zardo'zlik naqshlari va ularning tuzilishlari

DOC 9.0 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1409028015_58868.doc zardo'zlik naqshlari va ularning tuzilishlari zardo'zlik san'atida o'simliksimon, geometrik naqshlar, gulli giruh, ramziy va boshqa turlardagi naqshlar qo'llanilladi. naqshlar buyumga qanday joyning bezatilishiga qarab o'ziga xos turli-tuman uslubda bajarilish texnologiyasiga va mazmuniga ega bo'ladi. naqsh -arabcha tasvir, gul degan ma'noni bildiradi. u elementlari ma'lum tartibda takrorlanadigan qush, hayvon, o'simliklar, geometrik shakllar va boshqalarning ma'lum tartibda takrorlanishidan hosil qilingan bezak. zardo'zlikda chok yordamida turli ko'rinishdagi barg, band, daraxt, buta, g'uncha va boshqa narsalarni naqqosh tomonidan stillashtirib olingan shaklini ma'lum qonuniyatlar asosida takrorlanishidari hosil qilingan. meva shakllaridan tuzilgan naqshlarda marvarid, turunj, anor, olcha, uzum (i-iii va v-7)larni ko'ramiz. zardo'zlikda gullar turidagi naqshlar uchun barg atamasi nomi bo'lib qolgan. masalan: to'rt yaproqli gul, olti yaproqli gul, sakkiz yaproqli gul, lola gul va hokazolar. yaprog'i sakkiztadan ortiq bo'lgan gullarni guli sabdarg-yuz yaproqli gul (v-2). keng hajmdagi gullar guli kosagul (v-4) degan nomlar bilan yuritiladi. barg turidagi naqshlar quyidagilarga bo'lingan: dona-dona yaproqlar-yakka barg, sebarg, …

y chinnisidagi rasmlar asos bo'lgan (v-l,3,5,6.) rang-barang naqshli sirkor me'moriy yodgorliklar ulardagi turli-tuman geometrik naqshlar zardo'zlik gullari va kashtalarini ijodiy jihatdan boyitishdagi boy materiallar bo'lib xizmat qiladi. l8-rasm zardo 'ziy chok turlari shu siraga kiruvchi mehrob naqshi odatda uchli ark ko'rinishiga ega bo'ladi. kashta naqshlarining tuzilishiga qarab, zardo'z ustalar buyumlarni ayrim-ayrim guruhlarga bo'ladilar. bezak gullarining joylanish tartibiga ko'ra cho'ponlar bir necha turlarga bo'linadi. darham turidagi choponlar butun yuzaning bir sidra gul naqshlari bilan to'ldirlganligi orqali ajralib turadi. bunda turli katta-kichiklardagi romblar, kvadratlar, to'g'ri burchaklar va hokazolar yo'l-yo'l shaklda qator tuzilib, zich islimiy naqshlar bilan to'ldirib chiqiladi. to'rt yaproqli qubba-madoxil, uch yaproqli qubba, uch-to'rt yaproqchali buta va butachalari, majnuntol, ayrim-ayrim joylashgan olti va sakkiz yaproqli gullar, lola shu naqshlarga kiradi. ko'pincha gul va yaproq naqshlari doira markazidagi gul va markaz atrofida aylana shaklida joylashib, geometrik shakllar tagzamini to'ldirib turadi. butador uslubidagi zardo'ziy-guldo'ziy erkakcha cho'pon (20-rasm). markaziy qismi va hoshiyasida "bodom" kashtasi …

ar kiradi. bunday to'nlarning butun yuzasi buta naqshi bilan to'ldirilib, faqat yelkasida tavq (arabcha xalqa) deb atalgan chiroyli gardishli turunji bo'lgan. butador kompozisiyasi katta yoshdagi erkaklar va bolalar buyumlarida qo'llanilgan. tavq turunji naqshlarining turli-tumanligi va talqini bilan ajralib turadi. l9-rasm. zardo’z chopon turlari. 20-rasm. duxoba. zardo'ziy-guldo'ziy erkaklar choponi. ularning ko'rinishlari bilan bir-biridan farq qiladi. o'lchamlari diametrda 36x45dan 48x56 santimetr orasida hisob qilinadi. turunj-arabcha "limon" degan ma'noni bildiradi. ruscha medalon. naqshlarda kompozitsiyaning markaziga chiziladigan naqsh turi. o'rta osiyoda o'ziga xos ko'rinishiga va mazmunga ega bo'lib, qadimdan ishlatilib kelinadi. turunj hech qanday naqshga ulanmay muallaq turadigan kompozitsiya bo'lib, uning shakli asrlar davomida rivojlanib boyigan. hozir uning doira, 5-l0 raxli yulduz, oval, romb va elips shakllari bor (l7, 20,2l,22 rasmlar). tavq turunjlarining tuzilishi sistemasi bo'yica ularni ikki turga bo'lish mumkin. birinchi tur turunjlariga yopiq xalqa ichida tuzilgan kompozitsiyalar kiradi. eng keng qo'llaniladigan bu kompozitsiya umumiy markazga ega xalqanamo kashta gullar bilan yoki oralari …

