mustaqillik davri o’zbek tilshunosligi

DOCX 18.7 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1493867123_68216.docx mustaqillik davri o’zbek tilshunosligi reja: 1. davlat tili haqidagi qonun va uning tarixiy ahamiyati. 2. mustaqillik yillarida o’zbek tilshunosligi erishgan yutuqlari. xx asrning 90-yillaridan boshlab milliy an’analarni, milliy madaniyatni tiklash,milliy til obro’-e’tiborini kuchaytirish muammolari ko’tarila boshlandi. 1989 yilning 21 oktabrida o’zbek tilining o’zbekistn respublikasi davlat tili sifatida rasmiy e’lon qilinishi o’sha davr uchun katta tarixiy voqea bo’ldi. ana shu qonunning chiqishi tilimizning rus tili ta’siri doirasida siqilib, faqat ko’cha-ko’yda va oilada foydalaniladigan ikkinchi darajali bir tilga aylanib qolish xavfiga chek qo’ydi. o’zbek tili oliy darajadagi davlat anjumanlarida qo’llanadigan, davlatning rasmiy hujjatlari yuritiladigan, rivojlanish istiqboli qonun bilan belgilangan tilga aylandi. mustaqillikdan so’ng mavjud qonunni isloh qilish zaruriyati tug`ildi. 1995 yil 21 dekabrida o’zbekiston respublikasi oliy majlisining ix sessiyasi “davlat tili haqida”gi qonunning yangi tahririni qabul qildi. yangi tahrirdagi qonunning ahamiyati shundaki, bunda o’zbek tilining bugungi jahon hamjamiyatidagi o’rni hisobga olindi. qonunning 23-moddasida o’zbekiston respublikasining xalqaro shartnoma matnlari davlat tilida yozilishi …

ratish (4-modda) ta’kidlanadi. dalat tili haqidagi qonun qabul qilinayotgan paytda vaqtli matbuotda bir qator baynalminal atamalarni tilimizdan chiqarish, uni arab yoki fors-tojik tilidagi muqobili bilan almashtirish tendensiyasi kuchaydi. masalan, radio o’rniga ovoznigor, samolyot o’rniga tayyora, institut o’rniga oliygoh, rayon o’rniga nohiya va boshqalar. atamalarni almashtirish shu darajaga yetdiki, hatto mutaxassislarning o’zlari ham yangi qo’llanilayotgan atamalarni qaysi tushuncha uchun ishlatilayotganligini izohlashga qiynalib qoldi[footnoteref:1]1. [1: 1 nurmonov a. o`zbek tilshunosligi tarixi. –т., o`zbekiston, 2002.218-bet.] ana shunday sharoitda atamalarni tartibga solish ehtiyoji tug`ildi. shuning uchun vazirlar mahkamasi qoshida atamashunoslik qo’mitasi tuzildi. yangi tavsiya etilayotgan atamalar atamaqo’m tasdig`idan o’tgandan so’nggina hayotga yo’llanma oladigan bo’ldi. o’zbek tilining yangi atamalar bilan boyib borish yo’li yangi tahrirdagi qonunda aniq ifodasini topdi. 7-moddasida yangi atamalar jamoatchilik muhokamasidan o’tgandan keyin va oliy majlisning tegishli qo’mitasining roziligi bilan o’zbek tiliga joriy etilishi belgilandi. yangi tahrirdagi qonunnirng yana bir muhim tomoni shundaki, moddalar soni qisqartirlgan. oldingisi 30 moddadan iborat bo’lgan bo’lsa, …

