grammatik stilistika uning predmeti maqsad va vazifalari

DOC 77.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1452184999_63281.doc grammatik stilistika uning predmeti maqsad va vazifalari r e j a : 1. stilistikaning ob`ekti hisoblanishi mumkin bo‘lgan vositalar. 2. grammatik uslubshunoslikning ob`ekti. 3. grammatik uslubshunoslikning o‘zbek tilshunosligida o‘rganilishi. 4. morfologik uslubshunoslik. 5. sintaktik uslubshunoslik. 6. grammatik uslubshunoslikni o‘rganishning maqsad va vazifalari. tayanch so‘z va iboralar: stilistika, ob`ekt, birlamchi ma`no, matniy ma`no, emotsional-ekspressiv ottenka, estetik ta`sir kuchi, matn, grammatik vositalar, qurilmalar, r.qo‘ng‘urov, grammatik stilistika, stilistik grammatika, uslubiy bo‘yoq, sinonimlar va variantlar, morfologiyaning uslubi imkoniyatlari, so‘z turkumlari, ot yasovchi –chi va sinonimiya, oddiy nutq, emotsinal nutq, an`anaviy sintaksis va vazifaviy chegaralanish, f.i.buslaev fikri, m.n.kojina tasnifi, mustaqillik va til ta`limi. ta`kidlab o‘tilganidek, tildagi deyarli barcha birliklar – fonetik, leksik, frazeologik, morfologik va sintaktik elementlar uslubshunoslikning predmeti bo‘lishi mumkin. ammo ularning birlamchi ma`nosi kengayib, ma`lum emotsional-ekspressiv ottenkaga va estetik ta`sir kuchiga ega bo‘lsa yoki amal qilish va vazifaviy doirasi kengaysagina shunday bo‘ladi. bu esa matn bilan bog‘liq bo‘lib, nutq jarayonidagina ulardagi uslubiy …

om yazike» (tashkent, 1983), hammualliflikda yozilgan «o‘zbek tili stilistikasi» (toshkent, 1983), «o‘zbek tilining funktsional stillari» (samarqand, 1983), «nutq madaniyati va uslubiyat asoslari» (toshkent, 1992) singari alohida nashrlari hamda «o‘zbek tilida otlar shakl yasovchi morfemalarining semantik-uslubiy xususiyatlari» mavzusidagi doktorlik dissertatsiyasida o‘z ifodasini topgan. «o‘zbek filologiyasi» to‘plamiga kiritilgan yirik hajmdagi «grammatik stilistika» (samrqand, 1976) va «sub`ektiv baho formalarining semantik va stilistik xususiyatlari» (toshkent, 1980) monografiyasi esa bevosta o‘zbek tili grammatik uslubiyati muammolarini hal etishga bag‘ishlangan. r.qo‘ng‘urov sanab o‘tilgan asarlarida «grammatik uslubshunoslik» tushunchasining izohini beradi hamda o‘zbek tili stilistikasidagi mazkur sohaning predmeti, maqsad va vazifalarini belgilab beradi. bunday murakkab vazifani hal qilish maqsadida asosan chex, rus va o‘zbek tilshunosligida bayon etilgan qarashlarni sinchiklab o‘rganadi hamda shu qarashlarga tayangan holda o‘z mulohazalarini bayon etadi. ma`lumki, hozirgi zamon uslubshunosligining mana shu tarmog‘i ikki termin – «uslubiy grammatika» va «grammatik uslubshunoslik» atamalari bilan nomlanib kelinmoqda. olim bu terminlardan birini - «grammatik uslubshunoslik»ni qo‘llashni maqsadga muvofiq deb …

darhaqiqat, o‘zbek tilidagi grammatik vositalarning juda katta qismi uslubiy bo‘yoqqa va tasviriylikka, sinonimiya va variantlarga ega ekanligi olim qarashlarining to‘g‘ri ekanligidan dalolat beradi. ma`no jihatdan bir-biriga yaqin bo‘lgan til birliklarini nutqiy vaziyat talabi bilan tanlab va almashtirib ishlatish va shu orqali ma`no nozikliklarini farqlash, bir mazmunni ma`nolari bir-biriga yaqin bo‘lgan bir necha grammatik vositalar bilan ifodalash sabablarini topish va qonuniyatlarini belgilash ham bu sohani alohida yo‘nalish sifatida o‘rganish zaruriyatini keltirib chiqaradi. «grammatik stilistikaning asosiy vazifalari ham umumiy stilistikaning vazifalaridan kelib chiqadi. – deydi r.qo‘ng‘urov. – shu sabali til faktlarining ijtimoiy qo‘llanish sferasi jihatdan qaysi biriga tegishli ekanligini, qaysi stil’ bilan cheklanganligini, grammatik sinonimiya, ayrim grammatik kategoriyalarning stilistik imkoniyatlarini ochb berish (qo‘shimcha ma`no ottenkalari, ekspressiv-baholash imkoniyatlari), grammatik forma, birikma, gap va boshqa konstruktsiyalarning kontekst bilan bog‘liq ravishda hosil qiladigan ma`no nozikliklarini aniqlash (konnotativ ma`noni aniqlash), hatto ba`zan til faktlariga struktural va funktsional modifikatsiya nuqtai nazaridan qarash, o‘rganish (n.baskakov) grammatik stilistikaning asosiy …

