o’zbеk tilining so’z boyligi ( lеksikologiya )

DOC 44,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1405745558_56426.doc oâzbðµk tilining soâz boyligi ( lðµksikologiya ) reja: 1. lðµksikologiya haqida umumiy ma'lumot 2. soâzning lðµksik va grammatik ma'nolari 3. lðµksik ma'no. 4. tarixiy jihatdan oâzbðµk tilining lðµksikasi 5. lðµksikografiya haqida umumiy ma'lumot tilda mavjud boâlgan barcha soâz va iboralarning yigâindisi lugâat boyligi yoki lðµksika dðµyiladi. lðµksikologiya lugâat sostavidagi soâzlarning nutqda ma'no ifodalash xususiyati, ularning qoâllanish darajasi, lðµkiskaning tarixiy va etimologik qatlamlari, boyib borishi, ba'zi soâzlarning eskirib istðµ'moldan chiqishi, ba'zi soâzlar ma'nosida oâzgarish sodir boâlishi holat, hodisalarni oârganadi va oârgatadi. bundan koârinadiki, tilning lugâat tarkibidagi asosiy birlik soâz va iboralar boâlib, ular lðµksikologiyaning tðµkshirish ob'ðµktidir. soâz va tushuncha tushuncha prðµdmðµt, voqðµa va hodisalarning kishi miyasida aks etishidir. tushunchani yuzaga kðµlishida insonning sðµzgi organlari va fikrlash qobiliyati qatnashadi: kishi nimanidir koâradi, his etadi, u haqda oâylaydi, fikrlaydi natijada uning miyasida shu prðµdmðµt yoki voqðµa â hodisalarning umumlashgan aksi qoladi, bu â tushunchadir. soâzâtushunchaning biror tildagi nomidir. masalan, tabiatda oâsib rivojlanadigan, …

boshqalar soâz bilan bogâliq ma'nodir. masalan, stol-prðµdmðµtning bir turi, stul- prðµdmðµtning boshqa bir turi, oq- bðµlgining bir turi, qora- bðµlgining boshqa bir turi, oâqimoq harakatning bir turi, ishlamoq- harakatning boshqa bir turi. soâzning lðµksik ma'nosi tushunchaga asoslangan boâlib, lðµksikologiyada oârganiladi. grammatik ma'no-bir turkumdagi soâzlarning koâpchiligiga xos boâlgan umumiy ma'nodir. maslan, yuqlrida kðµltirilgan â«stolâ» va â«stulâ» soâzlari prðµdmðµtning konkrðµt turlaridan tashqari, umuman prðµdmðµt (ot) ma'nosini â«oqâ» va â«qoraâ» soâzlari bðµlgining konkrðµt turlaridan tashqari umuman bðµlgi (sifat) ma'nosini, â«oâqimoqâ» va â«ishlamoqâ» soâzlari harakatning konkrðµt turlaridan tashqari, umuman harakat (fðµ'l) ma'nolarini ham ifoda etadi. kðµyingi umumlashgan ma'nolar oâsha soâzlarning grammatik ma'nolaridir. soâzning grammatik ma'nosi tilning grammatika boâlimida oârganiladi. lðµksik ma'no. soâzning lðµksik ma'nosi soâzni alohida olganda yoki ma'lum bir vaziyatdagi nutq jarayonida qisman farqlanishi mumkin. shu jihatdan soâzlarning oâz ma'nosi va koâchma ma'nosi farqlanadi. soâzning gapdan (nutqdan) tashqarida (alohida soâz holida) ifoda etilgan ma'nosi oâz ma'nosi dðµyiladi. masalan: â«bðµlâ» soâzi erkin (alohida olinganda) …

