savod o’rgatish metodlarining qiyosiy-tanqidiy tahlili

DOC 50.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405752516_56495.doc savod o’rgatish metodlarining qiyosiy-tanqidiy tahlili reja: 1. savod o’rgatish tarixidan. 2. eski maktabda o’qitish usullari: a) harfiy metod; b) bo’g’in hosil qilish; v) bo’g’inlarni qo’shish. 2. tovush metodiga asoslangan birinchi darslik. 3. eski maktablarda yozuvga o’rgatish usullari. eski maktabda o’qish bilan yozish bir vaqtda o’rgatilmagan, avval faqat o’qish o’rgatilgan. o’qish hijo (bo’g’in) usuli bilan o’rgatilgan. o’qishga o’rgatishning “hijjai qadimiy” deb atalgan usuli asarlar davomida hech qanday o’zgarishsiz davom etib kelgan. hijo usulida o’qishga o’rgatishni 3 bosqichga bo’lish mumkin. 1-bosqich. harflarning nomini yodlatish (harfiy metod). bu metodning mohiyati asosan quyidagilardan iborat: bir necha yildan beri o’qiyotgan bolalar maktab xonaga yangi kelgan bolaga bir necha kichik-kichik surani og’zaki yodlatgan. bola aytayotgan suradagi so’zlarining ma’nosini tushunmay, ularni birin-ketin yodlab olgan, bu orada taxminan bir yilga yaqin vaqt o’tgan. shundan keyin arab alfaviti yodlatila boshlagan; bola uyida har ikki tomoni randalanib silliqlangan maxsus taxta olib kelgan. maktabdor taxtaning bir tomoniga qora siyoh bilan …

, ya’ni “zeru-zabar”ni o’rgatishga o’tilgan. eski maktabda “zeru-zabar” (zabar, zer, pesh) har xil o’rgatilgan. masalan, ba’zi domlalar (be, zabar-be), (be-zer-bi), (be-pesh-bu), (te-zabar-ta), h. kabi o’rgatsalar, boshqa ba’zilari be, ba, te, zabar, ta,...kabi yana boshqalari: be, zabar-a; zer-i, pesh-u; te-zabar-a; zer-i, pesh-u... deb o’rgatadilar va h. maktabxonada “zeru-zabar” quruq yodlatilgan, nimaga xizmat qilishi aytilmagan. aslida esa bu belgilarni ma’lum xizmati bor: zabar (fatha)-undosh harf ustidagi urg’u belgisiga o’xshash chiziqcha bo’lib, undoshga a unli tovushini qo’shib aytish zarurligini ko’rsatadi. zer (kasra) undosh harf ostidagi chiziqcha bo’lib, shu undoshga i unli tovushini qo’shib aytish kerakligini bildiradi. pesh (zamma) esa undosh harf ustiga qo’yiladigan belgi bo’lib, shu undosh tovushga u unlisini qo’shib aytish zarurligini ko’rsatadi. demak, arabcha matnlarni o’qish uchun “zeru zabar”ni bilish juda zarur bo’lgan, ammo o’qishga o’rgatish anglab o’qishga asoslanmagani uchun, bolalar mim zabar ma, mim, zer mi, mim pesh, mu deb yodlaganlar. “zeru-zabar”ning mohiyatini anglamaganlar. 3-bosqich. bo’g’inlarni qo’shish. eski maktabda bo’g’inlarni …

navbatdagi harflardan ham hijo hosil qilinib, keyin hijolarni bir-biriga qo’shib, bu so’z bir butunicha aytilgan. so’zni hijo usulida o’qishda tovush emas, balki shu tovushni ifodalovchi harfning nomi asos qilib olingan; so’zni tovush jixatidan tahlil qilishga oid hech qanday ish qilinmagan, tovushlarning qo’shilishi bolalarga tushunarli bo’lmagan, bolalar so’zidagi har bir harf ma’lum bir tovushni bildirishini mutloqo anglamaganlar. hijo usulid o’qishga o’rgatish, birinchidan, mexanik ravishda bo’lib, ayni bir narsani qayta-qayta aytishga majbur qilingan, ikkinchidan, bola o’zi aytgan so’zining ma’nosini tushunmay, maktabdordan eshitganini takrorlay bergan. “haftiyak” ning keyingi ayrim suralari so’zni yaxlit “o’qish” usulida olib borilgan, aniqrog’i bola o’qimagan, eshitganini to’tiqush kabi yodlagan. natijada bolalar maktabxonada o’qiganlarini o’zi o’qib yurgan kitobidan “o’qib bergan”, ammo ularning qo’liga maktabda o’qilmagan boshqa bir kitob berilsa, uni o’qiy olmagan; eski maktabda 6-10 yil muntazam o’qigan bolalarning juda ko’p deganda 4-5 foizigina o’qish va yozish ko’nikmasini hosil qilgan. turkistonda ochilgan rus-tuzem maktablari savod o’rgatishda ma’lum darajada ijobiy rol …

