dopler effekti

DOCX 24 pages 649.7 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 649.7 KB

File type DOCX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

reja: 1. dopler effekti va uning qo’llanilishi. 2.yorug’lik nurining tabiati. 3. golografiya prinspi va uning qo’llanilishi. 4. qattiq jismlarda diffuziya xodisalari. dopler effekti va uning qo’llanilishi. doppler effekti - kuzatuvchi (qabul qiluvchi) ga nisbatan nurlanish manbasining harakati tufayli kuzatuvchi (qabul qiluvchi) tomonidan qabul qilinadigan nurlanish chastotasining va shunga mos ravishda to'lqin uzunligining o'zgarishi [1] . effekt avstriyalik fizik kristian doppler sharafiga nomlangan.doppler effektining sababi shundaki, to'lqin manbai kuzatuvchi tomon harakat qilganda, har bir ketma-ket to'lqin tepasi kuzatuvchiga oldingi to'lqin cho'qqisiga qaraganda yaqinroq pozitsiyadan chiqadi [2][3] . shunday qilib, har bir keyingi to'lqin kuzatuvchiga oldingi to'lqinga qaraganda bir oz kamroq vaqt kerak bo'ladi. shunday qilib, kuzatuvchiga ketma-ket to'lqin cho'qqilari kelishi orasidagi vaqt qisqaradi, bu chastotaning oshishiga olib keladi. suvdagi to'lqinlarni o'z kuzatishlariga asoslanib, doppler shunga o'xshash hodisalar boshqa to'lqinlar bilan havoda sodir bo'lishini taklif qildi. to'lqinlar nazariyasiga asoslanib, 1842 yilda u yorug'lik manbasining kuzatuvchiga yaqinlashishi kuzatilgan chastotani oshiradi, masofa esa uni …

2 / 24

lan rang o'zgarishini kuzatish imkonsiz bo'lsa-da, tovush nazariyasi 1845 yildayoq sinovdan o'tgan. faqatgina spektral tahlilning kashf etilishi optikadagi ta'sirni eksperimental tekshirishga imkon berdi. analitik akustik effekti optik o’zgarishlarda kuzatiladigan nurlatgich va qabul qilgichning nisbiy harakatlarida chastotaning o’zgarishini taqqoslashlarini o’tkazish qiziqdir. bo’ylama effekt mavjudligini o’zi bu shkala hodisani ajratishga imkon beradi. hattoki birinchi tartibli effekt tekshirilayotgan holda ham akustik va optik hodisalar orasidagi farqni sezish mumkin. bu yaqinlashishlarda optika va akustikada tashqi ko’rinishda bir xil shakli doplerning bo’ylama effektini yozilishini hosil qilamiz. haqiqatda agar v1 –qabul qilgich tezligi va v2 – muhitda u tezlik bilan tarqalayotgan akustik to’lqinlar manbai tezligi bo’lsa u holda chastota o’zgarish uchun yaxshi tanish klassik fizika doirasida oson hosil qilinadigan munosabatdan foydalanish mumkin. v1 va v2 ni v belgilab v1 va v2 da c ga nisbatan kichik bo’lgan u ga ega bo’lamizbiroq (2) va unga yaqin bo’lgan qisqartirilgan tenglama orasida quydagi farq mavjud. akustikada tajriba yo’li bilan …

3 / 24

sbiy tezlikning yorug’lik manbai va qabul qilgichning birlashtiruvchi chiziqqa praeksiyasi hisobga olinadi. hususan yulduzlarning aynan shunday nur tezligi fizoning klasik tajribalarida ulangan va unda spektrial chiziqlarning yulduzdan va yer manbalaridan bo’lgan holatini taqqoslaydi. o’shandan beri dopler siljishlarni o’lchash yer va osmon yoritgichlarning nisbiy nur tezliklarini o’lchash asosiy usuli bo’lib qoldi doplerning bo’ylama effekti qo’shaloq yulduzlar yani bir markaz atrofida aylanuvchi ikki jismdan tuzilgan sistema nurlangan spektiral chiziqlarni ikki komponentaga bo’linishiga olib keladi. yulduzlar orasidagi masofa shunchalik kichik bo’lishi mumkinki oddiy masofalar bilan katta teleskoplarni qo’llab ham uni ajratib bo’lmaydi. dopler effektiga asoslangan astromik o’lchashlarni o’tkazishda qator hodisalar aniqlanadi. ularning ayrimlarini talqin qilish ko’rilayotgan masalalar doirasini qisqartira olmaydigan keng despersiani yuzaga keltirdi. gap shundaki yulduzlar to’dalanishidan uzoqlashgan spektrlarni kuzatishda doimo qizil siljish qayd etilib bu tekshirilayotgan yoritgichning uzoqlashishiga mos keladi. ayrim hollarda dopler siljishidan aniqlangan gallaktikaning uzoqlashish tezligi juda katta bo’lib va ularda yorug’lik tezligining 0,3-0,4 m/s ega etadi (ko’k, yashil …

