Back

tilning tashqi va ichki jihati

DOC 51.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1503125740_69031.doc tilning tashqi va ichki jihati reja: 1. tilning tashqi sharoiti 2. tilning ichki tuzilishi 3. tillar taraqqiyotidagi farqlanish va o’xshashliklar 4. sheva va lahjalar tilning tashqi sharoiti jamiyat tilsiz bo’lmaydi va aksincha til ham jamiyatsiz bo’la olmaydi. til kichik bir qabila yoki kamroq sonli millat bo’ladimi yoki xalq bo’ladimi, barchasi uchun zarur bo’lgan muhim muloqot vositasidir. tildagi turli hodisa va vositalar, belgilar va xususiyatlar o’zgaradi, biri yo’qoladi, boshqasi hosil bo’ladi. asta – sekin til rivojlanadi. agar biror tilda jamiyat a’zolari so’zlashmay qo’ysa, uni o’lik til deb yuritiladi. masalan, lotin, xet, shumer, akkad, got, prus, xurrit tillari ana shunday o’lik tillar sirasiga kiradi. lekin bu o’lik tillar boshqa tillarga katta ta’sir o’tkazib, hozir ham boshqa tillarda o’lik tillaridan o’zlashgan so’z va iboralar, turli grammatik vositalar bor. tillarning saqlanishi va o’lik tilga aylanishi tashqi shartu-sharoitlarga bog’liqdir. tillar o’rtasidagi aloqalar unda so’zlashuvchi aholining joylanishi yani geografiyasi va jamoaning madaniyati, iqtisodi, urf-odati, psixologiyasi …
2
ning eng asosiy vazifalaridan biri tilning ichki tuzilishidir. nutq a’zolarining harakati bilan havo titrashi va uni quloq bilan eshitib, miya bilan his etish natijasida insonlar bir-birlari bilan muloqot qiladilar. inson talaffuz qiluvchi tovushlar boshqa turli tirdagi tovushlardan (masalan, ko’chadagi, musiqa asboblarini chalgandagi va x.k. tovushlardan) tubdan farq qiladi. bu tovushlar fizik va eshitilish xususiyatlari hamda nutqda birikib aniq ma’no va mazmunga ega bo’lishlari bilan farq qiladilar. tilning tovush tomoni uning ifoda jihatini tashkil etadi. tovushlar va ularning birikmalari inson ongida biror psihik tushuncha bilan bog’lanadi va bu tilning mazmun jihati deb yuritiladi. masalan, [ daryo] besh-ta tovush birikmasidan iborat bo’lib, so’zlovchilar ongida “katta suv havzasi” tushunchasini keltirib chiqaradi. daryo so’zi tildagi belgi sifatida o’zining ifoda va mazmun jihatlariga egedir. binobarin, til – belgilar tizimi (sistemasi) bo’lib, insonlarning muhim aloqa vositasidir. biroq bir tovush alohida holda ma’no anglatmasa belgi bo’la olmaydi. har bir belgi ifoda va mazmun jihatiga egadir. biroq tildagi …
3
chidir. morfema – tilning ifoda va mazmun jihatlariga ega bo’lgan eng kichik belgidir. morfemalar ketma-ket birikib tilning kattaroq birliklarini hosil qiladilar. morfemalar birikib so’zlarni va ularnin turli shakllarini hosil qilishi mumkin. masalan: kuch-li sozida kuch- so’zning asosi bo’lib, o’zak morfemani hosil qiladi, unga -li affiksi qo’shilib (uni “affiksal morfema” deb yuritiladi), yangi so’z yasaydi. so’zlar – tilning markaziy birligi bo’lib, ularni biriktirib yana kattaroq til birliklarini hosil qilish mumkin. bunday birliklar – so’z birikmasi va gap (jumla) hisoblanadi. tilning so’z bosqichi ham ikkitomonlama – ifoda va mazmun jihatiga ega bo’lgan eng asosiy bosqichdir. tilning morfema va so’z bosqichlari yuqori bosqichlar hisoblanadi va o’z strukturasiga egadir. tilning ifoda jihatida morfemalardan quyi bosqich fonema bosqichidir. fonemalar ketma-ket birikib tilning yuqori bosqichlari birliklarini – morfema, so’z, so’z birikmasi va gapni tashkil etadi. biroq barcha fonemalar bir-biri bilan tartibsiz birikmaydi. fonemalarning birikishi har bir tilda o’z tartib va qoidalariga ega. fonemalarni yana ham kichik …
4
’lum tartibda bir-birlari bilan birikadilar. har bir til o’z birikuv qonuniyatlariga ega. bu qonuniyatlar ma’lum andozani (model) tashkil etadi. biroq bu andoza doim ham o’zgarmas bo’la olmaydi. masalan, ma’lum gapning andozasi turli sharoitda, nutq holatida boshqacha berilishi mumkin. tillarni ilmiy o’rganish vazifalariga ko’ra tavsifiy tilshunoslik (uni ba’zan “sinxron tilshunoslik” deyiladi) va tarihiy tilshunoslik ( ba’zan “diaxron tilshunoslik” deyiladi) farqlanadi. ba’zan tilshunoslik tarihi va tilning tarihiy shakllanishi, o’zgarishi va rivojlanishi – diahron tilshunoslik farqlanadi. qarindosh va qarindosh bo’lmagan, turli tizim va strukturaga ega bo’lgan tillarning o’xshash farqli alomatlarini aniqlash qiyosiy tilshunoslikning) aniqrog’i qiyosiy-tipologik tilshunoslikning vazifasidir. tilshunoslik aslida uyg’onish davrida filologiya fani tarkibiga kiritilgan edi. lekin keyincha xix asr boshlarida tilshunoslik alohida fan sifatida filologiyadan butunlay ajralib chiqdi. natijada filologiya ikkita bir-biriga bog’liq bo’lgan fan – adabiyotshunoslik va tilshunoslikdan iborat bo’lib qoldi. tilshunoslik birinchi navbatda nazariy fan bo’lib, uning tatbiqiy – amaliy jihati turli o’quv lug’atlari tuzish, savod o’rgatish kabilar bilan ham …
5
i varianti o’rtasidagi farqlanish yo’qolishi natijasida ularning qo’shilib ketishi integratsiya deb ataladi. bu ikki jarayon tillarning rivojlanish davrida turlicha kechadi. qadim zamonlarda til qabila bilan bog’liq bo’lgan. qabilalarning bo’linib ketishi natijasida tillar ham bo’linib ketgan va farqlangan. biroq bu farqlanish jarayoni tez kechmagan. tillarning o’xshashligi esa o’tmishda ko’chmanchilik bilan hayot kechirgan xalqlarning tillarida ko’proq ro’y bergan. odatda qishloq xo’jaligi, tog’da va o’rmonda hayot kechirish tillarning farqlanishini tezlatuvchi shartlardan hisoblanadi. masalan, afrika qit’asidagi kamerun mamlakatida 180 dan ortiq til bor. tojikistonning pomir tog’laridagi aholining birnecha tillarda so’zlashuvi, xatto ular yashayotgan joy 5-6 km uzoqlikda bo’lsa ham turli bir-biriga o’xshamagan tillarda so’zlashuvi qiziqdir. bir tilning ikki tilga ajralish jarayonida avval bu tilning sheva –laxjalarga bo’linib ketishi ro’y beradi. kelgusida bu shevalar alohida til bo’lib qolishlari mumkin. masalan, sanskrit tili boshqa hind guruhi tillari uchun shunday yo’lni bosib o’tgan. sheva va lahjalar tilning ma’lum xududdagi og’zaki qo’llanishidagi xususiyatlarini o’zida aks ettirgan shakli sheva …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "tilning tashqi va ichki jihati"

