uglevodorotlar mavzusini axborot texnologiyalaridan foydalanish

PPTX 15 pages 954.1 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 954.1 KB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

презентация powerpoint uglevodorotlar mavzusini axborot texnologiyalaridan foydalanish reja: 1. uglerod atomlari 2. izomeriyasi uglerod atomlari o’zaro bir-biri bilan oddiy kovalent (-bog’) bilan bog’langan va qolgan valentliklari vodorod bilan to’yingan organik birikmalarga to’yingan uglevodorodlar- alkanlar deb ataladi. toyingan uglevodorodlarda uglerod atomlari birinchi valentlik holatida (sp3- gibridlangan holatda) bo’lib, uglerod zanjirini hosil qilishda sarf bo’lmagan valentlik birliklari vodorod atomlari bilan to’la to’yingan bo’ladi. shuning uchun ular to’yingan uglevodorodlar deb ataladi. to’yingan uglevodorodlar cnh2n+2 umumiy formulaga muvofiq keladigan gamologik qatorni hosil qiladilar. bu yerda n=1,2,3 … va h.o. butun son. tuzilishi o`zaro o`xshash, kimyoviy xossalari esa yaqin bo`lib, tarkibi bir yoki bir necha ch2 gruppa bilan farq qiluvchi moddalar qatori gomologik qator deyiladi. gomologik qatordagi moddalar esa gomologlar deyiladi. gomologik qator a`zolarining fizika-kimyoviy xossalari biridan ikkinchisiga o`tganda asta-sekin o`zgarib boradi. qatordagi ayrim a`zolarning xossalarini o`rganish bilan bu qatordagi quyi va yuqori gomologlarning xossalari haqida fikr yuriitish mumkin. izomeriyasi. metan, etan va propanning izomeri …

2 / 15

rlarning soni ham juda tez ortib boradi. alkanlarning molekulasidagi har bir uglerod atomi o`zi bilan bevosita bog`langan boshqa uglerod atomlarining soniga qarab birlamchi, ikkilamchi, uchlamchi va to`rtlamchi uglerod atomlariga bo`linadi. agar uglerod atomlari o`zidan boshqa faqat bitta uglerlod atomi bilan bog`langan bo`lsa ikkilamchi, uchta uglerod atomi bilan bog`langan bo`lsa uchlamchi va to`rtta uglerod atomi bilan bog`langan bo`lsa, to`rtlamchi uglerod atomi deyiladi. xuddi shuningdek, vodorod atomlari ham (nechta uglerod atomi bog`langanliga qarab) birlamchi, ikkilamchi va uchlamchi vodorod atomlariga bo`linadi. quyidagi uglevodorodlarda birlamchi uglerod atomlari c1, ikkilamchilari c2, uchlamchilari c3, to`rtlamchilari c4 birlamchi uglerod h1 ikkilamchilari h2 va uchlamchilari h3 belgilar bilan ifodalanadi. nomenklaturasi. organik birikmalarning tuzilish formulalariga qarab nomlash va aksincha, nomiga qarab tuzilish formulalarini tuzish imkoniyatini bera oladigan nomenklaturagina to`g`ri va ilmiy nomenklatura bo`la oladi. organik kimyo rivojlanishining dastlabki bosqichida yangi kashf qilingan moddalarga tasodifiy nomlar berilgan. bu tarixiy nomlar shu moddalar birinchi marta ajratib olingan tabiiy mahsulotlar nomiga (masalan, …

3 / 15

moddalar deb qaraladi. uglevodorodni nomlash uchun markaziy atom bilan bevosita bog`langan barcha uglevodorod radikallarining nomi oddiydan murakkabga qarab, oxiriga «metan» so`zi qo`shib aytiladi. agar bir necha xil uglevodorod radikallari bo`lsa, ularning nomlaridan oldin tegishli grek sonlari: di(ikki), tri(uch), tetra(to`rt) qo`yiladi. masalan: ba`zi bir murakkab hollarda esa etan asos qilib olinadi va uning uglerod atomlari  va  grek harflari bilan belgilanadi: , , , -tetrametil-,  dietil etan organik birikmalarning racional nomenklaturasi modda molekulalarining tuzilishini aks ettiradi va nisbatan oddiyligi uchun juda qulaydir. lekin murakkab birikmalarni, jumladan, juda tarmoqlangan strukturaga ega bo`lgan moddalarni bu nomenklaturaga asosan nomlab bo`lmaydi. chunki murakkab radikallarning umumiy qabul qilingan nomi mavjud emas. shuning uchun ham 1892 yilda jenevada halqaro ximiklar kongressida yangi nomenklatura qabul qilindi. jeneva nomenklaturasiga asosan barcha to`yinmagan uglevodorodlarning nomlari - an qo`shimchasi bilan tamomlanadi. gomologik qatorning birinchi to`rt vakili (metan, etan, propan va butan) trivial nomga ega bo`lib, pentandan boshlab uglevodorod nomi …

