hosilaviy qimmatli qogʻozlar bozori

DOCX 24 pages 283.9 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 283.9 KB

File type DOCX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

hosilaviy qimmatli qogʻozlar bozori 5.1. hosilaviy qimmatli qogʻozlarning iqtisodiy mohiyati va ularning oʻziga xos xususiyatlari bozor iqtisodiyoti turli bozorlarning jamlanmasi sifatida namoyon boʻlar ekan, unda moliya bozorining oʻrnini alohida ajratib koʻrsatishimiz mumkin, modomiki aynan ushbu bozor izchillik bilan bir tomondan ikkinchi tomonga, iqtisodiyotning kam rentabelli tarmoqlaridan daromadli sohalariga kapitallarning oqimiga imkon yaratib beradi. buning natijasida esa moliya bozori iqtisodiyotning tarmoqlari oʻrtasida kapitalni qayta taqsimlanishini taʼminlab, tarmoqlarning daromadlilik darajalarini oʻzaro tenglashtirishga yordam beradi. boʻsh turgan mablagʻlarni investitsiyalarga aylanishi moliya bozorida amalga oshirilar ekan, soʻnggi paytda uning tarkibida hosilaviy qimmatli qogʻozlar segmenti tobora asosiy oʻrinni egallab borayotganligini koʻrishimiz mumkin. oʻzbekiston respublikasi “qimmatli qogʻozlar bozori toʻgʻrisi”dagi qonunida hosilaviy qimmatli qogʻozlarga quyidagicha taʼrif berilgan: “qimmatli qogʻozlarning hosilalari — oʻz egalarining boshqa qimmatli qogʻozlarga nisbatan huquqlarini yoki majburiyatlarini tasdiqlovchi va yuridik shaxslar tomonidan opsionlar, qimmatli qogʻozlarga doir fyucherslar, depozitar tilxatlar va boshqa moliyaviy vositalar tarzida chiqariladigan qimmatli qogʻozlar”8dir. ushbu bobda biz hosilaviy qimmatli qogʻozlar, ularning …

2 / 24

shartnomalar amalga oshiriladi. odatda hosilaviy qimmatli qogʻozlarni muddatli shartnomalar deb ham yuritiladi, negaki ular oʻz mazmuniga koʻra kontragentlar tomonidan kelishilgan shartlarda shartnoma predmetini kelajakda yetkazib berishni berishni nazarda tutadi. shartnomaning asosini turli xildagi aktivlar, yaʼni qimmatli qogʻozlar, fond indekslari, bank depozitlari, valyuta, tovarlar tashkil etadi. muddatli shartnomaning asosini tashkil etuvchi aktiv bazis aktiv deyiladi. boshqacha qilib aytganda, hosilaviy qimmatli qogʻozlar – bu ikki yoki koʻp tomonlama shartnomalar boʻlib, ularning qiymati ushbu bitimlarning asosini tashkil etuvchi maʼlum bir aktiv miqdorining xosilasi asosida hisoblanadi. bunday miqdor boʻlib, xom ashyoning yoki qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining narxi, aksiya va obligatsiyalar kursi, valyuta kursi, fond indekslari, foiz stavkalari va boshqalar hisoblanishi mumkin. 8"ўзбекистон республикаси қонуни "қимматлиқоғозларбозоритўғрисида"ги. 3-модда. muddatli bozor ikkita muhim funksiyalarni, tadbirkorlarning kelgusidagi rejalarini boshqalarniki bilan muvofiqlashtirish va iqtisodiy holat noaniqligida narx boʻyicha risklarni sugʻurtalash funksiyalarini bajaradi. modomiki, hosilaviy qimmatli qogʻozlar moliyaviy risklarni kamaytirishda samarali usul hisoblanadi, ular moliyaviy institutlarga shartnomalar orqali risklarni xedjirlash imkonini …

3 / 24

entlar biron bir xarajat qilishga majbur emas. fyuchers shartnomalari forvard shartnomalariga oʻxshash kelishuvdir. fyucherslarning oʻziga xos xususiyati shundan iboratki, bu instrument standartlashtirilgan boʻlib, u faqatgina birja savdolarining obyekti sifatida nomoyon boʻladi. amaliyotda fyuchers shartnomalarini sotib olish va sotish orqali risklarni xedjirlash mumkin. opsion shartnomalari ikki tomon oʻrtasidagi shartnoma boʻlib, u uning egasiga kimmatli qogʻozlarni yoki tovarlarni bitimda kayd etilgan narxda belgilangan muddatda xarid kilish huquqini beradi. opsionning oʻziga xos xususiyati shundaki, uning egasi qimmatli qogʻozning oʻzini emas balki uni sotib olish yoki sotish xuquqini opsion mukofoti evaziga sotib oladi. shuni taʼkidlash lozimki, opsion egasi vaziyatga qarab opsion yuzasidan sotib olish yoki sotish xuquqidan foydalanish yoki undan voz kechishi mumkin. svoplar bu ikki tomonning oldindan kelishilgan shartlariga muvofiq kelajakda maʼlum bir toʻlovlarni va yoki bazis aktivlarni (kelishilgan miqdorda) almashtirish boʻyicha bitimidir. hosilaviy qimmatli qogʻozlarning asosini tashkil etuvchi bazis aktivlarga koʻra ularni quyidagilarga ajratishimiz mumkin: · tovarlar boʻyicha (neft, neft mahsulotlari, elektr …

