yarim o’tkazgich materiallarini olish usullari

DOCX 23 pages 474.6 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 474.6 KB

File type DOCX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

mavzu: yarim o’tkazgich materiallarini olish usullari reja: kirish asosiy qism 1.sof yarim o’tkazgichning elektr o’tkazuvchanligi 2. aralashmali yarim o’tkazgichlar.. 3.yarim o’tkazgich materiallarini olish usullari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish muhtaram prezidentimiz “mamlakatimiz va jamiyatimizning zamon talablari darajasida rivojlanishini ilm-fansiz tasavvur qilish qiyin. ilm-fan taraqqiyotida fundamental tadqiqotlar muhim ahamiyat kasb etadi. aynan ular orqali yangi bilimlar o’zlashtiriladi va nazariyalar shakllantiriladi, kelgusi amaliy tadqiqotlar va oshirilayotgan tadqiqotlarning hammasini ham ilm-fanning bugungi yuqori rivojlanish darajasiga to’la javob beradi, deb bo’lmaydi’ deb barcha sohadagi kabi ta’lim tizimida ham islohotlarni amalga oshirish davr talabi ekanligini ta’kidladi . mavzuning dolzarbligi: hozirgi kunda hayotimizni yarim o’tkazgichlarsiz tasavur qilib bo’lmaydi. hozirda yarim o’tkazgichlar hamma sohalarda qo’llanilib kelmoqda. yarim o’tkazgichlarni vazifasi va ular qanday moddalar ishlatiladi.va yarim o’tkazgichli materiallarni qanday usullar yordamida olish mumkin, uning hozirgi kundagi amaliy ahamiyati juda yuqori darajada ekanligini his qilmog’imiz lozim. maqsad va va’zifalari: yarim o’tkazgichli materiallarni olish usullarini o’rganish va hayotga tadbiq etishdan iborat. …

2 / 23

ganish zarur. avvalambor, endi hayotga kirib kelayotgan yoshlarga nima lozim? o’rganish, o’rganish va yana bir bor o’rganish kerak. kasb o’rgangan, ilm o’rgangan kishi, o’zbekona aytganda hech qachon kam bo’lmaydi. “ ,,agar biz o’z vaqtida uzoqni ko’zlab, katta umid bilan hayotga kirib kelayotgan yoshlarimizning chuqur bilim va kasb – hunar egallashi uchun zamin yaratmasak, ularni zamon talab qiladigan mutaxasis kadrlar etib tayyorlamasak, bugungi kunda, butun dunyoni qamrab olgan moliyaviy iqtisodiy inqiroz davrida yurtimizda tinchlikni saqlab, iqtisodiyotimizning barqaror o’sish sur’atlarini taminlashga, ayni shunday og’ir sharoitda xalqimiz hayotining tobora yuksalishiga erisha olarmidik. yo’q, albatta. “ shunday ekan biz yoshlar bizga yaratilgan imkoniyatlardan unumli foydalangan holda o’qib izlanishimiz va olgan bilimlarimizni amalda qo’llay olishimiz kerak. sof yarim o’tkazgichning elektr o’tkazuvchanligi yarim o‘tkazgichlarda elektr o‘tkazuvchanlikning ikki: elektron (n) va elektron-kovak (p) turi mavjud bo‘lib, ular jismda p-n o‘tishini vujudga keltiradi. bunday jismlarga katta va kichik quvvatga ega turli xildagi elektr to‘g‘rilagichlar, kuchaytirgich va generatorlar misol …

3 / 23

istemasida ii, iii, iv, v va vi guruhlarda joylashgan koʻpchilik elementlar ularning bir qator birikmalari yarim o'tkazgichlar jumlasiga kiradi.yarim o’tkazgichlarda ham metallardagi kabi elektr oʻtkazuvchanlik elektronlarning harakati tufayli yuzaga keladi. biroq elektronlarning harakatlanish sharoitlari metallar va yarim o’tkazgichda turlicha boʻladi. quyidagi asosiy xususiyatlarga ega: ning elektr oʻtkazuvchanligi temperatura koʻtarilishi bilan ortib boradi (masalan, temperatura 1 k ga ortganda ning solishtirma oʻtkazuvchanligi 16—17 marta ortadi); yarim o’tklazgichlarning elektr oʻtkazuvchanligida erkin elektronlardan tashqari atom bilan bogʻlangan elektronlar ham ishtirok etadi (baʼzi hollarda bogʻlangan elektronlar asosiy rol oʻynaydi). sof ga oz miqdorda qoʻshilma kiritib, uning oʻtkazuvchanligini keskin oʻzgartirish mumkin (masalan: 0,01% qoʻshilma kiritilganda ning oʻtkazuvchanligi 10000 marta ortib ketadi). past tralarda ning solishtirma qarshiligi juda katta boʻladi va amalda ular izolyator hisoblanadi, lekin temperatura ortishi bilan ularda zaryad tashuvchilarning konsentratsiyasi keskin ortadi. masalan; sof kremniyda 20° trada erkin elektronlar konsentratsiyasi ~1017m~3boʻlsa. 700° da 1024 m"3gacha, yarim o’tkazgichlarʼni million martadan koʻproq ortadi. yarim o’tkagichlarda …

