abdullanoma

DOCX 22 pages 60.7 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 60.7 KB

File type DOCX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

офиз танилi бухорийнинг «абдулчанома» (4шарафномайи шокийь> асари 9 осиё калкфларштикг хуi асрдаги ижтимоий-сиёсий каё г 3 кат abdullanoma reja: kirish. 1. abdullanomaning yaratilish tarixi. 2. abdullanoma tarixiy manba sifatida. 3. abdullanoma xonlikning ijtimoiy, iqtisodiy hayoti haqida. 4. xulosa. kirish. hofiz tanish buxoriyning «abdullanoma» (“sharafnomayi shohiy”) asari o‘rta osiyo xalklarining xvi asrdagi ijtimoiy-siyosiy hayotini o‘rganishda katta o‘rin tutadi va faktik materiallarga boy tarixiy voqealarni atroflicha yoritish bilan 5 o‘sha davrning boshqa tarixiy asarlaridan tamoman ajralib turadi. shuning uchun ham bu asar ko‘pdan buyon olimlar diqqatini o‘ziga jalb qilib kelmokda. afsuski, bu bebaho asar hanuzgacha (keyingi yillarda asarning rus tilidagi nashri ustida sankt-peterburglik sharqshunos olima a. salohiddinova katta ish olib boryapti. uning birinchi jildi 1983 yili moskvada chop etildi) o‘zbekcha yoki boshqa bironta yevropa tilida to‘liq nashr qilinmagan. i.i. umnyakovning aytishicha, “abdullanoma» oktabr to‘ntarish arafasida l.a. zimin tomonidan rus tiliga tarjima qilina boshlangan va qisman 1918 yili toshkentda bosilgan. lekin l.a. zimin …

2 / 22

o nashr qilingan bu asarlarning hammasi, asosan, ashtaraxoniylar sulolasi hukmronlik qilgan (1602 - 1753) va jisman temuriylarga oiddir. ma’lumki, o‘rta osiyoning shayboniylar sulolasi hukmronlik kilgan davri (1500 - 1602 )dagi ijtimoiy va siyosiy hayoti ham yoritilgan. bu, albatta, turli shaharlar va mamlakatlarning qo‘lyozma fondlarida saqlanayotgan xvi asrga oid tarixiy manbalarning nashr kilinmay kelinayotganligi sabablidir. “tarixi guzidayi nusratnoma” (muallifi noma’lum), «shayboniynoma» (kamoliddin binoiy) va «mehmonnomayi buxoro» (fazlulloh ibn ruzbehon), shuningdek, xofiz tanish buxoriyning “abdullanoma” asari shu davrga oid kimmatli manbalardandir. bularning ayrimlari o‘zbek va rus tillarida nashrga tayyorlash ishlari endigina boshlandi. «abdullanoma” asosan abdullaxon iining tug‘ilgan yiliga (940/1533-34)dan to 997/1588-89 yilgacha o‘rta osiyo, qozog‘iston va qisman afg‘oniston va xurosonda bo‘lgan siyosiy voqealarni o‘z ichiga oladi. asarning qariyb 46 varaqdan iborat muqaddimasi ilgari yozilgan boshqa asarlar asosida tuzilgan bo‘lib, unda abdullaxonning nasabi, xv va xvi asrning birinchi choragida mo‘g‘ulistonda bo‘lgan siyosiy ahvol qisqacha bayon qilinadi[footnoteref:2]. [2: “шарафномаи шоҳий”. варақ 16-466.] muallif o‘zidan …

3 / 22

oq mamlakatda boshlangan ur - yiqitlar asarni tamomlashga imkon bermagan. ma’lumki, otasi o‘rniga taxtga chiqqan abdulmumin sulton (1598) mamlakatni qatag‘on qildi, otasiga yaqin va sodiq kishilarni o‘ldirtirdi, ko‘plarini esa quvg‘in ostiga oldi. “tarixi muqimxoniy” asarining muallfi muhammad yusuf munshiy uning taxtga chiqishini hech kim istamaganligini, lekin johilligidan qo‘rqibgina uni taxtga o‘tqazganliklarini aytadi. yana shu muallifning yozishicha, abdulmo‘min mamlakatdagi barcha mashhur kishilarni o‘ldirishga qasd qilgan. hatto o‘z qarindoshlarining ham qonini to‘kdi. bu jihatdan abdullaxonning emishgan inisi va uning eng yaqin kishilaridan bo‘lgan qulbobo ko‘kaltoshning so‘nggi taqdiri diqqatga sazovordir. u ham abdulmo‘min o‘tkazgan qatag‘onning qurboni bo‘ldi, ya’ni 1598 yilda uning buyrug‘i bilan qatl qilindi[footnoteref:3]. qulbobo ko‘kaltosh o‘qimishli va madaniyatli kishi bo‘lib, shoirlikda ham nom chiqargan[footnoteref:4], ulamo, fozil kishilar va shoirlarga homiylik qilgan edi[footnoteref:5]. u qatl etilgach, bu olim va shoirlar, shular qatorida uning eng yaqin kishilaridan bo‘lgan hofiz tanish buxoriy ham qo‘rqib, boshqa tomonlarga qochib ketishga majbur bo‘lganlar. [3: “тазкират аш-шуаро мутрибий», …