4 / 24

(ob-havo, saylov natijalariga asoslangan hosilaviy qimmatli qogʻozlar va boshqalar). hosilaviy qimmatli qogʻozlar aylanuvchi bozorlarga muvofiq ularni quyidagi guruhlarga ajratishimiz mumkin: · birja instrumentlari (barcha koʻrinishdagi fyucherslar, birjada muomalada boʻluvchi standartlashtirilgan opsionlar); · birjadan tashqari instrumentlar (forvardlar, nobirjaviy opsionlar, svoplar). muddatli bozorda quyida terminlardan foydalaniladi. agar muddatli shartnomani imzolayotgan shaxs bazis aktivni sotib olish majburiyatini oladigan boʻlsa, u uzun pozitsiyasiga (long position) ega boʻldi deyiladi. aksincha boʻlsa, yaʼni agar u shartnoma boʻyicha boshqa tomonga kelajakdagi maʼlum bir sanada aktivlarni sotish majburiyatini olsa, u holda qisqa pozitsiyaga (short position) ega boʻldi deb hisoblanadi10. oʻz navbatida “uzun kontrakt” va “qisqa kontrakt” kabi tushunchalar ham uchraydi. bunda birinchi holat investor shartnomani sotib olganini bildirsa, ikkinchi holatda sotganini anglatadi11. 5.2. hosilaviy qimmatli qogʻozlarning rivojlanish tarixi hosilaviy qimmatli qogʻozlar haqidagi dastlabki fikrlar xvi–xvii asrlarga borib taqaladi. hozirgi zamonaviy hosilaviy qimmatli qogʻozlarning oʻtmishdagi prototiplari boʻlib qishloq xoʻjaligi mahsulotlari boʻyicha tuzilgan shartnomalar hisoblanadi. lekin ayrim maʼlumotlarga koʻra hosilaviy …

5 / 24

yicha opsionlar savdosi amalga oshirilishi yoʻlga qoʻyilgan edi, 30-yillarga kelib esa angliyadagi 10frederic s.mishkin, stanley g.eakins. financial markets and institutions – usa: prentice hall, pearson education, 2012. – p. 590 11буренин а. н. рынок ценных бумаг и производных финансовых инструментов:учебное пособие. – м.: 1 федеративная книготорговая компания, 1998. –166,167 с. 12webere.j. ashorthistoryofderivativemarkets.universityofwesternaustralia,2008.р.6url:http://www.uwa.edu.au/ data/ass ets/pdf_file/0003/94260/08_10_weber.pdf. qirollik birjasida forvard shartnomalari ham paydo boʻldi. lola oʻsimligining piyozlari uchun tuzilgan shartnomalardan koʻrilayotgan daromadlarning oʻsishi va savdoning rivojlanishidan soʻng 1636-1637 yillarda bozorda keskin pasayish kuzatildi13. xvii asrning 50-yillarida tarixdagi dastlabki fyucherslar bilan amalga oshirilgan savdolardan biri yaponiyaning osako shahridagi “yodoyo” nomli guruch bozori bilan bogʻliqdir. bu davrda renta toʻlovi uchun guruch hosilidan bir qismini oluvchi, yer egalarini kutilmagan ob-havoga tobelik qoniqtirmas, bundan tashqari ularga doimo naqd pul zarur boʻlar edi. shuning uchun ular guruchlarni saqlash uchun shahardagi omborlarga yetkazib berishni va omborxona qaydnomalari, yaʼni guruch kuponlarini sotishni boshlashdi. bu kuponlar oʻz egalariga kelajakdagi maʼlum bir …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hosilaviy qimmatli qogʻozlar bozori"

hosilaviy qimmatli qogʻozlar bozori 5.1. hosilaviy qimmatli qogʻozlarning iqtisodiy mohiyati va ularning oʻziga xos xususiyatlari bozor iqtisodiyoti turli bozorlarning jamlanmasi sifatida namoyon boʻlar ekan, unda moliya bozorining oʻrnini alohida ajratib koʻrsatishimiz mumkin, modomiki aynan ushbu bozor izchillik bilan bir tomondan ikkinchi tomonga, iqtisodiyotning kam rentabelli tarmoqlaridan daromadli sohalariga kapitallarning oqimiga imkon yaratib beradi. buning natijasida esa moliya bozori iqtisodiyotning tarmoqlari oʻrtasida kapitalni qayta taqsimlanishini taʼminlab, tarmoqlarning daromadlilik darajalarini oʻzaro tenglashtirishga yordam beradi. boʻsh turgan mablagʻlarni investitsiyalarga aylanishi moliya bozorida amalga oshirilar ekan, soʻnggi paytda uning tarkibida hosilaviy qimmatl...

This file contains 24 pages in DOCX format (283.9 KB). To download "hosilaviy qimmatli qogʻozlar bozori", click the Telegram button on the left.

Tags: hosilaviy qimmatli qogʻozlar bo… DOCX 24 pages Free download Telegram