араб сўзининг лексик бирлик сифатидаги назарий муаммолари

DOC 48,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405915756_56924.doc мавзу: араб сўзининг лексик бирлик сифатидаги назарий муаммолари араб сўзининг лексик бирлик сифатидаги назарий муаммолари режа: 1. лексикологиянинг тадқиқот маркази ва вазифалари 2. ёрдамчи лексик элементларнинг вазифалари 3. “мураккаб сўзлар” ва “сўз бирикмаси” тушунчалари ўртасидаги фарқлар. 1. замонавий тилшуносликда “сўз” тушунчасининг маъноси лексикологиянинг тадқиқот маркази – сўздир. тилшунослик фанидаги турли соҳаларнинг мутахассислари сўзга турлича нуқтаи назардан ёндошадилар, бинобарин ўзларига хос турлича хулосаларга келадилар ва натижаларга эришадилар. лексикология учун асосий вазифалардан бири нимани сўз деб аташ ёки атамасликка аниқлик киритишдир. масалан “минал-қоҳира” деб талаффуз қилинувчи ибора من القاهرة тарзида ёзилади ва бу ерда нечта сўз бор деган саволга من (1), ال (2), قاهرة (3) деб учта сўз бор деб айтувчилар бир тоифани, ال артиклини сўзга киритувчилар алоҳида ва бу сўз “қоҳирадан” деган маънони билдиргани учун ва яна узлуксиз талаффуз қилингани сабабли бир дона сўз деб айтувчилар бошқа тоифага ажраладилар. шунингдек "بسبب" – “сабаби билан” деган иборада بِ алоҳида сўз деб …

ридан биридир. чунки қўшилиб ёзилиш яхлит бирликни англатмайди. бу бирликларни тавсифлаш масаласи араб тилшунослигида янги масала эмас. бир пайтлар сибавейҳи ўз асарининг энг қисқа сўзлар ҳақидаги бўлимида "ف"، "و" боғловчилари, "أ" сўроқ юкламаси, таъкидловчи "لِ" ва бошқа бир қатор содда бирликлар ҳақида гапириб, уларни сўзлар деб атаган эди. 2. араб сўзлари асосини аниқлаш масалалари ҳозирги кунда тадқиқот олиб бораётган муаллифлар бу масалани, яъни сўзнинг асосини аниқлашда ўз нуқтаи назарларини батафсил асослаган ҳолда қарама-қарши хулосаларга келмоқдалар. бир тарафдан тенг боғловчи "و" ва олд кўмакчи "ب" (би) каби тил элементлари, имло қоидаларига қарамасдан, шубҳасиз сўз ҳисобланади, чунки улар фонетик жиҳатдан анча муаммолироқ тенг боғловчи ثمَّ ва олд кўмакчи على билан бир хил вазифани бажаришлари аниқ. бундай ёрдамчи бўлаклар фақат бошқа сўзлар ва сўз бирикмалари ўртасидаги ўзаро муносабатларнигина кўрсатади. аммо б.м.гранде масалага бошқача ёндошиб, улар “ўз моҳиятига кўра морфема” (сўзнинг ўзаги), “яхлит (қўшиб ёзиладиган) бўлаклар ҳисобланади” деган хулосага келган. у нафақат имло нуқтаи …

л қилувчи сўз ясовчи қўшимчалардангина иборат эканлигини таъкидлайди. шунингдек, олим бошқа бир ўринда, улар ўзидан олдин келувчи феъл, от, олд кўмакчи билан кишилик олмоши объект мазмунида алоҳида сўз кўринишида ажралиб турган ҳолларда "إياه" юкламаси қўлланилади деб ҳисоблайди. сўзларнинг ўзгариши натижасида юзага келадиган янги формалари маълум бир сўзнинг “ўша сўздан бошқа маънони англатувчи ўзга сўздан фарқи нимада” эканлигини аниқлашга қаратилган, сўз ўхшашлиги муаммоси асосий назарий муаммолардан бири ҳисобланади. бу муаммони ўрганишда, “сўзнинг грамматик жиҳатдан ўзгариши унинг аслига салбий таъсир кўрсатмайди деган фикр сўзнинг грамматик тузилишига тааллуқли ва аниқ бир сўзга даҳли йўқ, мазкур сўз ўзининг ҳар қандай грамматик шаклида ҳам, луғат бирлиги (яъни лексик) сифатида ўша сўзнинг ўзи бўлиб қолаверади”. сўзни фикрнинг элементи сифатида тушуниш, одатда сўзнинг негизи билан боғлиқдир. сўзнинг негизини аниқлашда ўша сўзнинг грамматик ва сўз ясовчи элементлари ҳисобга олинади. сўзнинг негизини аниқлаш деганда, негиз сўзнинг асосий бўлаги эканлиги сифатида қаралади. араб тилида сўзнинг ўзаги келишик қўшимчаларини тушириш, агар …