lgan dalillar asosli, albatta. ammo amalda esa olim ot so‘z turkumining egalik, kelishik, sub`ektiv baho ifodalovchi grammatik shakllari misolidagi kuzatishlari bilan morfologik ko‘rsatkichlarda ham uslubiy imkoniyatlarning keng ekanligini isbotlab berdi. agar bu tadqiqotlar doirasiga uning olmosh, sifat va ko‘makchilar uslubiyati,3 m.sodiqovaning fe`l uslubiyati4 yuzasidan olib borgan kuzatishlarini ham kiritsak, o‘zbek tili morfologiyasining uslubiy imkoniyatlari haqidagi xulosa biroz shoshilibaytilganday tuyuladi. r.qo‘ng‘urovning quyidagi fikriga ham munosabat bildirishga to‘g‘ri keladi: «to‘g‘ri, ba`zi olimlar grammatik formalarning qaysi biri qaysi stilda ko‘proq ishlatilishini aniqlash ham stilistikaning vazifasiga kiradi, deyishadi va shundan kelib chiqib, grammatik formalarning stillarda qo‘llanish statistikasi bilan shug‘ullanishni lozim ko‘radilar. ma`lum darajada bu usul ham ayrim formalarning qaysi stilga xosligini aniqlashga yordam beradi. lekin bu masalani to‘liq va to‘g‘ri hal qilib berolmaydi».5 harqalay, grammatik shakllar o‘rtasida sinonimik munosabatlar mavjud bo‘lishining o‘zi bir boylik. ularning qo‘llanishida ajralishlar yuz berib, farqlanishlar, nozikliklar sezilib, qaysi vazifaviy uslubda qaysi morfologik birlikning faol qo‘llanilishi tobora aniq bo‘lib borishi …

ush, do‘ppichi-do‘ppifurush), -soz (mashinachi-mashinasoz, samolyotchi-samolyotsoz), -paz (somsachi-somsapaz, holvachi-holvapaz, kabobchi-kabobpaz), -go‘y (qasidachi-qasidago‘y, maslahatchi-maslahatgo‘y), do‘z (etikchi-etikdo‘z, yamoqchi-yamoqdo‘z), -boz (qushchi-qushboz, kaptarchi-kaptarboz), -dor (ijarachi-ijarador), -xo‘r (qasamchi-qasamxo‘r), -xon (mushtumchi-mushtumxon), -don (siyosatchi-siyosatdon), -navis (g‘azalchi-g‘azalnavis, qasidachi-qasidanavis, hikoyachi-hikoyanavis) hamda rus tili va u orqali kirib kelgan –ist (traktorchi-traktorist, futbolchi-futbolist), -er/-yor (grimchi-grimer), -(i)oner (pensiyachi-pensioner), -ant (muzikachi-muzikant), -graf (fotochi-fotograf), -ator (ekspluatatsiyachi-ekspluatator), -ik/avik (frontchi-frontovik, prozachi-prozaik, satirachi-satirik), -shik (svarkachi-svarshik, ekskovatorchi-ekskovatorshik), -on (pochtachi-pochtal’on), -smen (sportchi-sportsmen), -log (rentgenchi-rentgenolog)7 singari affikslar, yana bu affikslarning o‘zaro sinonimik munosabatda bo‘lishini va bu munosabatlarda vujudga keladigan uslubiy nozikliklarni tahlil qilish bilan o‘zbek tilidagi morfologik ko‘rsatkichlarning uslubiy imkoniyatlari naqadar keng ekanligini amalda isbot qilib berdi. «bizningcha, - deb yozadi olim. – har qanday affiksning ma`no doirasini belgilashda ikki narsaga e`tibor qilish kerak: birinchidan, affiksning qanlay o‘zakka qo‘shilayotganligiga qarab, uning ma`nolarini belgilash kerak bo‘lsa, ikkinchidan, shu affiksning sinonimlarini keltirish orqali belgilash kerak. bu ikkala narsani hisobga olmasdan turib, affikslarning ma`no xususiyatlarini to‘la belgilash mumkin emas. agar shu nuqtai nazardan qaraydigan …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "grammatik stilistika uning predmeti maqsad va vazifalari"

1452184999_63281.doc grammatik stilistika uning predmeti maqsad va vazifalari r e j a : 1. stilistikaning ob`ekti hisoblanishi mumkin bo‘lgan vositalar. 2. grammatik uslubshunoslikning ob`ekti. 3. grammatik uslubshunoslikning o‘zbek tilshunosligida o‘rganilishi. 4. morfologik uslubshunoslik. 5. sintaktik uslubshunoslik. 6. grammatik uslubshunoslikni o‘rganishning maqsad va vazifalari. tayanch so‘z va iboralar: stilistika, ob`ekt, birlamchi ma`no, matniy ma`no, emotsional-ekspressiv ottenka, estetik ta`sir kuchi, matn, grammatik vositalar, qurilmalar, r.qo‘ng‘urov, grammatik stilistika, stilistik grammatika, uslubiy bo‘yoq, sinonimlar va variantlar, morfologiyaning uslubi imkoniyatlari, so‘z turkumlari, ot yasovchi –chi va sinonimiya, oddiy nutq, emotsinal nutq, an`anaviy sintaksis va vazif...

DOC format, 77.5 KB. To download "grammatik stilistika uning predmeti maqsad va vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: grammatik stilistika uning pred… DOC Free download Telegram