4 / 24

nit qonunini, albert eynshteyn (1879-1955, germaniya) kvant qonunlarini ixtiro qilishdi. elektromagnit qonun asosida shunday tasavvur yotadiki, tarqalayotgan yorug‘lik bu – elektromagnit to‘lqindir. inson ko‘zi yorug‘lik sifatida ko‘radigan, unchalik katta bo‘lmagan ko‘rish spektriga ega. ko‘rish spektrining ikki tarafida inson ko‘zi ko‘ra olmaydigan tele va radio to‘lqinlar, ultrato‘lqinlar, rentgen va xokazolar joylashadi. kvant qonuni asosida esa shunday asos yotadiki, "yorug‘lik eneriyasi tarkibi" bo‘lmish fotonlar – to‘g‘ri chiziq (pryamolineyno) bo‘ylab harakatlanadi va shu harakatni inson ko‘zi yorug‘lik sifatida qabul qiladi. albatta, har bir qonunning qo‘llanilish sohalari bor. maksvell qonuni ko‘proq yorituvchilarga rangli filtrlar va plyonkalar, lampalar ishlash prinsiplarini tushunishda ko‘proq xizmat qiladi. maksvell teoriyasi shuni ta’kidlaydiki, har xil chastotalarga ega elektromagnit to‘lqinlar bor. bu to‘lqinlar, ya’ni, energiya tarqatuvchilar teleradiotarqatuvchi (uzun, o‘rta, qisqa va ultraqisqa), infraqizil, ultrafiolet, yorug‘lik, rentgen, radar, gamma, kosmik kabi ko‘rinishlarda bo‘ladi. yorug‘lik tarkibidagi elektromagnit to‘lqinlar barcha yo‘nalishda 299792,4 km/sekund tezlik bilan harakatlanadi. uning tezligidan qat’iy nazar, yorug‘lik to‘lqinlarini ham o‘lchash …

5 / 24

g tarkibiy qismi bo‘lib, ma’lum uzunliklarga ega bo‘lgan to‘lqin uzunliklaridir. yorug‘lik nurini shisha prizma orqali o‘tkazib, isaak nyuton quyosh yorug‘ligi har xil ranglardan iborat bo‘lishini isbot qildi, quyosh nuri prizmada sinib, yorug‘lik spektrini hosil qiladi. to‘lqinlar qanday chastota yoki uzunlikka ega bo‘lishidan qat’iy nazar prizma orqali o‘tganda turli ranglarda: qisqa to‘lqinlar spektrning havorang qismi (fiolet, ko‘k, xavo rang), o‘rta to‘lqinlar spektrning yashil-sariq qismi, uzun to‘lqinlar esa spektrning to‘q sariq-qizil qismilariga bo‘linadi. xalqaro birliklar sistemasida bu ranglar qisqartirilgan xolda r, g, b nomlarini olgan. ranglar inson ko‘zi qabul qiladigan to‘lqin uzunliklariga mos keladi. ayrim hashorot va hayvonlar insonlardan farqli ravishda boshqa to‘lqin uzunliklarini qabul qiladi va boshqacha ranglarni ko‘radi. inson ko‘zi ko‘ra oladigan to‘lqin uzunligi 380-780 nm oraliqqa to‘g‘ri keladi. fiolet to‘lqinlardan qisqa bo‘lgan to‘lqinlar ultrafiolet, qizildan uzun bo‘lgan to‘lqinlar infraqizil to‘lqinlar deb nomlanadi. yorugʻlik — inson koʻzi sezadigan (tebranish chastotasi 4,0yu14—7,5yu14 gs) elektromagnit toʻlqinlar. bu vakuumda. toʻlqin uzunligi ~ 400 …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dopler effekti"

reja: 1. dopler effekti va uning qo’llanilishi. 2.yorug’lik nurining tabiati. 3. golografiya prinspi va uning qo’llanilishi. 4. qattiq jismlarda diffuziya xodisalari. dopler effekti va uning qo’llanilishi. doppler effekti - kuzatuvchi (qabul qiluvchi) ga nisbatan nurlanish manbasining harakati tufayli kuzatuvchi (qabul qiluvchi) tomonidan qabul qilinadigan nurlanish chastotasining va shunga mos ravishda to'lqin uzunligining o'zgarishi [1] . effekt avstriyalik fizik kristian doppler sharafiga nomlangan.doppler effektining sababi shundaki, to'lqin manbai kuzatuvchi tomon harakat qilganda, har bir ketma-ket to'lqin tepasi kuzatuvchiga oldingi to'lqin cho'qqisiga qaraganda yaqinroq pozitsiyadan chiqadi [2][3] . shunday qilib, har bir keyingi to'lqin kuzatuvchiga oldingi to'lqinga qaraganda bir...

This file contains 24 pages in DOCX format (649.7 KB). To download "dopler effekti", click the Telegram button on the left.

Tags: dopler effekti DOCX 24 pages Free download Telegram