sifat – so’z turkumi.

DOC 54.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405755338_56517.doc sifat reja: 2. sifatning maâno turlari. 3. asliy va nisbiy sifat. 4. sifat darajalari. 5. sifatning otlashishi. 6. sifatlarning tuzilishiga koâra turlari: narsaning belgisini bildirib, qanday? qanaqa? qaysi? kabi soâroqlardan biriga javob boâladigan soâzlar turkumi sifat deyiladi. sifat asosan otga bogâlanadi va uning belgisini aniqlaydi. masalan: oq koâylak, kuzgi ekin, aqlli qiz, yumshoq non, oârtancha oâgâil. bunda belgi bildiruvchi soâz sifatlovchi, uni boshqarib kelgan ot esa sifatlanmish deyiladi. sifat bogâlanib kelgan ot turli soâz oâzgartuvchi qoâshimchalar bilan qoâllanish mumkin, lekin sifat oâzgarmaydi: koâk qalam, koâk qalamning, koâk qalamdan kabi. sifat gapda asosan a) sifatlovchi-aniqlovchi vazifasini bajaradi: bir ozdan soâng yoqimli shamol esa boshladi; b) kesim boâlib keladi: osmon tiniq. sifat baâzan feâlga bogâlanib, harakatning belgisini bildirishi mumkin. bunday holda sifat ravish kabi gapda hol vazifasini bajaradi: u doâstining yuragida kechayotgan tuygâularni yaxshi tushunardi. 2-â§. sifatning maâno turlari. sifatlar maâno jihatdan quyidagi turlarga boâlinadi: 1) xususiyat bildiruvchi sifatlar: kamtarin, shoâx, …

narsaning boshqa narsaga munosabati asosida anglashiladi. shunga koâra ularni asliy va nisbiy sifatlarga ajratish mumkin. 1. narsaning belgisini bevosita ifodalaydigan, belgini darajalab koârsata oladigan sifat asliy sifat deyiladi. masalan: yaxshi, katta, uzun, qisqa, oq, qora, semiz, kamtar kabi tub soâzlar asliy sifatlardir. 2. narsa belgisini oârin yoki paytga nisbatlash, boshqa narsaga oâxshatish, chogâishtirish kabi maânolar vositasida ifodalaydigan sifat nisbiy sifat deyiladi. nisbiy sifatlar affikslar orqali yasalgan sifatlardan tashkil topadi. ular maâno jihatdan a) belgini biror narsaga nisbat berish bilan ifodalaydi: gâayratli yigit, chiroyli surat, devoriy gazeta, koârpalik mato; b) belgini oârin va paytga nisbatlaydi: toshkentlik kishi, yerdagi olma, kuzgi shamol; d) belgini narsaning xususiyat, holatga nisbatlaydi: koângilchan odam,chopqir ot, tirishqoq talaba. 4-â§.sifat darajalari. belgining oddiy darajaga koâra nisbatlab, farqlanishi sifat darajalari deyiladi. sifat darajalarining quyidagi turlari bor: oddiy daraja. bir narsa belgisining boshqa narsa belgisiga nisbatlanmay ifodalanishi oddiy daraja deyiladi. bunday sifatlar daraja bildiruvchi affikslarga ega boâlmaydi. masalan: yorugâ, yaxshi, …

adagi sifat birligi orqali ham ifodalanishi mumkin: alisher boshqa bolalarga qaraganda zehnli, mehnatsevar chiqdi. baâzan bunday maâno âroq koârsatkichili sifatning yakka oâzi orqali ham hosil boâlishi mumkin: qalbdan aytilgan tashakkurdan qimmatliroq mukofot boâlmaydi. orttirma daraja belgining oddiy darajadan ortiq, yuqori ekanligini ifodalaydi. orttirma daraja quyidagicha usullar vositasida hosil boâladi: 1.fonetik usul: a) sifatning bosh qismi va oddiy darajadagi shaklning maxsus takrori orqali: koâm-koâk, dum-dumaloq, yam-yashil, oppa-oson, teppa-teng; b) sifat tarkibidagi unlini choâziq talaffuz qilish orqali: baaland, achchiq. 2.leksik usul: a) sifat oldidan eng, juda, gâoyat, gâoyatda, nihoyatda, behad, biram, tim, naq, cheksiz kabi soâzlarni keltirish orqali: juda goâzal, behad xursand, nihoyatda baland, gâoyat minnatdor, biram yoqimli, oâta gâirrom, oâlgiday ziqna, naqadar ulugâvor, tim qorongâu; b) turgâun birikmalarni sifat oldidan keltirish orqali: xaddan ziyod achchiq, haddan tashqari maroqli, bahosi yoâq juvon; v) takroriy sifatlarni ot oldidan keltirish orqali: baland-baland imoratlar, zoâr-zoâr yigitlar, hashamatli-hashamatli binolar, shirin-shirin orzular. bulardan tashqari, shirindan shirin, uzindan …

