абулгозий баходирхон

DOC 56.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1405913895_56879.doc абулгозий баходирхон абулгозий баходирхон абулгозий баходирхон шайбонийлар сулоласига мансуб араб мухаммаднинг туртинчи угли булиб, хижрий сана 1012 йилнинг 15 раббиюл аввалида, милодий 1603 йилнинг 23 августида урганчда таваллуд топади. отаси араб мухаммад 1603 йилда калмиклар, казаклар, кейин атаман нечай бошчили-гидаги урал казаклари бостириб кирганда уларни енгади. шу вокеадан 40 кун утиб оилада угил дунёга келади, унинг исмини галаба шарафига "гозий" лакаб билан абулгозий деб атайди. у хон оиласидан булса-да, ёшлик даври мураккаб шароитда утади. онаси олти ёшида вафот этиб айрилик кисматини бошидан кечиради. абулозий ёшлигидан ута истеъдодли, илмга чанкок булганлиги учун араб, форс, мугул ва туркий тилларни мукам-мал урганади. тарих, адабиёт, фалсафа, ислом хукукшуносли-гига доир нодир китобларни чукур мутолаа килади. диний ва дунёвий илмларни пухта эгаллайди. шубхасиз уша даврдаги ога-инилар махаллий хукумдорларнинг тожу тахт учун конли курашларида иштирок этади. чунончи, хабаш ва элбарс султон билан булган жангда акаси исфандиёрхон маглубиятга учрайди. исфандиёрхон нажот истаб эрон шохи аббос ёнига боради. …
2
тарадилар. абулгозий 1644 йил оролликлар ёрдамида хива тахтини эгаллашга муваффак булади. абулгозий баходирхон хивага 20 йил (1644-1663) хон булади. бу даврда колоклашиб колган хоразмни иктисодий жихатдан хам, маданий жихатдан хам юксакликка кутаришга интилар, урушларга бархам бериш йулини тутарди. абулгозий баходирхон тарихда йирик олим, талантли саркарда, бутун хаётини уз халки, она юрти бирлиги ва мустакиллиги учун багишлаган атокли давлат арбоби сифатида из колдирган. шунинг учун абулгозий баходирхон шахси хоразм тарихида сиёсий-маданий сохада алохида урин тутади. у уз замонасининг илгор маърифатпарвар кишиси сифатида эъзозланади. абулгозий даврига кадар хоразм тарихига оид мукаммал тарих китоби булмаганлиги сабабли xvi-xvii аср вокеаларига багишланган тарихий асарга эхтиёж сезди. у хоразм тарих-чилик мактабига асос солган ягона хукмдордир. у узидан иккита тарихий асар колдирди. шулардан бири "шажараий тарокима" (туркманлар шажараси) 1658-1661 йиллар орасида ёзилган булиб, туркман оксоколлари ва уруг бошликлари илтимосига кура ёзилган. "шажараи тарокима" шарк тарихнавислиги анъаналарига амал килиниб, одам ато киссасидан бошланади. шиис, ануш, макоил, бард, идрис, …
3
р каби улуг жангларидан сунг хар жой-хар жойда пароканда - паришон колиб кетганликлари, туркманларнинг 12 юзлик ва 24 аймоклари хакида купдан-куп ривоятлар келтиради. бу хакда муаллиф шундай деб ёзади: "барча билингким, биздан бурун туркий тарих айтконлар арабий лугатларни кушиб турурлар ва форсийни хам кушиб турурлар ва туркини хам сажъ килиб турурлар. узларининг хунарлари ва устозликларини халкка маълум килмок учун. биз мунларнинг хеч кайсисини килмадук, анинг учунким бу китобни укугучи ва тинглагучи турк булгуси турур; бас, туркларга туркона айтмок керак, то аларнинг барчаси фахм килгайлар". асарда "туркманларнинг бурунги утгон бахшилари ва умри маъракада утган яхшилари айтиб турурларким..." (33-бет), "туркманнинг тарих билатургон яхшилари ва бахшилари айтиб турурлар..." (79-бет), "туркманнинг тарих билатургон билимли кориларининг борилари .. мундок айтиб турурларким..." (35-бет) каби келтирилган жумлалардан маълум буладики, абулгози нафакат тарихий китоблардан, балки огзаки адабиётдан хам фойдаланган. унинг "ва яна бир номада демишларким..." (70-бет) деб уктиришидан унинг ёзма адабий манбалардан хам фойдалангани маълум булади. абулгози баходирхоннинг …
4
