davriysistemaning viii guruh elementlari - inert gazlar

DOCX 17 pages 434.8 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 434.8 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

mavzu: davriysistemaning viii guruh elementlari . inert gazlar. reja: 1. inert gazlar 2. kimyoviy xossalari. 3. kashf qilinishi. 4. inert gazlarning qo‘llanilishi. 5. sanoatda olinishi. 6. radon. 7. kemalarda inert gaz tizimlari 8. samolyotlarda inert gaz tizimlari 9. payvandlash inert gazlar davriy jadvaldagi faqat bitta guruh to‘laligicha gazlardan tashkil topgan guruh sanaladi. 18-guruhni tashkil qiluvchi ushbu gazlar umumiy qilib "inert gazlar" deyiladi. chunki, ushbu gazlar boshqa moddalar bilan reaksiyaga kirishmaydi. ushbu guruh tarkibi - geliy (he), neon (ne), argon (ar), kripton (kr), ksenon (xe) va radon (rn) elementlaridan iborat. ushbu elementlar tabiatda mavjud barcha elementlar ichida eng past kimyoviy faollikka ega bo‘lgan, sust elementlardir. bunday sust reaktivlikning boisi esa, mazkur elementlar atomlarining tashqi elektron qobiqlari to‘la ekani bilan bog‘liq. shu sababli, ushbu element atomlari shundoq ham juda barqaror bo‘lib, shuning uchun ular inert deyiladi. mazkur inert gazlar bir birlik havo tarkibida quyidagi nisbatlarda mavjud bo‘ladi: argon (ar): 0,932%; geliy (he): …

2 / 17

ni haqidagi xabar butun dunyoga 1894-yilda angliyadan tarqalgan. kashfiyot mualliflari lord reley (1842-1919) va uilyam ramzay (1852-1916) bo‘lishgan. argonning kashf etilishda, muayyan hajmdagi havo ajratib olingan va undan avvaliga azot va keyin kislorod chiqarib yuborilgan. natijada, tajriba idishlarida, hali fanga noma'lum bo‘lgan gaz qolgan. birinchi tajribaning o‘zidayoq ramzay laboratoriyada 100 m3 atrofidagi argon gazini olishga muvaffaq bo‘lgan edi. "argon" - yunon tilidan olingan atama bo‘lib, uning ma'nosi "nofaol", "sust" degan ma'nolarni beradi. 1895-yilda uilyam ramzayning o‘zi yana bir inert gaz - geliyni kashf qildi. u turli minerallar tarkibidan argon qidirgan edi. lekin, buning o‘rniga u geliyni kashf qilishga muvaffaq bo‘ldi. 1906-yilda esa britaniyalik yana ikki olimlar - ernest rezerford (1871-1937) va tomas royds (1884-1955) radioaktiv parchalanishdagi uchib chiquvchi alfa-zarracha bu - geliy yadrosi ekanini aniqlashdi. 1898-yilda uilyam ramzay va uning hamkasbi moris travers (1871-1962) birgalikda kripton va neon gazlarini kashf qilishdi. ular mazkur ikki gazni, suyultirilgan havoning tarkibini o‘rganish jarayonida …

3 / 17

tta aniqlikka ega o‘lchov asboblarini tayyorlashda qo‘llaniladi. qolaversa, geliy - juda yengil gaz bo‘lgani uchun, havo sharlari, dirijabllar va aerostatlarni to‘ldirish uchun eng maqbul gaz sanaladi. geliy, vodorod bilan deyarli bir xil ko‘tarish kuchiga ega, hamda, undan afzal faqri shundaki, geliy yonuvchan gaz emas. bu esa, dirijabl va aerostatlarda yong‘in xavfini kamaytiradi. geliydan shuningdek yadroviy reaktorlarda issiqlik tashuvchi modda sifatida foydalaniladi va chuqur suvosti sho‘ng‘ishlari bilan shug‘ullanuvchi g‘avvoslar uchun nafas olish havosi aralashmalariga ham kiritiladi. g‘avvoslar faqat muayyan belgilagan chuqurliklargacha sho‘ng‘ishlari mumkin. buning sababi, suv ostida chuqurlik ortgani sayin organizmga ta'sir qilayotgan bosimning ham ortishi va buning natijasida, azot va kislorodning organizmga salbiy ta'sir ko‘rsata boshlashi bilan bog‘liq. agar, g‘avvos uchun nafas olish havosi tarkibida azotni geliy bilan almashtirilsa, u yuqoridagi kabi bir necha muammolarni bartaraf etadi. masalan, bosim yuqori bo‘lgan chuqur suvosti hududlariga sho‘ng‘igan g‘avvos oddiy havodan nafas olsa, uning o‘pkasiga havo bilan kirgan azot qonda eriydi va tanaga …