imdan iborat: 1- bo’lim, hozirgi atama bilan ataganimizda, alifbe davridir. muallif bu bo’limda arab alfavitidagi harflarni alfavit tartibida emas, balki harf orqali ifodalangan tovushning talaffuzi oson-qiyinligini harflarning yozilishi sodda yoki murakkabligini e’tiborga olgan. muallif har bir harfning yozuvda bir necha xil shaklda kelishi xat savod o’rgatishni qiyinlashtirishini hisobga olgan; alifbe davrining boshida deyarli har doim bir xil shaklda qo’llanadigan harflarni bergan. shakli, yozilish o’rniga qarab turlicha bo’ladigan harflarning so’z boshida, so’z o’rtasida, so’z oxirida va alohida yozilish shaklini berib, ularga mos misollar keltirgan. masalan, q harfini tanitish uchun qor, uyqu, oq so’zlarini, g’ harfini tanitish uchun g’or, uyg’oq, tog’ so’zlarini tanlagan. avtor soddadan murakkabga tamoyiliga amal qilib, alifbe davrini asta-sekin murakkablashtira borgan. kitobning alifbe qismiga asosan, o’zbek tilining lug’at sostavidagi harflardan tanlab olgan. “ustodi avval”ning 2-bo’limi alifbedan keyingi davrdir. bu bo’limda hikoya, masal va 50 maqola berilgan. ularning ayrimlarida bilim targ’ib qilinsa, boshqalari tarbiyaviy mazmunda. s.saidazizov kitobining 3-bo’limini “alifboi qur’on” …

osiyoda tovush metodi asta-sekin hijo metodining o’rnini ola boshladi. ma’lumki, tovush metodi bilan xat-savod o’rgatishga rossiyada k.d.ushinskiy asos solib, u sintetik tovush metodini qat’iy himoya qilgan edi. tovush metodi bilan savod o’rgatilganda, so’zning eng kichik bo’lagi, ya’ni nutq tovushlari asos qilib olinadi. so’zning ma’nosi o’zgartira oluvchi har bir tovush yozuvda harf orqali ifodalanishi: so’zda tovushlar almashishi, ortishi yoki kamayishi natijasida boshqa bir yangi so’z hosil bo’lishi mumkinligi bolalar ongiga etkaziladi. keyinggi yillarda ham xat-savod tovush metodida o’rgatilmoqda. atoqli metodistlar (s.p.redazubov, a.i.voskresenskaya, k.qosimova, y.abdullaev, o.sharafiddinov) tovush metodida xat-savod o’rgatishni takomillashtirdilar. arab alfavitida yozuvni o’rgatish qiyin edi. arab alfavitidagi harflar so’zda qo’llanish o’rniga qarab, har xil shaklda yozilgan, bu yozishni o’rganishni qiyinlashtirgan. shuning uchun ko’p maktablarda bolalarga o’qish o’rgatilib, yozuv o’rgatilmagan, chunki domla va otinoyilarning ko’pchiligi o’qishni bilgan, lekin yozishni bilmagan. eski maktabda yozish chiziqsiz, tekis oq qog’ozga dastlab yo’g’onroq savag’ich qalamda o’rgatilgan; bolalar yozishni ozroq o’rganganlaridan keyin qamish qalamda ham yozishgan. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "savod o’rgatish metodlarining qiyosiy-tanqidiy tahlili"

1405752516_56495.doc savod o’rgatish metodlarining qiyosiy-tanqidiy tahlili reja: 1. savod o’rgatish tarixidan. 2. eski maktabda o’qitish usullari: a) harfiy metod; b) bo’g’in hosil qilish; v) bo’g’inlarni qo’shish. 2. tovush metodiga asoslangan birinchi darslik. 3. eski maktablarda yozuvga o’rgatish usullari. eski maktabda o’qish bilan yozish bir vaqtda o’rgatilmagan, avval faqat o’qish o’rgatilgan. o’qish hijo (bo’g’in) usuli bilan o’rgatilgan. o’qishga o’rgatishning “hijjai qadimiy” deb atalgan usuli asarlar davomida hech qanday o’zgarishsiz davom etib kelgan. hijo usulida o’qishga o’rgatishni 3 bosqichga bo’lish mumkin. 1-bosqich. harflarning nomini yodlatish (harfiy metod). bu metodning mohiyati asosan quyidagilardan iborat: bir necha yildan beri o’qiyotgan bolalar maktab xonaga yangi...

DOC format, 50.5 KB. To download "savod o’rgatish metodlarining qiyosiy-tanqidiy tahlili", click the Telegram button on the left.

Tags: savod o’rgatish metodlarining q… DOC Free download Telegram