optikaning rivojlanish tarixi

DOCX 13 pages 858.8 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 858.8 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ optikaning rivojlanish tarixini o’rganish reja: kirish 1. optikaning rivojlanish tarixi 2. optika sohasidagi nazariyalar, taraqqiyotdagi bosh davrlar 3. hozirgi kunda optikaning o‘rni 4. о‘zbekistonlik va chet ellik olimlarni optika sohasida qilgan va qilayotgan ishlari xususan kafedrada xulosa�� foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati�� kirish optika, ya’ni yorug‘lik haqidagi birinchi ta’limot, «nima uchunodam o‘z atrofidagi narsalarni ko‘radi» degan savolga javob berishga urinishlar natijasida vujudga kelgan (optika grekcha so‘z bo‘lib,«opticоs» – ko‘raman degan ma’noni anglatadi). ushbu kitobda engavvalo yorug‘lik manbalariga qisqacha to‘xtalib о‘tilgan. yorug‘lik –kishining eng nozik, universal va kuchli sezgi organi, ko‘zning ishlashiuchun zarur bo‘lgan shartdir. tun kishini bu organdan foydalanishdanmahrum qilib, aktiv hayotni passiv hayotga aylantiradi. sun’iy yorug‘likning roli kishi ongining samarali, bardam ishlashini to‘xtatmaslikdan iboratdir. yorug‘lik, aslini …

2 / 13

un eng ahamiyatlisi – quyoshdir, chunki quyoshdan chiqayotgan yorug‘lik hozirgi vaqtda insoniyat ixtiyorida bo‘lgan energetik zahiralardan ko‘pchiligining bosh manbai hisoblanadi. quyoshdan chiqayotgan nur yer yuzidagi barcha tirik organizmlarning – o‘simlik, hayvonot va kishilarning hayot manbaidir. yorug‘likning insoniyat o‘z taraqqiyoti davomida bilib olgan va hozirgi kunda ham uchrab turadigan sun’iy manbalari (gulxan, sham, kerosin lampa va elektr lampalari yorug‘ligi) quyosh singari doim issiq bo‘ladi. shuning uchun ular yorug‘likning issiq manbalari deyiladi. hozirgi texnikaga va turmushga yorug‘likning issiq manbalari bilan bir qatorda, yorug‘likning yangi xil manbalari, masalan, gazlardan o‘tayotgan elektr toklarining ta’siri natijasida gazlarning shu’lalanishidan foydalanish ham tobora keng kirib bormoqda.shu’lalanish 4 vaqtida bunday lampalardagi gazning temperaturasi deyarli o‘zgarmaydi. shuning uchun ularni, ba’zan, sovuq yorug‘lik manbalari deb ataydilar. bunday manbalar elektr cho‘g‘lanma lampalarga nisbatan ancha tejamlidir. kurs ishini amalda qo’llanilishi: optikaning amaliy qoʻllanish sohasi keng, masalan, spektral taxlil sohasida atom va molekulalarning spektrini tekshirish natijasida moddalarning tuzilishini aniklash mumkin. spektral tahlil astronomiya, …

3 / 13

larning muxitlarda tarqalish qonuniyatlarini fan va texnikada keng qullanib kelinayotgan nur tola optikasining bugungi xolati va istiqboli, interferensiya, difraksiya, qutblanish xodisalari, yorug’likning muxitlardan yutilishi, sochilish spektrini hosil bulishi va ular yordamida atom va molekulalarning xususiyatlarini o’rganish, infraqizil nurlanishlar, fotoeffekt xodisasi, optik kvant generatorlari va bir qator boshqa qonuniyatlarni o’rganish ushbu fanning asosiy maqsadi va vazifasini belgilaydi. 1. optikaning rivojlanish tarixi optika – fizikaning bo‘limi bo‘lib, yorug‘likning fizik tabiatini va xossasini hamda moddalar bilan o‘zaro ta’sirini o‘rganadi. bu yorug‘lik haqidagi ta’limot, fizikaning boshqa bo‘limlari bilan uzviy bog‘lanishdadir. optik hodisalarni chuqur o‘rganish fizikaning boshqa bo‘limlarini rivojlanishi uchun zamin yaratdi. masalan: atom va molekulalar tuzilishi haqidagi zamonaviy nazariya spektroskopiya sohasidagi kashfiyotlar natijasida yuzaga keldi. fizikaning texnika bilan uzviy aloqadorligi tufayli texnikaning ko‘p sohalarida optikadan foydalaniladi. masalan: fotografiya, kino, televideniye va h.k., fizikaga yaqin bo‘lgan boshqa tabiiy fanlar - biologiya, ximiya va astronomiyada ilmiy kuzatish va analizning optik usullarini qo‘llash natijasida keyingi yillarda katta …