incha "kompositio" so'zidan olingan bo'lib, to'qish, tuzish, bir-biriga solishtirish, naqshni g'oyasi, xarakteri va vazifasiga muvofiq uyg'un hamda mutanosib joylashtirish degan ma’noni anglatadi. zardo'zlikda kompozitsiya tuzishda simmetriyani, markaz topishni, bezaklarning davriy takrorlanishi, bezakning dinamikligini, chiroyliligini, tabiiyligi, g'oyaviyligini, ranglarning yorqinligi va uyg'unligi kabi komponentlarni hisobga olish kerak. bulardan har birining ham o'ziga xos qonuniyatlari bor. ustalar chizadigan nushalar o'z xususiyatiga ko'ra namoyon, kitoba, ruta, turunj va hokazo maxsus kompozitsiyalarga bo'linadi. komponovka ya'ni joylashtirish -chizish kerak bo'lgan naqsh kompozitsiyasini karton, tikiladigan buyum yuzasiga to'g'ri joylashtirish. simmetriya -grekcha so'zdan olingan bo'lib, o'lchovlarning bir-biriga munosibligi tushuniladi. assimmetriya–kompozitsiyada simmetrik qonun - qoidalari muvozanatining buzilishidir . ritm -naqsh kompozitrsiyasining ma’lum bir qismi ma'lum bir masofada doimiy ravishda bir tekisda takrorlanib kelishi bo'lib, naqshdagi harakatning uzluksiz va go'zal ko'rinishini ta'minlaydi. stilizatsiya -tabiatdagi o'simlik va boshqalarning tasviri, rangi, shakli va tuzilishini badiiy usulda umumlashtirishdir. turunj kompozitsiyasi amalda quyidagi bosqichlarda amalga oshiriladi. tlifunj naqsh kompozitsiyasining tikiladigan buyum yuzasiga, mo'ljallab uning …

di. bodom kashtasi kompozitsiyasi juda ko'p uchraydi va guldo'ziy, hamda zamindo'ziy usulida tikiladi. do'ppi o'zbekistonda keng tarqalgan yengil bosh kiyim. ayollar do'ppisi ham, erkaklar do'ppisi ham sidirg'a rang barxtga, baxmalga, satinga, sidirg'a shoyiga ip, ipak va zar ip bilan gullari tikiladi. do'ppilarga islimiy kashtalar, turli ko'rinishdagi geometrik shakllar bilan ham oro berib chiqilgan. geometrik shakllar olti va sakkiz qirrali shakllar bo'lib, ko'pincha ular bir-biriga qalashtirib tikiladi va oralari gul, yaproq nusha naqshlar bilan to'ldiriladi. do'ppilar zardo'ziy, guldo'ziy va zamindo'ziy usulida tikiladi. chorgul naqshi erkaklar hamda ayollar do'ppisida barobar ishlatiladi. chorgul kompozitsiyasida zargarlikka yoki zardo'zlikka oid qubba-bo'rtma taqinchog'i qo'llanilib, har bir butoq yoki gulga uch donadan qo'yib tikilgan. bunday do'ppilar o'n ikki qubbati to'rtgul deb atalgan (25-rasm). turli xildagi to'rt qirrali yulduzchalar erkaklar do'ppisi uchun xos kashtalardan hisoblanadi. erkak va ayollar do'ppilarining gardishi zar ipda tikilgan yoki rangli joyi jiyak bilan aylantirib chiqiladi. ko'zoynak, yelpig'ich, taroq, pul va cho'ntak soatlar singari …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "zardo'zlik naqshlari va ularning tuzilishlari"

1409028015_58868.doc zardo'zlik naqshlari va ularning tuzilishlari zardo'zlik san'atida o'simliksimon, geometrik naqshlar, gulli giruh, ramziy va boshqa turlardagi naqshlar qo'llanilladi. naqshlar buyumga qanday joyning bezatilishiga qarab o'ziga xos turli-tuman uslubda bajarilish texnologiyasiga va mazmuniga ega bo'ladi. naqsh -arabcha tasvir, gul degan ma'noni bildiradi. u elementlari ma'lum tartibda takrorlanadigan qush, hayvon, o'simliklar, geometrik shakllar va boshqalarning ma'lum tartibda takrorlanishidan hosil qilingan bezak. zardo'zlikda chok yordamida turli ko'rinishdagi barg, band, daraxt, buta, g'uncha va boshqa narsalarni naqqosh tomonidan stillashtirib olingan shaklini ma'lum qonuniyatlar asosida takrorlanishidari hosil qilingan. meva shakllaridan tuzilgan naqshlarda marvarid...

DOC format, 9.0 MB. To download "zardo'zlik naqshlari va ularning tuzilishlari", click the Telegram button on the left.

Tags: zardo'zlik naqshlari va ularnin… DOC Free download Telegram