4 / 22

rlarning muallifi ul hazratning (abdullaxonning) eski pahlavonlaridan bo‘lgan mullo keldishdan shuni (ham) eshitgan ediki...”. bunday faktlarni istagancha keltirish mumkin. [6: “шарафномаи шоҳий”. варақ 65а.] “sharafnomayi shohiy”ning yozila boshlangan va tamomlangan yili haqida ham turlicha fikrlar mavjud. l.a. zimin asarning tamom yozib bo‘lingan yili deb hijriy 996/1587-88 yilni oladi. muqaddimada keltirilgan quyidagi manzum tarix asarning yozilgan yilini ochiq ko‘rsatadi: bu shunday “sharafnoma”ki, (hammaga) g‘oyat maqbul bo‘lganidan, falak qadar (ulug‘) shahanshoh (abdullaxon) nomidek sharaf orttirdi. ne taajubki, uning tamom bo‘lishi tarixi va nomini tahrir qalami “sharafnomayi shohiy” deb atadi. bu yerda “sharaynomayi shohiy” so‘zlaridagi harflar hijriy 992/1584 yilni keltirib chiqaradi. lekin asar 996/1587-88 va undan keyingi yillardagi voqealarni ham o‘z ichiga olgan. shuning uchun ham “abdullanoma” 1005/1596 yoki undan keyingi yillarda tamomlangan deb aytish mumkin. asarning muallifi haqida kam ma’lumotga egamiz. hofiz tanish buxoriy “nahliy” va “kiromiy” taxalluslari bilan ham mashhurdir. u asli buxorolik bo‘lib, ilmning ko‘p sohalarini egallagan[footnoteref:7] va zamonasining yetuk …

5 / 22

[footnoteref:8]. hofiz tanishning qachon vafot qilganligi ham ma’lum emas. lekin uning abdullaxon vafoti (1006/1598)dan so‘ng ashtarxoniylar sulolasidan bo‘lgan imomqulixon (1611-1642) saroyida yashaganligi va unga atab 7200 misradan ortiq she’r yozganligi ham ma’lum[footnoteref:9]. marhum ibodulla odilov (1872-1944) hofiz tanish buxoriyning “imomqulinoma” degan she’riy asar yozganligini aytadi. ammo bu asar “suxayliy” taxallusi bilan mashhur bo‘lgan shoir tomonidan yozilgani ma’lum. [7: “шарафномаи шоҳий”. варақ 3а-3б.] [8: “жомиъ ал-мақомоти махдуми аъзам”, ўзфаши қўлёзмаси, нив, № 7638, варақ 116а.] [9: қасоди девони наҳлий. ўзфаши қўлёзмаси, инв. №134.] hofiz tanish to‘g‘risidagi so‘nggi ma’lumot uning nazar devonbegi tomonidan buxoroda qurilgan bir masjid haqida yozgan mana bu tarixda uchraydi: nogoh qaddin rostlandiyu, burro til bilan “mashoyixlar makoni” deb yozdi qalam. she’rdagi “mahallayi mashoyix” so‘zidagi harflarni abjad yo‘li bilan hisoblasak, tarixi 1029/1619-20 yil kelib chiqadi. nahliy hayotining so‘nggi yillarida imomqulixon qurgan binolardan biriga atab yozgan qasidalaridan birida ham quyidagi manzum tarix yashirin ekan: (so‘radi) ul qutli binoning tarixi nedur? …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "abdullanoma"

офиз танилi бухорийнинг «абдулчанома» (4шарафномайи шокийь> асари 9 осиё калкфларштикг хуi асрдаги ижтимоий-сиёсий каё г 3 кат abdullanoma reja: kirish. 1. abdullanomaning yaratilish tarixi. 2. abdullanoma tarixiy manba sifatida. 3. abdullanoma xonlikning ijtimoiy, iqtisodiy hayoti haqida. 4. xulosa. kirish. hofiz tanish buxoriyning «abdullanoma» (“sharafnomayi shohiy”) asari o‘rta osiyo xalklarining xvi asrdagi ijtimoiy-siyosiy hayotini o‘rganishda katta o‘rin tutadi va faktik materiallarga boy tarixiy voqealarni atroflicha yoritish bilan 5 o‘sha davrning boshqa tarixiy asarlaridan tamoman ajralib turadi. shuning uchun ham bu asar ko‘pdan buyon olimlar diqqatini o‘ziga jalb qilib kelmokda. afsuski, bu bebaho asar hanuzgacha (keyingi yillarda asarning rus tilidagi nashri ustida sankt-peter...

This file contains 22 pages in DOCX format (60.7 KB). To download "abdullanoma", click the Telegram button on the left.

Tags: abdullanoma DOCX 22 pages Free download Telegram