1503125740_69031.doc tilning tashqi va ichki jihati reja: 1. tilning tashqi sharoiti 2. tilning ichki tuzilishi 3. tillar taraqqiyotidagi farqlanish va o’xshashliklar 4. sheva va lahjalar tilning tashqi sharoiti jamiyat tilsiz bo’lmaydi va aksincha til ham jamiyatsiz bo’la olmaydi. til kichik bir qabila yoki kamroq sonli millat bo’ladimi yoki xalq bo’ladimi, barchasi uchun zarur bo’lgan muhim muloqot vositasidir. tildagi turli hodisa va vositalar, belgilar va xususiyatlar o’zgaradi, biri yo’qoladi, boshqasi hosil bo’ladi. asta – sekin til rivojlanadi. agar biror tilda jamiyat a’zolari so’zlashmay qo’ysa, uni o’lik til deb yuritiladi. masalan, lotin, xet, shumer, akkad, got, prus, xurrit tillari ana shunday o’lik tillar sirasiga kiradi. lekin bu o’lik tillar ...

DOC format, 51.0 KB. To download "tilning tashqi va ichki jihati", click the Telegram button on the left.

Tags: tilning tashqi va ichki jihati DOC Free download Telegram

Similar files

You might also like these

Show all
vilgelm gumboldtning tilning ichki va tashqi shakillari to'g'risidagi ta'limoti — PPTX PPTX
vilgelm gumboldtning tilning ichki va tashqi shakillari to'g'risidagi ta'limoti
8 pages 336.1 KB
ichki va tashqi tahlil — PPTX PPTX
ichki va tashqi tahlil
11 pages 983.4 KB
ichki va tashqi motivatsiya — DOCX DOCX
ichki va tashqi motivatsiya
44 pages 213.0 KB
ichki va tashqi motivatsiya — PPTX PPTX
ichki va tashqi motivatsiya
13 pages 530.7 KB
ichki va tashqi audit — PPTX PPTX
ichki va tashqi audit
12 pages 1.6 MB
tashqi va ichki xavflar — DOCX DOCX
tashqi va ichki xavflar
15 pages 278.2 KB
ichki va tashqi auditing — PPTX PPTX
ichki va tashqi auditing
18 pages 5.8 MB
ichki va tashqi tahlil — PPTX PPTX
ichki va tashqi tahlil
11 pages 1.2 MB
yaponiya tashqi va ichki siyosati — PDF PDF
yaponiya tashqi va ichki siyosati
29 pages 600.7 KB
kompyuterning ichki va tashqi portlari — PPTX PPTX
kompyuterning ichki va tashqi portlari
— 2.0 MB
ichki va tashqi turizmda marketing — DOCX DOCX
ichki va tashqi turizmda marketing
38 pages 133.0 KB
davlatning ichki va tashqi funksiyalari — PPTX PPTX
davlatning ichki va tashqi funksiyalari
21 pages 721.1 KB