aylangan va ob’ektga bir tomonlama yondashuvchi marksistik ta’limot zanjiridan qutulish va olamni bilishga bag`ishlangan dunyoning eng yaxshi falsafiy ta’limotlaridan, birinchi navbatda, sharq falsafiy ta’limotidan foydalanish harakati boshlandi. mustaqillikning ilk kunlaridan boshlaboq tilning burcha sath birliklarini sistemaviylik tamoyillari asosida qayta o’rganib chiqish harakati boshlandi. o’zbek tili fonologik tizimini lingvistik zidlanishlar asosida o’rganuvchi va fonemalarni farqlovchi (differensial) va birlashtiruvchi (integral) belgilar majmuasi sifatida e’tirof etuvchi a.nurmonovning “o’zbek tili fonologiyasi va morfonologiyasi” (т.,1992), a.azizovning “o’zbek tilining fonologiyasi va morfonologiyasi” (т., 1994) asarlari maydonga keldi. bu asarlarda imkoniyat, mohiyat, invariant sanaluvchi fonema bilan uning bevosita nutq jarayonida variantlar orqali namoyon bo’lishi o’rtasidagi munosabat, ya’ni invariant va variant munosabati izchil ravishda e’tiborga oldindi. leksikologiya sohasida ham bir qator yutuqlar qo’lga kiritildi. chunonchi, e.begmatovning “o’zbek ismlari”, h.ne’matov., r.rasulovlarning “o’zbek tili sistem leksikologiyasi asoslari” kitobining nashr etilishi o’zbek tilshunoslikda emas, balki turkiyshunoslikda ham katta voqea bo’ldi. o’zbek tili morfologiyasiga ham sistemaviylik tamoyillari dadil olib kirildi. grammatik shakl …

ing mazmuniy sintaksisi” (т., 1992), “o’zbek tilining nazariy grammatikasi. sintaksis” (т.,1995), s.mahammatqulovning “o’zbek tilida predikativ sintagma transformatsiyasi” (т.,1998) yaratildi. mustaqillik sharoitida o’zbek tilining qo’llanilish doirasi g`oyat kengaydi. ijtimoiy munosabatlarda davlat tili imkoniyatlarining oshib borayotganligini ochib beruvchi n.mahmudovning “тil va jamiyat”, “тil”, “so’zimiz va o’zimiz”, “ma’rifat manzillari” kabi qator kitoblarining nashr etilishi o’zbek sotsiolingvistikasini yangi pog`onaga olib chiqdi. mustaqillik davrida rasmiy ish uslubining shakllanishi va rivojlanishiga ham alohida ahamiyat berildi. n.mahmudov, n.mahkamov, a.madvaliyevlar tomonidan “o’zbek tilida ish yuritish” kitobining nashr etilishi bu muammoning ijobiy hal etilishida katta ahamiyatga ega bo’ldi. foydalanilgan adabiyotlar 1. abu ali ibn sino. fonetika haqida risola. –т., “o’zbekiston”, 1979. nashrga tayyorlovchilar: a.mahmudov, q.mahmudov. 2. abu nasr forobiy. fozil odamlar shahri. –т., abdulla qodiriy nomidagi xalq merosi nashriyoti, 1993. 3. abu rayxon beruniy. izbrannie proizvedeniya. тom 1, -т., 1974. 4. abul qosim az-zamahshariy. nozik iboralar. –т., “fan”, 1992. 5. abulg`oziy bahodirxon. shajarayi tarokima. –т., “fan”,1992. 6. abulg`oziy bahodirxon. …

mustaqillik davri o’zbek tilshunosligi - Page 5

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "mustaqillik davri o’zbek tilshunosligi"

1493867123_68216.docx mustaqillik davri o’zbek tilshunosligi reja: 1. davlat tili haqidagi qonun va uning tarixiy ahamiyati. 2. mustaqillik yillarida o’zbek tilshunosligi erishgan yutuqlari. xx asrning 90-yillaridan boshlab milliy an’analarni, milliy madaniyatni tiklash,milliy til obro’-e’tiborini kuchaytirish muammolari ko’tarila boshlandi. 1989 yilning 21 oktabrida o’zbek tilining o’zbekistn respublikasi davlat tili sifatida rasmiy e’lon qilinishi o’sha davr uchun katta tarixiy voqea bo’ldi. ana shu qonunning chiqishi tilimizning rus tili ta’siri doirasida siqilib, faqat ko’cha-ko’yda va oilada foydalaniladigan ikkinchi darajali bir tilga aylanib qolish xavfiga chek qo’ydi. o’zbek tili oliy darajadagi davlat anjumanlarida qo’llanadigan, davlatning rasmiy hujjatlari yuritiladigan, rivojla...

DOCX format, 18.7 KB. To download "mustaqillik davri o’zbek tilshunosligi", click the Telegram button on the left.

Tags: mustaqillik davri o’zbek tilshu… DOCX Free download Telegram