ин. худди шунингдек “катаб” билан “ктуб” (ҳозирги-келаси замон негизлари)нинг негизлари параллел мавжуд бўлиб, улардаги қисқа унлилар сўзнинг грамматик шаклига кўра ўзгариши мумкин. сўзга грамматик ва лексик жиҳатдан қиёсий ёндошиб, б.м.гранде қуйидаги фикрни билдиради. луғатчилик нуқтаи назаридан сўз алоҳида бўлмаган грамматик форма эмас (масалан: исмнинг келишиги, феълнинг шахс қўшимчалари ва ҳоказолар), балки лексик бирлик бу ўзининг барча грамматик шакллари, барча маъноларини ўз ичига олган тўлиқ парадигма – сўздир. 4. арабча сўзларнинг икки синфга ажралиши барча арабча сўзларни икки катта синфга ажратиш мумкин. 1)морфологик жиҳатдан ўзгариб , янги грамматик маъноларга эга бўлувчи исмлар ва феъллар, 2)морфологик нуқтаи назардан ўз шаклини ўзгартирувчи сўзлар – бу асосан олд кўмакчилар (предлоглар), боғловчилар, юкламалар, шунингдек баъзи исмлар ва феъллардир. бунда келишик ва кўрсатиш олмошлари морфемали бирликлари билан жинс ва сонни ифодалайдилар. араб тилида сўз таркибий – грамматик жиҳатдан ривожланган, зеро ундаги грамматик ўзгаришлар негизи ташқи аффиксларни қўшиш билан, шунингдек сўзнинг ички таркибини ўзгартириш ёрдамида амалга ошиши …

" – “ярим орол”, صاحب البيت – “уй эгаси”, عدم الإعتداء – “ҳужум қилмаслик”, أم النجوم – “сомон йўли” бирикмаларида юқоридаги сўзлар қўшимча сифатида қўлланилаяпти. араб тилида шунингдек қўшма сўз билан сўз бирикмасини ажратиш осон кўчмайди. чунки ёзилишда бир хил, айтилганда эса фарқ қилиши мумкин. масалан, رأس مال бундай сўзлар гоҳида бошқа грамматик воситалар қўшилганда аниқланади. масалан, الْ артикли қўшилса, رأس المال каби сўз бирикмаси ёки الرأسمالي каби қўшма сўзга айланиши мумкин. адабиётлар: 1. белкин в.м. арабская лексикология. м.:1975. 15-25 бетлар. 2. гранде б.м. арабская грамматика в сравнительно-историческом освещении. м.: 196 10-бет. 3. «арабская филология» тўплам – мгу нашри. 1968. 48-50 бетлар 4. ахманова о.с., мелчук и.а. ва бошқалар. о точных методах исследования языка. мгу нашри. 1961. 17-бет. 5. юшманов н.в. грамматика литературного арабского языка. м. 1928. 109-бет.

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "араб сўзининг лексик бирлик сифатидаги назарий муаммолари"

1405915756_56924.doc мавзу: араб сўзининг лексик бирлик сифатидаги назарий муаммолари араб сўзининг лексик бирлик сифатидаги назарий муаммолари режа: 1. лексикологиянинг тадқиқот маркази ва вазифалари 2. ёрдамчи лексик элементларнинг вазифалари 3. “мураккаб сўзлар” ва “сўз бирикмаси” тушунчалари ўртасидаги фарқлар. 1. замонавий тилшуносликда “сўз” тушунчасининг маъноси лексикологиянинг тадқиқот маркази – сўздир. тилшунослик фанидаги турли соҳаларнинг мутахассислари сўзга турлича нуқтаи назардан ёндошадилар, бинобарин ўзларига хос турлича хулосаларга келадилар ва натижаларга эришадилар. лексикология учун асосий вазифалардан бири нимани сўз деб аташ ёки атамасликка аниқлик киритишдир. масалан “минал-қоҳира” деб талаффуз қилинувчи ибора من القاهرة тарзида ёзилади ва бу ерда нечта сўз бор дега...

Формат DOC, 48,0 КБ. Чтобы скачать "араб сўзининг лексик бирлик сифатидаги назарий муаммолари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: араб сўзининг лексик бирлик сиф… DOC Бесплатная загрузка Telegram