4 / 15

ani l. poling quyidagicha tushuntiradi: turli atom orbitallari bir-biri bilan qo`shilib, ulardan “o`rtacha” yoki “oraliq” orbitallar yuzaga keladi. masalan, uglerod atomining bitta s hamda uchta p orbitallari qo`shilib, to`rtta oraliq orbital hosil bo`ladi va u gibrid orbital deb ataladi. uglerod atomidagi bitta s va p orbitalning qo`shilishidan hosil bo`lgan to`rtta gibrid orbital har bir shakl va bir xil energiyaga ega. bu gibrid orbitallar energiyasi s va p orbitallar energiyalari oralig`idagi qiymatga ega. gibrid orbitalda uni hosil qilgan dastlabki orbitallarning shakli ma`lum darajada shakllanib qoladi. to`rtala gibrid orbital tetraedr markazidan uning uchlariga tomon joylashganda ularning o`zaro ta`sirlashishi kam bo`ladi. ikkinchidan gibrid orbittallar va 1 s orbitallardan metan hosil bo`lganda gibrid orbitallarning tetraedrik joylashishi metan molekulasidagi vodorod atomlarining bir-biridan baravar uzoqlikda turishini ham ta`minlaydi. demak, ularning o`zaro itarilish energiyasi ham eng kam bo`ladi. gibrid orbitallaring yo`nalishlari orasidagi burchaklar metanda 109028` ga teng. metan hosil bo`lganda gibrid orbitallar vodorod atomlarining 1 s orbitallari …

5 / 15

a olinishi. alkanlar tabiatda keng tarqalgan moddalar bo`lib, ularning quyi vakillari yer qobig`idan chiqadigan tabiiy gazlarning asosiy tarkibiy qismini tashkil qiladi. neft ham to`yingan uglevodorodlar aralashmasining asosiy tabiiy manbai hisoblanadi. tog` mumi, ya`ni ozokerit qattiq parafirinlar aralashmasidir. bundan tashqari, to`yingan uglevodorodlarning ba`zi vakillari o`simliklardan ham ajratib olingan. lekin individual ugledorodlarni tabiiy manbalardan, jumladan, neft va uning kreking mahsulotlaridan sof holda ajratib olish ko`p mehnat talab qiladigan qiyin ishdir. bu reaksiya birlamchi galoid alkillar bilan o’tkazilganda yaxshi natija beradi. ikkilamchi, uchlamchi galoid alkillardan foydalanilganda esa qo’shimcha mahsulotlar hosil bo’lishi hisobiga kerakli uglevodorodning hosil bo’lish miqdori kamayib ketadi. natriy metali o’rniga litiy, rux, magniy kabi metallardan ham foydalanish mumkin. bulardan tashqari to’yingan uglevodorodlarni metall karbidlariga suv ta’sir ettirib, karbon kislotlar va ularning tuzlarini elektroliz qilib, metall oragnik birikmalardan ham olish mumkin. to’yingan uglevodorodlar neftni qayta ishlash vaqtida ko’p miqdorda hosil bo’lganligi va tabiatda tayyor holda mavjud bo’lganligi sababli yuqoridagi usullar bilan deyyarli …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "uglevodorotlar mavzusini axborot texnologiyalaridan foydalanish"

презентация powerpoint uglevodorotlar mavzusini axborot texnologiyalaridan foydalanish reja: 1. uglerod atomlari 2. izomeriyasi uglerod atomlari o’zaro bir-biri bilan oddiy kovalent (-bog’) bilan bog’langan va qolgan valentliklari vodorod bilan to’yingan organik birikmalarga to’yingan uglevodorodlar- alkanlar deb ataladi. toyingan uglevodorodlarda uglerod atomlari birinchi valentlik holatida (sp3- gibridlangan holatda) bo’lib, uglerod zanjirini hosil qilishda sarf bo’lmagan valentlik birliklari vodorod atomlari bilan to’la to’yingan bo’ladi. shuning uchun ular to’yingan uglevodorodlar deb ataladi. to’yingan uglevodorodlar cnh2n+2 umumiy formulaga muvofiq keladigan gamologik qatorni hosil qiladilar. bu yerda n=1,2,3 … va h.o. butun son. tuzilishi o`zaro o`xshash, kimyoviy xossalari esa yaq...

This file contains 15 pages in PPTX format (954.1 KB). To download "uglevodorotlar mavzusini axborot texnologiyalaridan foydalanish", click the Telegram button on the left.

Tags: uglevodorotlar mavzusini axboro… PPTX 15 pages Free download Telegram