3.kislorodning fizikaviy va kimyoviy xossalari 16- guruh elementlariga kislorod (o), oltingugurt (s), selen (se), tellur (te) va poloniylar (po) kiradi. bu gruppaga xalkogenlar nomini berishgan "xalkogen" atamasi grekcha "chalkos"-mis va "genos"- tug’ilgan ), ya’ni "mis rudalaridan paydo bo’lgan", ya’ni tabiatda ular asosan mis birikamalari holida uchraydi (sulfidlar, oksidlar, selenidlar va h.k.). xalkogenlarning elektron konfigurasiyalari ns2np4 bo’lib ularda ikkita bog’lanmagan p-elektronlar bo’ladi. ular juft elementlarga kiradi. xossalari 1-jadvalda ko’rsatilgan. kisloroddan poloniyga tomon atomlarining o’lchamlari va koordinatsion sonlari oshadi ionlanish enerrgiyasi (e ion) va elektromanfiyligi (eo) kamayadi. kislorod elektromanfiyligi jihatidan ftordan keyin turadi. oltigugurt, selen va tellurlar kislorod va galogenlar bilan birikkanda +6, +4 va +2 oksidlanish darajasini namoyon qiladi. ko’pchilik qolgan elementlar bilan xalkogenidlar hosil qiladi va -2 oksidlanish darajasini namoyon qiladi. yuqori oksidlanish darajasiga ega bo’lgan birikmalarda +4, +2 tellurdan poloniyga tomon …

2 / 38

nda boshqa kislorod atomi bilan, uglerod, azot, fosforlar bilan kisloroddan oltingugurtga o’tganda ulardagi elektronlarning itarilishi kamayishi hisobiga yakka - bog’ hosil bo’lish barqarorligi ortadi, bunga sabab elektronlar orasidagi itarilish kamayaishidir, - bog’ barqaroroligi esa kamayadi chunki radiuslar oshishi hisobiga p-atom orbitallarining qoplanishlari kamayadi. shundy qilib kislorodga qo’sh boglar ( + ) xarakterli bo’lsa, uning analoglari yakka zanjirli bog’lar hosil bo’lish xarakterlidir - e- e- e. shunday qilib manfiy oksidlanish darajalarida oltigugurtdan tellurga qaytaruvchilik xossalari oshadi, musbat oksidlanish darajalari bo’lsa oksidlovchilik xossalari oshib boradi. xalkogenlarning tipik metallmaslikdan metallikka o’tishi ionlashish energiyasining kamayishiga va tuzulishining o’ziga xosligiga bog’liq. kislorod va oltingugurt tipik dielektrik-tok o’tkazmaydi, selen va tellur yarim o’tkazgich poloniy esa metall bo’lib hisoblanadi. xalkogenlarning o’ziga xos xususiyatlaridan biri ularning o’zlari boshqa atomlari bilan doira yoki zanjir hosil qilib birikishidir. bu hodisa katenasiy deb ataladi. buning sababi yakka va qo’sh bog’larning har xil barqarorlikga ega ekanligidir. buni oltingugurt misolida ko’rishimiz mumkin. yakka …

3 / 38

jirli va halqali birikmalar hosil qiladi. xromatografiya usulida oltingugurt uchun quyidagi halqalar identifikatsiya qilingan sn, 6n 23. katenasiy oddiy moddalar bilan chegaralanib qolmagan, bir qancha gomoatomli zanjir va halqalar bo’lib ular stabil - h, - cl - , gruppalari bilan tugaydi: polisulfanlar (0 20000c) parchalanadi. ko’pchiligi suvda erimaydi zno, tio2, cr2o3, fe2o3. 5) suv gidratlar va kristallogidratlar hosi qiladi: sovutilganda eritmadan tuz molekulalari o’zlari bilan ikki yoki bir qancha suv molekulalarini biriktirib cho’kmaga tushadi. tarkibida suv molekulalari mustaqil birlik sifatida bo’lgan kristall moddalarga kristallogidratlar deyiladi. kristallogidratlar tarkibidagi suvga kristallizasion suv deyiladi: masalan, caso4.2h2o-tabiiy gips, na2so4.10h2o-glauber tuzi, kal(so4)2.12h2o-achchiq tosh. sulfat kislotaning ayrim tuzlariga feso4.7h2o, mgso4.7h2o, cuso4.5h2o kuporoslar deyiladi. kristallogidratlar qizdirilganda suvni yuqotadilar: cuso4.5h2o cuso4 + 5h2o↑ havo rang oq kristallogidratlar kompleks birikmalarga mansub, suv molekulalari ligand rolini o’ynaydi. yana gidratlar hosil bo’lishiga misol keltiramiz: h2so4 + h2o = h2so4.h2o (sulfat kislota gidrati) naoh + h2o = naoh.h2o (natriy ishqori gidrati) bu …