4 / 17

ydi. shuningdek, argondan gaz payvandlash ishlarida ham keng foydalaniladi. bunda argon payvandlanayotgan metallarning oksidlanib qolishini oldini oladi va himoya qiladi. g‘avvoslar argondan ham o‘z o‘rni kelganda samarali foydalanishadi. juda past haroratli muzdek chuqur suvlarga sho‘ng‘ishda g‘avvoslarning maxsus kiyimlari ichki tarafdan argon bilan to‘ldiriladi. siz muzeylarda yoki kutubxonalarda eng noyob kitoblarni yoki qo‘lyozmalarni maxsus shisha quti ichida namoyish qilinayotganini ko‘rgan bo‘lsangiz kerak. o‘sha shisha quti ichida ham argon to‘ldirilgan bo‘ladi. chunki, argon o‘sha noyob manba yozilgan qog‘oz bilan reaksiyaga kirishmaydi va uni chiritmaydi. bunday qog‘ozlar oddiy sharoitda saqlansa, havo tarkibidagi kislorod va namlik uni tez chirishiga, yoki, sifati buzilishiga olib keladi. neon esa, maxsus neon lampalari, neon chiroqlar va elektronikadagi fotoelementlar tayyorlash uchun ishlatiladi. siz neon lampa yordamida hosil qilingan ko‘cha reklamalarini albatta uchratgan bo‘lsangiz kerak. neon va geliy gazlari ishtirokida hosil qilinadigan lazer nurlari orqali esa oftalmologiyada ko‘z kasalliklarini davolanadi va xususan, ko‘z jarrohligi amaliyotlarini o‘tkaziladi. geliyli-neonli lazer (he-ne lazer) …

5 / 17

lishning asosiy usuli bu o‘ta past haroratlarda sovitish, ya'ni, kriogen distillyatsiya usulidir. bu jarayon katta miqdorlarda energiya sarfini taqozo qiladi. jarayon mahsuli sifatida esa suyultirilgan havo hosil bo‘ladi. jarayonda havo siqiladi va kuchli sovitiladi. yo‘l-yo‘lakay, havo tarkibidagi suv bug‘lari, hamda, karbonat angidrid gazi chiqarib tashlanadi. so‘ngra, qolgan havo suyuq holga kelgunicha yanada chuqur sovitiladi. jarayon davomida avval kislorod, keyin azot suyuq holda ajralib chiqadi. so‘ngra, haroratni asta-sekin yana oshirib borib, suyilgan gazlar birma-bir ajratib, chiqarib olinadi. har bir elementning qaynash nuqtasi faqat o‘zigagina xos bo‘lgan, aniq harorat darajasiga ega. suyiltirilgan havoni isitib borish orqali, uning tarkibidagi har bir gazni o‘zigagina xos bo‘lgan qaynash haroratiga yetgan payda, ya'ni, u suyuq shakldan gazsimon shaklga o‘tganda, alohida sof holda ajratib, boshqa idishga yig‘ib olish mumkin. argon - havo tarkibida mavjud bo‘lgan eng keng tarqalgan inert gazdir. geliy esa tabiiy gaz bilan birikmalar tarzida uchraydi. geliyni, suyiltirilgan tabiiy gazni distillyatsiya qilish orqali sof holda …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "davriysistemaning viii guruh elementlari - inert gazlar"

mavzu: davriysistemaning viii guruh elementlari . inert gazlar. reja: 1. inert gazlar 2. kimyoviy xossalari. 3. kashf qilinishi. 4. inert gazlarning qo‘llanilishi. 5. sanoatda olinishi. 6. radon. 7. kemalarda inert gaz tizimlari 8. samolyotlarda inert gaz tizimlari 9. payvandlash inert gazlar davriy jadvaldagi faqat bitta guruh to‘laligicha gazlardan tashkil topgan guruh sanaladi. 18-guruhni tashkil qiluvchi ushbu gazlar umumiy qilib "inert gazlar" deyiladi. chunki, ushbu gazlar boshqa moddalar bilan reaksiyaga kirishmaydi. ushbu guruh tarkibi - geliy (he), neon (ne), argon (ar), kripton (kr), ksenon (xe) va radon (rn) elementlaridan iborat. ushbu elementlar tabiatda mavjud barcha elementlar ichida eng past kimyoviy faollikka ega bo‘lgan, sust elementlardir. bunday sust reaktivlikning bois...

This file contains 17 pages in DOCX format (434.8 KB). To download "davriysistemaning viii guruh elementlari - inert gazlar", click the Telegram button on the left.

Tags: davriysistemaning viii guruh el… DOCX 17 pages Free download Telegram