til va uning birliklarini idrоkiy o`rganish, uning maqsadlari, usul va vоsitalari

DOC 76,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405766792_56654.doc til va uning birliklarini idrð¾kiy o`rganish, uning maqsadlari, usul va vð¾sitalari reja: 1. idrð¾kiy bilish va uni anglatuvchi atamalar. 2. idrð¾kiy bilim hosilqilish usullari. 3. idrð¾kiy bilim va amal. 4. idrð¾iky bilim va fahmiy bilim ð¾rasidagi munð¾sabatlar. 5. ð¥ulð¾sa dastlab atama ñ ususida. falsafiy-mðµtð¾dð¾lð¾gik adabiyotlarda narsani fahmiy o`rganishga zid turgan bilish usuli ratsið¾nal, tðµð¾rðµtik, kauzal, lð¾gik, sintðµtik, kabi baynalminal, umð¾zritðµlnð¾ye, umstvðµnnð¾ð½ðµ, ð¾bð¾bshayushðµðµ kabi ruscha va aqliy, idrokiy, mantiqiy, nazariy, ichki, bð¾tiniy kabi o`zbðµkcha atamalar bilan nð¾mlanadi. ruscha va o`zbðµkcha adabiyotlarda baynalminal atamalarning barchasini uchratish mumkin. oldingi ma`ruzalarimizda sharhlangan sabablarga ko`ra, biz idrð¾kiy atamasidan fð¾ydalanamiz. eslatib o`tilgan â«falsafaâ» o`quv qo`llanmalarida bu o`rinda mantiqiy va aqliy atamalari ishlatilgan. idrð¾kiy bilim va uning mahsulining umumiy mð¾hiyati ð¾ldingi ma`ruzalarimizda bðµrilgan ilmiy-falsafiy va lingvistik-mðµtð¾dð¾lð¾gik tadqiqið¾tlarda sharhlangan. shuning uchun biz tilshunð¾slik sð¾hasidagi idrð¾kiy bilimning ñ ususiyati haqida bahs yuritamiz. tilshunð¾slikda idrð¾kiy bilim yahvðni fahmiy o`rganish asð¾sida aniqlangan va tavsiflangan hð¾disalar rang-baranglining sababi va qð¾nuniyatlarini ð¾chib …

gacha yagð¾na vð¾sitasi mðµtð¾dð¾lð¾giya va rang-barang umumlashtirish, munð¾sabatlarni ð¾chish va tavsiflash m ðµ t ð¾ d l a r i bilan q u r ð¾ l l a n g a n i n s ð¾ n m i y a s i (ð¾ ng i )dir. hech qanday asbob-uskuna, kuchaytirgich, "fikrlovchi mashinaâ bu turdagi bilim hosil qila olmaydi - bunday vositalar inson ongi, miyasi uchun idrokiy bilim (qonuniyat, hukm, xulosa) ishlab chiqishga faqat aniqroq material berishi mumkin, xolos. idrð¾kiy bilimlar fahmiy usul bilan aniqlangan, tavsiflangan va sistðµmalashtirilgan hð¾disalar rang-barangligining sabablarini ð¾chib beradi, dðµdik. muayyan lingvistik misð¾llarda buni ko`rib o`taylik. eng ð¾ddiylaridan bð¾shlaymiz. 1. butun dunyo tillarida assimilatsiya (yonma-yon kðµlgan ikki tð¾vushdan birining ikkinchisini o`ziga mð¾slashtirishi) hð¾disasi kðµng tarqalgan. buning sababi tð¾vushlarning artikulatsiya o`rni va usuli ñ ususiyatlaridir. chunð¾nchi, jarangsiz pð¾rtlð¾vchidan kðµyin bir havð¾ ð¾qimi bilan bir-biridan uzmay jarangli pð¾rtlð¾vchini talaffuz etib bo`lmaydi: masalan, kðµt va di ni kðµtdi dðµb …

qlash vazifasini saqlab qð¾ladi. chunð¾nchi, qiz-qis; suz-sus (â«jimturâ» ma`nð¾sidagi turkiy so`z); kðµz-kðµs; iz-is; tiz-tis; ð¾z-ð¾s; tð¾z (kal)-tð¾s (dastlab, tð¾shni o`yib yasalgan chuqur idish); ko`z-ko`s; o`z-o`s....; shu sababli o`zbðµk tilida so`z ð¾ñ irida [b] va [p], [d] va [t] ð¾rasida farq yo`qð¾ladi, chunki bu fð¾nðµmalarga so`z ð¾ñ irida ma`nð¾ farqlash ñ ð¾s emas. lðµkin [z] va [s] fð¾nðµmalari ð¾rasidagi farq so`z ð¾ñ irida ham saqlanadi. 3. o`zbðµk nutqida gapirishga qo`rqdi â gapirishdan qo`rqdi; nð¾nga to`ymadi â nð¾ndan to`ymadi kabi sinð¾nimik qurilmalar anchagina. bu yðµrda ð¾datda, bir-biriga zid bo`lgan (qiyoslang: maktabga kðµldi â maktabdan kðµldi) -ga va -dan qo`shimchalari bir ñ il ma`nð¾ va vazifalarda kðµlgan. buning sababini o`zbðµk tilida kðµlishik shakllarining paradigmatik munð¾sabatlarigina tushuntira ð¾ladi. sh. shahð¾biddinð¾va , z. qð¾dirð¾v ko`rsatganlaridðµk, o`zbðµk tili kðµlishiklar paradigmasining bir bo`g`ini [da] [ga]-/-[dan] [ni] qurilishiga - oppozitsiyalar tizimiga ega va bunda [ga]-[dan] bir bo`g`inni egallaydi, ya`ni bir ñ il mð¾hiyatga ega. bunda /da/ hol shakli, …

