nutqning fonetik bo'linishi

DOC 42.5 KB Free download

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1503125376_69024.doc nutqning fonetik bo'linishi nutqda tovushlar alohida holda talaffuz etilmaydi. ular ma'lum tartibda ketma-ket birikkan holatda bo'ladi. demak, nutq ketma-ket kelgan tovushlarning yig'indisi yoki zanjirsimon ulanishidan iborat bo'lib, u talaffuz davriga ko'ra oldinma keyin kelgan fonetik birliklarga bo'linadi. nutqning ana shunday katta va kichik birliklarga bo'linishi uning fonetik bo'linishi deb ataladi. bunday bo'linishni, ba'zan segmentatsiya (lotincha segmentus – bo'lak ma'nosida) deb ham yuritiladi. segmentatsiya tushunchasi nutqni tashkil etuvchi bo'laklarga bo'lishni bildiradi. har bir bo'lak segment deb yuritiladi. nutqning bunday bo'linishi katta va kichik segmentlarni aniqlashga va ular o'rtasidagiulanish tartibni bilishga imkon beradi. har bir fonetik birlik o'zining artikulyatsion-akustik va eshitilish xususiyatlariga egadir. fonetik birliklar til strukturasining material tomonini tashkil etuvchilar bo'lib, ular o'z navbatida o'xshashlik va farqlarini aniqlash va tildagi xizmatni bilish yordamida tilning asosiy birliklariga (fonema, morfema, so'z va gaplar) birlashadi. nutq quyidagi tartibda fonetik birliklarga bo'linadi: 1) fraza; 2) taktlar; 3) bo'g'inlar va; 4) tovushlar . har ikki …

larga ulash uchun xizmat qiladi. yordamchi so'zlar ma'nodor so'zlarning oldi va orqa tomonidan ulanadi. ularning oldi tomonidan ulanishi prokliza deyiladi. oldi tomonidan ulangan so'z proklitika deb ataladi. masalan: beshta kam bir, beshta kampir; mana senga olam olam gul (hamid olimjon), alla-qayerda kabi. orqa tomondan ulanish enkliza va ulangan urg'usiz so'z enklitika deb ataladi. masalan, siz ham, senga deb oldim, bir bor ekan, bir yo'q ekan kabi. ma'nodor so'zlar ham proklitka va enklitka vazifalarni bajara oladi. bunday xususiyat o'zbek tilida mavjud bo'lib, u ma'nosi jihatdan ulangan (ya'ni leksikalizatsiya qilingan) so'z birikmalariga xos. masalan, oq ilon, oppoq ilon, oydinda yotganing qani? (qo'shiqdan). bu o'rinda “oq, oppoq” so'zlari proklitka bo'lib keladi. ishlar yaxshi, do'stim, yaxshi – bunda do'stim so'zi kirish so'zi funksiyasida enklitika vazifasini bajaradi. taktlar bo'g'inlariga bo'linadi. bir yoki bir necha tovushlardan tashkil topgan takt bo'lagi bo'g'in hisoblanadi. bo'g'in hosil qiluvchi tovushlar ovozining darajasiga ko'ra unlilar, sonor undoshlar (m, n, l, r) …

asalan: bo-la-lar-i-miz-ga so'zida olti unli tovush qo'shni undoshlar yordamida olti bo'g'in hosil qiladi. ingliz tilida esa, bir undosh tovush ham bo'g'in hosil qila oladi: little /lit-l/ – kichik, cattle /kæt-l/ – qozon kabi. tillar bo'g'inning tuzilishi strukturasiga ko'ra farq qiladi. jaxon tillarida eng ko'p uchraydigan – bo'g'in turi “undosh-unli” bo'lib, u qulay talaffuzi bilan ajralib turadi (lo-la, qo-ra, so'-na kabi). bo'g'inlarni ulardagi oxirgi va boshidagi tovushlariga qarab turlarga bo'linadi: ochiq (unliga tugagan), yopiq (undoshga tugagan), yarim ochiq (sonor undoshga tugagan va berkitilgan (undosh bilan boshlangan). so'zlar bir yoki undan ortiq bo'g'inlardan tashkil topgan. bo'g'inlar bo'g'in chizig'i bilan chegaralanadi. bo'g'in hosil qilish va bo'g'inga bo'lishda nutq tovushlari ishtirok etadi. bo'g'inga bo'lishning qoida va tartiblari tillarda turlicha bo'ladi. bo'g'inlar tovushlarga bo'linadi. tovushlarning artikulatsiyasi uch fazadan iborat: boshlang'ich fazasi- ekskursiya, o'rta fazasi va oxirgi fazasi – rekursiya. boshqacha aytganda tovushlarning talaffuzida nutq a'zolarining talaffuzga tayyorlanish fazasi (ekskursiya), aytilish fazasi va nutq organlarining avvalgi …

шая школа, 1989. 3. абдуазизов а.а. тилшуносликка кириш. i-қисм. фонетика ва фонология. ii-қисм. лексикология ва семасиология. грамматика. тошкент, университет, 1999. 4. абдуазизов а.а. ўзбек тили фонологияси ва морфонологияси. т., 1992. 5. абдуазизов а.а., шереметьева а.г., зализняк а.м. общее языкознание. ташкент, университет, 2004. 6. ашурова д.у. производное слово в свете коммуникативной теории языка. ташкент, фан, 1991. 7. беланин в.п. психолингвистика. м., флинта, 2003. 8. бушуй а.м. сущность языка как проблема общей лингвистики. самарканд, 2004. � .реформатский. a.a введение в языковедение. m., 1967, с.. 187-192. nutqning fonetik bo'linishi tilshunoslikda har xil qaraladi. biz bu masalada a.a. reformatskiyning fikrlariga asoslanamiz.

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "nutqning fonetik bo'linishi"

1503125376_69024.doc nutqning fonetik bo'linishi nutqda tovushlar alohida holda talaffuz etilmaydi. ular ma'lum tartibda ketma-ket birikkan holatda bo'ladi. demak, nutq ketma-ket kelgan tovushlarning yig'indisi yoki zanjirsimon ulanishidan iborat bo'lib, u talaffuz davriga ko'ra oldinma keyin kelgan fonetik birliklarga bo'linadi. nutqning ana shunday katta va kichik birliklarga bo'linishi uning fonetik bo'linishi deb ataladi. bunday bo'linishni, ba'zan segmentatsiya (lotincha segmentus – bo'lak ma'nosida) deb ham yuritiladi. segmentatsiya tushunchasi nutqni tashkil etuvchi bo'laklarga bo'lishni bildiradi. har bir bo'lak segment deb yuritiladi. nutqning bunday bo'linishi katta va kichik segmentlarni aniqlashga va ular o'rtasidagiulanish tartibni bilishga imkon beradi. har bir fonetik ...

DOC format, 42.5 KB. To download "nutqning fonetik bo'linishi", click the Telegram button on the left.

Tags: nutqning fonetik bo'linishi DOC Free download Telegram