4 / 23

hda tartiblangan harakatga kelib, yarim o’tkazgichlarda tok hosil qiladi. erkin elektronlar yuzaga keltirgan oʻtkazuvchanlik elektron yoki p tip oʻtkazuvchanlik deb ataladi. bogʻlangan elektronning oʻz atomini "tashlab ketishi" atomning elektr neytralligini buzadi. unda "ketib qolgan" elektron zaryadiga miqdoran teng musbat zaryad — teshik vujudga keladi. tashqi elektr maydon boʻlmaganda elektronlar ham, teshiklar ham tartibsiz harakatlanadi, tashqi maydon boʻlganda esa elektronlar maydonga qarshi, teshiklar maydon boʻylab koʻchadi. teshiklarning koʻchishi bilan bogliq oʻtkazuvchanlik teshikli yoki p oʻtkazuvchanlik deyiladi. erkin elektronlar soni bilan teshiklar soni bir-biriga tengligi tushunarli. aniqlanishicha, ularning harakatlanish tezligi ham bir xil ekan. demak, yarim o’tkazgichlardagi tok ayni vaqtda ham elektron, ham teshikli oʻtkazuvchanlikdan vujudga keladi. bunday elektronteshikli oʻtkazuvchanlik yarim o’tkazgichlarning xususiy oʻtkazuvchanligi deyiladi. xususiy oʻtkazuvchanlik sof yarim o’tkazgichlar.da kuzatiladi. biroq tabiatda sof yarim o’tkazgichlar. yoʻq. baʼzi qoʻshilmalar yarim o’tkazgichlarni erkin elektronlar bilan boyitsa, boshqa baʼzi qoʻshilmalar teshiklar bilan boyitadi. yarim o’tkazgichlarda yuzaga keladigan bunday oʻtkazuvchanlik qoʻshilmali oʻtkazuvchanlik deb ataladi. agar …

5 / 23

alashmali oʻtkazuvchanliklar yigʻindisidan iborat boʻladi. yuqori tralarda xususiy oʻtkazuvchanlik, past tralarda esa qoʻshilmali oʻtkazuvchanlik asosiy rol oʻynaydi. yarim o'tkazgichlar oʻtkazuvchanligi jihatidan metall va dielektriklar orasidagi moddalar boʻlib, oʻz fizik xususiyatlarini turli tashqi taʼsirlar (masalan yoritish, isitish va hokazo) natijasida keng intervalda oʻzgartira olish xususiyatiga ega. yarimoʻtkazgichlar elektronika va mikroelektronikada juda keng qoʻllanilib, zamonaviy elektr jihozlarning deyarli hammasi - kompyuterlardan tortib to uyali aloqa telefonlarigacha barchasi yarimoʻtkazgichli texnologiyaga asoslangan. eng keng qoʻllaniladigan yarimoʻtkazgich modda kremniy boʻlib, boshqa moddalar ham keng qoʻllaniladi. yarim o'tkazgichlarning tuzilishi misol uchun yarim o'tkazgichning tipik vakili bo'lgan germaniyni qaraylik. uning tartib nomeri 32 va to'rtta elektron qobig'i mavjud: 1-qobiqda 2 ta; 2-qobiqda 8ta, 3-qobiqda 18 ta,4- qobiqda esa 4 ta elektron joylashgan. uchta ichki qobiqdagi elektronlar turg'un bo'lib, kimyoviy reaksiya-larda ishtirok etmaydi. oxirgi to'rtinchi qobiqdagi elektronlar esa atom yadrosi bilan juda kuchsiz bog'langan. aynan shu elektronlar elementning boshqa atomlarining nechtasi bilan kimyoviy bog'lanishga kira olish qobiliyatini ko'rsatib, …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yarim o’tkazgich materiallarini olish usullari"

mavzu: yarim o’tkazgich materiallarini olish usullari reja: kirish asosiy qism 1.sof yarim o’tkazgichning elektr o’tkazuvchanligi 2. aralashmali yarim o’tkazgichlar.. 3.yarim o’tkazgich materiallarini olish usullari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish muhtaram prezidentimiz “mamlakatimiz va jamiyatimizning zamon talablari darajasida rivojlanishini ilm-fansiz tasavvur qilish qiyin. ilm-fan taraqqiyotida fundamental tadqiqotlar muhim ahamiyat kasb etadi. aynan ular orqali yangi bilimlar o’zlashtiriladi va nazariyalar shakllantiriladi, kelgusi amaliy tadqiqotlar va oshirilayotgan tadqiqotlarning hammasini ham ilm-fanning bugungi yuqori rivojlanish darajasiga to’la javob beradi, deb bo’lmaydi’ deb barcha sohadagi kabi ta’lim tizimida ham islohotlarni amalga oshirish davr talabi ekanligini ...

This file contains 23 pages in DOCX format (474.6 KB). To download "yarim o’tkazgich materiallarini olish usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: yarim o’tkazgich materiallarin… DOCX 23 pages Free download Telegram