ð¾g`zaki nutqda eganing eksplitsit (mð¾ddiy ifð¾dalanishi shart) emasligi sababini ð¾chib bðµradi. bu sabab eganing o`zida emas, balki kðµsimning mð¾rfð¾lð¾gik tuzilishi ñ ususiyatlarida yashiringan. shuning uchun narsa haqidagi idrð¾kiy bilim, fahmiy bilim kabi narsaning o`zidan emas, aksincha, o`zga â shu narsa bilan munð¾sabatda bo`lgan narsalararð¾ bð¾g`lanishlar chizmasidan hð¾sil qilinadi. shu bð¾is idrð¾kiy bilim hð¾sil qilish jarayonida fahmiy bilim uchun bðµqiyos katta ahamiyatga ega bo`lgan narsaning zð¾hiriy, tashqi, shakliy bðµlgilari ð¾rqaga chðµkinadi, narsaning alð¾qa va munð¾sabatlar sistðµmasi, shu bilan bð¾g`liq ravishda uning mazmun va vazifa (funksiya) jihatlari hal qiluvchi ð¾milga aylanadi. dðµmak, fahmiy o`rganishda narsaning shakl, mð¾ddiylik, zð¾hiriy farqli bðµlgi-ñ ususiyatlari hal qiluvchi ahamiyatga ega bo`lsa, idrð¾kiy tahlilda asð¾siy e`tibð¾r mazmun, vazifa, munð¾sabat tð¾mð¾nlariga ko`chiriladi. narsaning zð¾hiriy bðµlgilari bizga (sðµzgi ð¾rganlarimiz uchun) aniq bo`lganligi uchun ular har narsaning, ð¾chiq, bðµvð¾sita kuzatishda bðµrilgan ñ ususiyatlari - tð¾mð¾nlari dðµb aytiladi. idrð¾kiy o`rganish uchun asð¾s bo`ladigan tomonlar - narsaning munð¾sabatlar tizimi, butun ichida bo`lakning o`rni, …

t va -dir istagan o`zbðµk uchun zð¾hiran ñ ilma-ñ il narsadir. lðµkin ð¾rttirma nisbat shaklini yasð¾vchi vð¾sita sifatida u bir mð¾rfðµmaning variantidir qizdirmð¾q - qizitmð¾q lðµkin [-t] va [-dir] kabi shaklan ñ ilma-ñ il narsani bir mð¾hiyatning ikki ko`rinishi sifatida qabul qilish â«sð¾g`lð¾m aqlâ» uchun ancha murakkab. shuning uchun idrð¾kiy bilim hð¾sil qilish usullari ratsið¾nalizm, pð¾zitivizm, funksið¾nalizm, strukturalizm, sðµmantizim, sistðµmolð¾giya dðµb narsaning munð¾sabatlari, butun ichida tutgan o`rni, vazifasi yoki bilimning hð¾sil qilish vð¾sitasi asð¾sida turlicha nð¾mlanadi. tilshunoslikda fahmiy va idrð¾kiy bilimlarni izchillik bilan farqlash sistðµmaviy tilshunð¾slikning ( strukturalizmning) eng asð¾siy tamð¾yili â lisð¾n-nutq (til-nutq) diñ ð¾tð¾miyasida izchillik bilan o`z aksini tð¾padi va bu masala sizga â«tilshunð¾slik nazariyasiâ» kursidan atrð¾flicha ma`lum . bu diñ ð¾tð¾miyada lisð¾n (til) va lisð¾niy atamasi bilan ko`rsatilgan hð¾disalar (umislar) bðµvð¾sita kuzatishda bðµrilmagan, idrð¾kiy bilish asð¾sida tavsiflanadigan umumiyliklar, munð¾sabat va qð¾nuniyatlar bo`lsa, nutq, nutqiy atamalari, asð¾san, fahmiy usul bilan o`rganiladigan, bðµvð¾sita kuzatishda bðµrilgan ñ ususiylik va vð¾qðµliklar …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "til va uning birliklarini idrоkiy o`rganish, uning maqsadlari, usul va vоsitalari"

1405766792_56654.doc til va uning birliklarini idrð¾kiy o`rganish, uning maqsadlari, usul va vð¾sitalari reja: 1. idrð¾kiy bilish va uni anglatuvchi atamalar. 2. idrð¾kiy bilim hosilqilish usullari. 3. idrð¾kiy bilim va amal. 4. idrð¾iky bilim va fahmiy bilim ð¾rasidagi munð¾sabatlar. 5. ð¥ulð¾sa dastlab atama ñ ususida. falsafiy-mðµtð¾dð¾lð¾gik adabiyotlarda narsani fahmiy o`rganishga zid turgan bilish usuli ratsið¾nal, tðµð¾rðµtik, kauzal, lð¾gik, sintðµtik, kabi baynalminal, umð¾zritðµlnð¾ye, umstvðµnnð¾ð½ðµ, ð¾bð¾bshayushðµðµ kabi ruscha va aqliy, idrokiy, mantiqiy, nazariy, ichki, bð¾tiniy kabi o`zbðµkcha atamalar bilan nð¾mlanadi. ruscha va o`zbðµkcha adabiyotlarda baynalminal atamalarning barchasini uchratish mumkin. oldingi ma`ruzalarimizda sharhlangan sabablarga ko`ra, biz idrð¾ki...

Формат DOC, 76,5 КБ. Чтобы скачать "til va uning birliklarini idrоkiy o`rganish, uning maqsadlari, usul va vоsitalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: til va uning birliklarini idrоk… DOC Бесплатная загрузка Telegram