лексикология ҳаkида умумий маълумот. сўз ва унинг моҳияти

DOC 67,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405935034_57099.doc «лексикология щаkида умумий маълумот лексикология ҳаkида умумий маълумот. сўз ва унинг моҳияти режа: 1. тилнинг луғат жамғармаси ҳақида маълумот. 2. лексикологиянинг мақсад ва вазифалари. 3. сўз acoсий тил бирлиги сифатида. тил инсонларга олий руҳ томонидан ато этилган буюк неъмат саналади. у кўп қиррали ва мураккаб ҳодисадир. тилнинг фердинанд соссюр томонидан исботланган системавий тузилиши унга бир қанча элементларнинг узвий алоқадорлиги асосида иш кўрувчи жонли механизм сифатида қарашни тақозо этади. тил бир—бири билан чамбарчас ҳолда бўлакчалардан ташкил топгандир. уларнинг ичида лексик ярус, яъни лексика муҳим ўрин тутади. тилдаги барча сўзларнинг йиғиндисига унинг луғат жамғармаси ёки лексикаси дейилади. лексиканинг асосий бирлиги сўз ҳисобланади. шу боис сўз ва унинг хусусиятларини ўрганувчи тилшуносликнинг бўлимига лексикология дейилади. лексикология сўзи аслида грекча lehikoс—сўз ва logos— таълимот сўзларидан олингандир. дунёдаги барча тилларда муайян луғат жамғармаси мавжуд. масалан, ожеговнинг «толковўй словарь русского язўка» китобида 120000 та сўз келтирилган 1981 йили москвадаги «русский язўк» нашриётида чоп этилган 2 томлик …

ни; б) маъно томонни сўз ифода планида лексема, мазмун планида семема ҳисобланади. тилдаги сўзларни қандай маънони англатаётганига қараб туриб, қуйидаги гуруҳларга бўлиш мумкин. 1. номловчи сўзлар. от, сифат, сон, феъл, равиш сўз туркумларида номлаш (аташ) хусусияти мавжуд бўлади. масалан: дарё осмон, бинафша, оппоқ, доно ,эртаги, уч, ўн минг, бормоқ, сўзламоқ, англамоқ, кечa, тўхтовсиз, мардларча каби. бу сўзлар муайян предмет, миқдор, белги ва ҳаракатни ифодаламоқда. 2. ифодаловчи сўзлар: ундов ва модал сўзлар, юкламалар ўзларининг характерига кўра маълум бир ҳолатни, ҳис—туйғуни ифодалайди. масалан: эҳ, оҳ, ие, албатта, демак, хуллас, фақат, - ми, -чи каби. 3. кўрсатувчи сўзлар: боғловчилар ва кўмакчиларда аташ маъноси йўқ, улар сўзлар ўртасидаги грамматик алоқаларни кўрсатади холос. масалан: отам ва онам билан келдим. 4. олмошлар. бундай сўзлар иккиламчи ном саналади. сабаби уларнинг маъноси контекстда англашилади. масалан: биз, мен, у(кимлиги номаълум). 5. атоқли отлар (антропонимлар) бундай сўзлар шартли равишда атайди. масалан, аҳмад дейилса, қайси аҳмад ҳақида гaп кетаётгани англашилмайди. шу …

ганувчи лексикологиянинг бўлимига семасиология дейилади. 1. сўзларнинг шакл ва маъно муносабатлари ҳам лексикологияда ўрганилади. шаклдошлик (омонимия), маънодошлик (синонимия) ва қарши маънодошлик (антонимия), иерархономия, градуономия каби ҳодисалар ҳар бир тилнинг мунтазам белгилари саналади. уларни кенг тадқиқ этиш орқали сўзга хос бўлган белгилар аниқланади. 3. лексикада ўз ва ўзлашган қатлам масаласи алоҳида ўрин тутади. ўзбек тили ўзининг тарихий такомили натижасида бир неча босқични босиб ўтган. луғат жамғармамизда умумтуркий ва ўзбекча сўзлардан ташкари арабча, форсча—тожикча, русча—байналмилал сўзлар ниҳоятда кўп учрайди. уларни ҳар томонлама текшириш ўзбек тили лексикасинииг ўзига хос томонларини белгилаш имкониятини беради. 4. қўлланилишига кўра умумий ва чегараланган сўзлар масаласи ҳам лексикологияда ўрганилади. қуёш, нон, олма, яхши, яшил, бир, кел каби сўзлар ҳамма томонидан кенг истеъмол қилинади, бироқ атамалар, шевага хос сўзлар, профессионализмлар, арго ва жаргонлар эхтиёж тушгандагина ишлатилади. 5. ўзбек тили лексикаси тарихийлигига кўра иккига бўлинади: эскирган қатлам ва замонавий қатлам. ясавул, гул, чавки, касаба, битик, муншук, ўрдак каби сўзлар тилимизнииг …