$arajaning kuchsizligi oddiy darajadagi sifatga quyidagi affikslarni qoâshish orqali shakllanadi: a)âish affiksi orqali: qizgâish, sargâish, koâkish, oqish; v)âmitir\-imtir affiksi orqali: qoramtir, koâkimtir, oqimtir; g)âgina\-kina\-qina affiksi orqali: kattagina, shiringina, oppoqqina, kichikkina. d)âroq affiksi qiyosiy daraja hosil qilish bilan bir qatorda, belgining kuchsizlik darajasini shakllantirishda ham ishlatiladi. 5-â§.sifatning otlashishi. sifatning otlashuvi substantizatsiya deb yuritiladi. sifatlar otlashganda belgini emas, otlar singari narsa yoki shaxs tushunchasini anglatadi. sifat nutqda sifatlanmish tushirilib, uning vazifasida sifatlovchi ishlatilganda otlashadi: koâr (odam) tutganini qoâymaydi, kar (odam) eshitganini. otlashgan sifat otlar singari kelishik, egalik, koâplik qoâshimchalarini qabul qilgan holda quyidagi vazifalar bajaradi: a) ega: yaxshi topib gapiradi, yomon qopib gapiradi; b) toâldiruvchi: mardni maydonda sina; v) qaratqich aniqlovchi: yaxshining soâzi qaymoq, yomonning soâzi toâqmoq; 6-â§.sifatlarning tuzilishiga koâra turlari: sifat tuzilishiga koâra sodda, qoâshma, juft va takroriy shakllarga ega boâladi. 1.sodda sifatlar tarkiban bitta oâzak morfemadan iborat boâlgan tub va yasama soâzlardan tashkil topadi. shunga koâra ular sodda tub va …$

$âshma sifatlar qismlarining morfologik tarkibiga koâra quyidagi guruhlarni tashkil etadi: 1) ot+ot: shira kayf, sher yurak, bezbet, bedana qadam, yer osti; 2) ot+sifat: mushtumzoâr, mirzaquruq, nonkoâr; 3) sifat+ot: uzun quloq, qiziqqon, sovuqqon, shum qadam, sofdil, ochkoâz; 4) sifat+sifat: olachipor, qora toâriq, qora qizil; 5) ravish+ot: kamgap, hozirjavob, kamquvvat; 6) ot + -ar, -mas va -mon qoâshimchali sifatdosh: mehnatsevar, jonkuyar, lattachaynar, nonemas, ishyoqmas, usta buzarmon, ish bilarmon; 7) ravish+sifatdosh: tezpishar, eapishar, tez oqar, choârtkesar; 8) olmosh+sifat yoki ravish: oâzbilarmon, oâzboshimcha; 9) son+ yasama sifat: bir xonali, besh qavatli, bir soâzli. 3. juft sifatlar ikkita soâzning teng bogâlanishi asosida tuzilgan sifatlardir. juft sifatlar tarkibi har ikkiala qismi lugâaviy maânoli yoki bir qismi lugâaviy maânoga ega boâlmagan soâzlardan tuzilishi mumkin. har ikkala qismi lugâaviy maânoli soâzlardan tuzilgan juft sifatlar quyidagi tarkibga ega boâladi: 1) turli antonim soâzlardan tuziladi: a) tub soâzlardan: olis-yaqin, ogâir-yengil, oq-qora, past-baland\\baland-past, yaxshi-yomon\\yomon-yashi, yosh-qari, katta-kichik, oâng-ters; b) tub va yasama …$

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "sifat – so’z turkumi."

1405755338_56517.doc sifat reja: 2. sifatning maâno turlari. 3. asliy va nisbiy sifat. 4. sifat darajalari. 5. sifatning otlashishi. 6. sifatlarning tuzilishiga koâra turlari: narsaning belgisini bildirib, qanday? qanaqa? qaysi? kabi soâroqlardan biriga javob boâladigan soâzlar turkumi sifat deyiladi. sifat asosan otga bogâlanadi va uning belgisini aniqlaydi. masalan: oq koâylak, kuzgi ekin, aqlli qiz, yumshoq non, oârtancha oâgâil. bunda belgi bildiruvchi soâz sifatlovchi, uni boshqarib kelgan ot esa sifatlanmish deyiladi. sifat bogâlanib kelgan ot turli soâz oâzgartuvchi qoâshimchalar bilan qoâllanish mumkin, lekin sifat oâzgarmaydi: koâk qalam, koâk qalamning, koâk qalamdan kabi. sifat gapda asosan a) sifatlovchi-aniqlovchi vazifasini bajaradi: bi...

DOC format, 54.5 KB. To download "sifat – so’z turkumi.", click the Telegram button on the left.

Tags: sifat – so’z turkumi. DOC Free download Telegram