свири берилади. тугрироги, "шажараий турк"да туркийлар, мугуллар ва шайбонийларнинг энг кадим зомонлардан то 1511 йилгача яъни чингизхон ва ундан кейинги давр тарихи кенг ёритилган. асарда тарихий маълумотлар ичида шайбон улуси ва унинг саркардалари, сибир хонлиги, россия, козон хамда бухоро хонликлари билан булган узаро муносабат, умуман, хоразмнинг xvi-xvii аср биринчи ярмидаги ижтимоий-сиёсий ахволи тасвирланган. "шажараи турк" асарида этнографик маълумотлар хам берилган. чунончи, хоразмнинг уша замонларда хам обод булганлиги, амударёнинг кадим замонлардан каспий денгизига бориб кушилгани, кейинчалик узанини узгартириб сарикамиш пастлигига кушилганлиги кайд этилади. "шажараи турк" асарининг охирги бобида xvi-xvii асрнинг биринчи ярмида хоразмда ижтимоий-сиёсий вазият, шайбонийхон авлодларидан ёдгорхон набираларидан элбарс, хасанкулихон, суфиёнхон, бучахон, аванишхон, калхон кухна урганчда дастлабки йиллардан бошланган хукмронликдан тортиб, абулгозийнинг узига кадар улкада булган ахвол баёни берилади. абулгози баходирхоннинг тарихий асарларига машхур шаркшунос олимлар: н.и.василовский, в.в.бартольд, х.хамбери, п.и.демизон, п.и.иванов, с.п.толстовлар юкори бахо берганлар. чунончи, х.хамбери": абулгозийдан "шажа-раий турк" асари учун бутун дунё олимлари миннатдорлар" деган эди. узбек олимларидан …
5
обахш усимликлар-дан табиий тайёрланадиган кайнатма дорилар хакида суз боради. бу асар шифокор - табиблар кулида мухим амалий кулланма булиб хизмат килган. абулгозий баходирхоннинг турли манбаларга бой тарихий асари хоразм вохасининг адабиёти. санъати, урф-одатлари, анъана ва кадриятлари, умуман айтганда, туркий халклар тарихини урганишда мухим манба булиб хизмат килади. шу-нинг учун хам ушбу асарни тилшунослар, адабиётшунослар, фольклористлар, этнографлар, географлар баббаравар урганган-лар. тарихнавистлар бу анъанани давом эттирганлар. xviii-xix асрларда шермухаммад мунис, мухаммад ризо огахий, юсуф баёнийлар тарихий асарлар яратдилар. абулгозий баходирхоннинг яна бир хизмати шундаки, у хонликни марказлаштиришга, давлатни бошкаришни ислох килишга интилади. айникса, хоразмда сугориш тадбирларини жорий килади, каналлар, ариклар каздиради. уз асарида эса хоразм сугориш тарихини баён килади. в.в.бартольд "туркистоннинг сугорилиш тарихи" асарида бу хакда шундай дейди: "...умуман сугориш ишларидан маълумот берган. муаррихларга караганда xvii асрдаги абулгозий... амударё ва ундан чикарилган нахрлар тугрисида купгина маълумот беради". умуман, абулгозийнинг тарихчи олим сифатидаги фаолиятини бахолайдиган булсак, у марказий осиё, колаверса, шарк халклари тарихи, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "абулгозий баходирхон"

1405913895_56879.doc абулгозий баходирхон абулгозий баходирхон абулгозий баходирхон шайбонийлар сулоласига мансуб араб мухаммаднинг туртинчи угли булиб, хижрий сана 1012 йилнинг 15 раббиюл аввалида, милодий 1603 йилнинг 23 августида урганчда таваллуд топади. отаси араб мухаммад 1603 йилда калмиклар, казаклар, кейин атаман нечай бошчили-гидаги урал казаклари бостириб кирганда уларни енгади. шу вокеадан 40 кун утиб оилада угил дунёга келади, унинг исмини галаба шарафига "гозий" лакаб билан абулгозий деб атайди. у хон оиласидан булса-да, ёшлик даври мураккаб шароитда утади. онаси олти ёшида вафот этиб айрилик кисматини бошидан кечиради. абулозий ёшлигидан ута истеъдодли, илмга чанкок булганлиги учун араб, форс, мугул ва туркий тилларни мукам-мал урганади. тарих, адабиёт, фалсафа, ислом хукукш...

DOC format, 56.5 KB. To download "абулгозий баходирхон", click the Telegram button on the left.

Tags: абулгозий баходирхон DOC Free download Telegram