инимал маъновий бирлиги (а.раформатский, а.ельмслев), ўзида фонетик, грамматик ва семантик хусусиятларни бирлаштирган бирлик (а. майе, в.в.виноградов), воқеликни ифодаловчи унсур (дорошевский, галкина-федорук), нутқнинг мустақил ва мақсадли элементи (ф.ф.фортунатов, ж.вандриес) ва шу каби қарашлар бор. аслида сўз товуш ва маънонинг органик бирлиги саналади. унда ижтимоий, фалсафий, руҳий, биологик, географик ва ҳоказо қирралар мавжуд. рус олими н.м.шанский сўзнинг фонетик шаклланганлик, семантик валентлик, мавҳумлик сингари 12 та 6елгисини санаб ўтган. м.м.васильев «фонетик сўз (фонологик сўз)», каби «грамматик сўз (сўз шакл)», «семантик сўз» каби атамаларни ишлатади. сўз тилнинг марказий бирлиги сифатида қуйидаги белгиларга эга. 1. сўз ўзининг товуш қобиғига яъни ифода планига эга. масалан: бор, бир, бур, бўр, бар каби сўзлар битта товушига кўра фарқланади. бир дейиш мумкин, лекин шу сонни «вир» деб бўлмайди. 2. ҳар қандай сўз ўзининг ички қурилишига, яъни маъносига эга. бунга сўзнииг мазмун плани дейилади. сўзлар ўзларининг мазмун планига ( лексик маънога эга эканлиги билан бир(бирларидан кескин фарқланади. сўз орқали объектив …

ўзбекистон фарзандимиз. умуман олганда, сув ва унинг хусусиятларини тадқиқ этиш орқали тил структураси ҳамда унинг ўзига хос характери тўғрисида мукаммал маълумотларга эга бўлиши мумкин. aдабиётлар: 1. у.турсунов ва бошқалар. ҳозирги ўзбек адабий тили. тошкент. ўзбекистон. 1992. 151 ( 166( бетлар. 2. ш.шоабдураҳмонов ва бошқалар. ҳозирги ўзбек адабий тили. тошкент.ўқитувчи. 1980. 124(127( бетлар. 3. э.бегматов. ҳозирги ўзбек адабий тилининг лексик қатламлари. тошкент. фан. 1985. 126(190( бетлар. 4. ўзбек тили лексикологияси. тошкент. фан. 1981. 142 ( 158( бетлар. 5. www.ziyonet.uz

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "лексикология ҳаkида умумий маълумот. сўз ва унинг моҳияти"

1405935034_57099.doc «лексикология щаkида умумий маълумот лексикология ҳаkида умумий маълумот. сўз ва унинг моҳияти режа: 1. тилнинг луғат жамғармаси ҳақида маълумот. 2. лексикологиянинг мақсад ва вазифалари. 3. сўз acoсий тил бирлиги сифатида. тил инсонларга олий руҳ томонидан ато этилган буюк неъмат саналади. у кўп қиррали ва мураккаб ҳодисадир. тилнинг фердинанд соссюр томонидан исботланган системавий тузилиши унга бир қанча элементларнинг узвий алоқадорлиги асосида иш кўрувчи жонли механизм сифатида қарашни тақозо этади. тил бир—бири билан чамбарчас ҳолда бўлакчалардан ташкил топгандир. уларнинг ичида лексик ярус, яъни лексика муҳим ўрин тутади. тилдаги барча сўзларнинг йиғиндисига унинг луғат жамғармаси ёки лексикаси дейилади. лексиканинг асосий бирлиги сўз ҳисобланади. шу боис сўз ва...

Формат DOC, 67,5 КБ. Чтобы скачать "лексикология ҳаkида умумий маълумот. сўз ва унинг моҳияти", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: лексикология ҳаkида умумий маъл… DOC Бесплатная загрузка Telegram