4 / 38

archa biokimyoviy jarayonlar suv ishtirokida va suv muhitida boradi. suv nafaqat insonlar uchun, balki kimyo sanoatida ham, qishloq xo’jaligida ham, xalq xo’jaligining barcha sohalarida eng muhim xom-ashyodir. sanoatda olinadigan barcha moddalar va qishloq xo’jaligida ishlab chiqariladigan barcha mahsulotlar uchun suvning roli juda muhimdir. bu jarayonlar uchun juda katta miqdordagi suv sarf bo’ladi. ichimlik (chuchuk) suv muammosi, ya’ni insonlarni chuchuk suv bilan ta’minlash insonlar hayotidagi eng hayotiy zaruryat bo’lib kelgan. tabiatda chuchuk suv zahirasi ≈1% ga to’g’ri keladi. chuchuk suvni isrof qilmay sarflash va kerakli joyga ishlatish har bir insonning asosiy vazifasidir. vodorod peroksid - vodorod peroksidi rangsiz qiyomsimon suyuqlik 0,48c da qotadi. u beqaror birikma bo’lib, portlash bilan suv va o2 ga parchalanadi. vodorod peroksid molekulasida peroksid gruppa -o-o- bo’ladi va elementlarning oksidlanish darajalari h2o2-molekulasi chiziqli emas, o-h bog’lari simmetrik emas, ikkita tekislikda 1200 burchak ostida, suvga nisbatan dipol momenti katta. -o-o-peroksid gruppadagi -bog’ o-h bog’ga nisbatan uch marta kuchsizroq. …

5 / 38

a olinadi. masalan; eritmasini anodli oksidlash bilan so’ngra hosil bo’lgan persulfat kislota () ni gidrolizlab olinadi. ; peroksidini struktura formulasi h–o–o– h dir. peroksidda kislorodning oksidlanish darajasi –1 ga teng. yuqori konsentrasiyadagi (85-90%) vodorod peroksid kuchli portlovchi. sotuvga chiqariladigan vodorod peroksid konsentrasiyasi 30% li bo’ladi, unga pergidrol deyiladi yoki uning 3 % li eritmasi bo’ladi. bular ancha barqaror. yorug’likda, katalizatorlar ishtirokida (chang, mno2, pt, katalaza fermenti, k2cr2o7, fe2o3, cr2o3…….) vodorod peroksid oson parchalanadi. 2h2o2 2h2o + o2 kislotali muhitda uning oksidlovchilik xossasi kuchli nomoyon bo’ladi: h2o2 + 2h+ + 2e- = 2h2o; ammo kuchli oksidlovchilar ishtirokida qaytaruvchi xossasini namoyon qiladi: h2o2 -2e- = o2+ 2h+ masalan: 2kmno4 + 5h2o2 + 3h2so4 = k2so4 + 2mnso4 + 5o2+ 8h2o suvli eritmada vodorod peroksid juda kuchsiz ikki negizli kislota xossasini namoyon qiladi: h2o2 ↔ h+ + ho, ho ↔ h+ + o ikkinchi bosqichdagi dissosiasiyasi deyarli bormaydi. vodorod peroksidi ishqorlar bilan ta’sirlashib …

Want to read more?

Download all 38 pages for free via Telegram.

Download full file

About "16-guruhcha elementlari va ularning birikmalari"

16-gruppacha elementlari va ularning birikmalari reja: 1.elementlar atomlari xossalarining umumiy tavsifi va elektron formulalari 2.kislorod va uning olinishi 3.kislorodning fizikaviy va kimyoviy xossalari 16- guruh elementlariga kislorod (o), oltingugurt (s), selen (se), tellur (te) va poloniylar (po) kiradi. bu gruppaga xalkogenlar nomini berishgan "xalkogen" atamasi grekcha "chalkos"-mis va "genos"- tug’ilgan ), ya’ni "mis rudalaridan paydo bo’lgan", ya’ni tabiatda ular asosan mis birikamalari holida uchraydi (sulfidlar, oksidlar, selenidlar va h.k.). xalkogenlarning elektron konfigurasiyalari ns2np4 bo’lib ularda ikkita bog’lanmagan p-elektronlar bo’ladi. ular juft elementlarga kiradi. xossalari 1-jadvalda ko’rsatilgan. kisloroddan poloniyga tomon atomlarining o’lchamlari va koordinats...

This file contains 38 pages in DOCX format (684.2 KB). To download "16-guruhcha elementlari va ularning birikmalari", click the Telegram button on the left.

Tags: 16-guruhcha elementlari va ular… DOCX 38 pages Free download Telegram