4 / 13

sofa esa undan ham uzoq. quyosh, yulduzlar va yorug‘lik tarqatuvchi boshqa jismlardan chiqadigan yorug‘lik fazoda qanday tarqaladi? yorug‘likning o‘zi nima? bu savollarning hammasi kishilikni qadimdan qiziqtirib kelgan. boshqacha qilib aytganda, inson aql idrokini tanibdiki yorug‘lik tabiatini, yorug‘likni modda bilan o‘zaro ta’sirini va boshqa optik hodisalarni o‘rganishga harakat qiladi. o‘rganilgan muammolarni bayon qilib kitoblar yozadi, ilmiy maqolalar chop etadi. ushbu qo‘llanmagacha ham optika muammolariga bag‘ishlanib, juda ko‘p sonli kitoblar, o‘quv qo‘llanmalar, ilmiy asarlar yozilgan va bundan keyin ham yoziladi. optikaning rivojlanish tarixi bilan bog‘liq bugungi taraqqiyoti yorug‘lik xossalarining bitmas-tuganmasligidan, yangi yanada muhimroq qonuniyatlar va kashfiyotlarning ochilishi to‘xtamasligidan dalolat beradi. optikaning ana shu yutuqlarga olib kelgan uning asosiy qonun qoidalarini qarashdan oldin uning fan sifatida rivojlanishini tasdiqlovchi tarixiy faktlarga qisqacha to‘xtalib o‘tamiz. yorug‘likning tabiati va uning tarqalish qonunlari haqidagi masala qadimgi grek faylasuflari tomonidan o‘rtaga tashlangan edi. bizning eramizdan 300 yil oldin yozilgan «optika» va «katoptrika» (yorug‘likning qaytishi) nomli asarlarda ko‘rish nurlari …

5 / 13

o‘rtasidagi proporsionallikning yo‘qligi xi asrda arab olimi haysam abu ali tomonidan aniqlandi. bundan tashqari bu olim ko‘rsatdiki, tushuvchi nur, singan nur va tushish nuqtasidan r muhit chegarasiga o‘tkazilgan normal (n) bir tekislikda yotadi. a) b) c) 2-rasm. a) yorug’lik sinishi , b) ptolomey , c) haysam abu ali xviii asrning boshida mikroskop va ko‘rish trubasi kashf etildi. optik asboblar keng miqyosda astronomiya va boshqa sohalarda ishlatila boshlandi. bu optik asboblarning takomillashtirilishi yorug‘likning qaytishi (katoptrika) va yorug‘likning sinishi (dioptrika) to‘g‘risidagi ta’limotlarni ham rivojlantirishni talab etar edi. 1620 yilga kelib golland fizigi snellius ikki muhit yondashgan chegarada yorug‘likning sinish qonunini miqdoriy jihatdan asosladi. bu qonunning quyidagi matematik holatda yozilishi dekartga tegishlidir. (1637) .(2) dekart birinchi bo‘lib bu qonunni yorug‘likning nyuton tomonidan taklif etilgan korpuskulyar nazariyasiga asoslanib tushuntirish uchun o‘rinib ko‘rdi. a) b) 3-rasm. a) willebrord snellius , b) reyn descartes foydalanilgan adabiyotlar 1. ландсберг г.с. оптика. т.:ўқитувчи. 233b. 2. савельев и.в. курс …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "optikaning rivojlanish tarixi"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ optikaning rivojlanish tarixini o’rganish reja: kirish 1. optikaning rivojlanish tarixi 2. optika sohasidagi nazariyalar, taraqqiyotdagi bosh davrlar 3. hozirgi kunda optikaning o‘rni 4. о‘zbekistonlik va chet ellik olimlarni optika sohasida qilgan va qilayotgan ishlari xususan kafedrada xulosa�� foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati�� kirish optika, ya’ni...

This file contains 13 pages in DOCX format (858.8 KB). To download "optikaning rivojlanish tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: optikaning rivojlanish tarixi DOCX 13 pages Free download Telegram