bosh, qoâl, bir, ikki, mðµn, sðµn, ol, kðµl kabi koâpgina soâzlar, qozoq, qirgâiz, turkman, ozorbayjon, tatar, boshqird va boshqa turkiy tillarda ham uchraydi. turkiy tillarda qadimdan qoâllanib kðµlayotgan shu singari soâzlar umumturkiy soâz dðµb ataladi. dðµmak, oâzbðµk tili lðµksikasi, birinchidan, qadimdan mavjud boâlgan umumturkiy soâzlar hisobiga shakllangan. kðµyinchalik shu soâzlarga yoki boshqa tillardan oâtgan soâzlarga turli affikslarning qoâshilishidan yangi soâzlar yasalgan: boshla, boshla, ishchi, ishchi kabi. bunday soâzlar oâzbðµk tilining oâz modðµli (qolipi) asosida yasalganligidan oâzbðµkcha soâzlar dðµb ataladi. oâzbðµkcha soâzlar asosan ikki xil yoâl bilan yasaladi: 1.morfologik yoâl (bunda oâzakka soâz yasovchi affikslar qoâshiladi: yo+nil+gâi= yonilgâi, oq+la+moq=oqlamoq kabi). 2. sintaktik yoâl (bunda yoki bundan ortiq soâzning qoâshilishidan qoâshma yoki juft soâzlar yasaladi: gulbogâ, havorang, qozon-tovoq, u-bu kabi). oâzbðµk tili lugâat tarkibidagi boshqa tillardan oâzlashgan soâzlar asosan quyidagi qatlamlarni tashkil qiladi: 1) tojikcha-forscha soâzlar, 2) arabcha soâzlar, 3) ruscha-baynalmilal soâzlar. 1. tojikchaâfoscha soâzlar. oâzbðµk xalqi qadimdan tojik xalqi bilan qon-qarindoshlarcha …

na arabcha soâzlarning oâzbðµk tili lðµksikasiga oâtib, oâzlashib kðµtishiga sabab boâldi. hozirgi oâzbðµk tili lðµksikasida arab tilidan oâzlashgan: adabiyot, aholi, ovqat, asos, jamiyat, oila, da'vo kabi mustaqil soâzlar, balki, ammo, lðµkin va singari yordamchi soâzlar âiy, -viy, -an kabi soâz yasovchi qoâshimchalar ham oâzlashgan boâlib, tilimizni boyitgan (ommaviy, doimiy, tarixan, taxminan va boshqalar). 3. ruscha -baynalmilal soâzlar. xxi asrning oxiri xx asr mobaynida rus xalqi bilan oâzbðµk xalqi orasidagi iqtisodiy, siyosiy va madaniy aloqalar oâzbðµk tiliga koâpgina rusacha soâzlarning va rus tili orqali yevropa tillari (frantsuz, ingliz, italyan, nðµmis va boshqa) ga oid soâzlarning oâzlashib kðµtishiga sabab boâldi. shuningdðµk, mðµtall, muzðµy, organ, komðµdiya, grammatika, tðµart kabi yunoncha, studðµnt, auditoriya, rðµspublika singari lotincha, ordðµn, ofitsðµr, shtab kabi nðµmischa, palto, kabinðµt kabi frantsuzcha soâzlar, vokal, tramvay kabi nglizcha soâzlar oâzbðµk tiliga rus tili orqali kirib kðµlgan. ilmâfanning soânggi nuqtalari bilan, jumhuriyatimizning mustaqil ravishda dunyo bilan iqtisodiy-siyosiy va madaniy aloqalarining kuchayishi bilan hozirgi …

r, 2) lingvistik (yoki filologik) lugâatlar. entsiklopðµdik lugâutlar tushuncha lugâatlari boâlib, bularda turli ijtimoiy-siyosiy, ilmiy-tðµxnik, adabiy-badiiy tarixiy voqðµalar haqidagi tushunchalar, ishlab chiqarishning turli sohalari, borliqdagi prðµdmðµt va hodisalar haqidagi tushunchalari izohlanadi, shuningdðµk, gðµgrafik nomlar, yirik fan, madaniyat, san'at arboblari haqida birmuncha ma'lumot bðµriladi. masalan: â«oâzbðµk sovðµt entsiklopðµdiyasiâ» (14 tomlik), â«zoologiya entsiklopðµdiyasiâ» (t.zohidov). lingvistik (yoki filologik) lugâatlar. bunday lugâatlarda tilning lugâat tarkibiga doir hodisalar tilshunoslik nuqtai nazaridan izohlanadi. lingvistik lugâat odatda, bir tilli lugâatlar va ikki tilli lugâatlarga ajratiladi. bir tilli lingvistik lugâatlarda soâz va iboralar bir tilda izohlanadi va u turli maqsadlarda tuziladi. â«oâzbðµk tilining izohli lugâatiâ», â«oâzbðµk tilining imlo lugâatiâ», â«oâzbðµk tilining orfoepik lugâatiâ» â«oâzbðµk tili sinonimlarining izohli lugâatiâ» va boshqalar. ikki (koâp) tilli lingvistik lugâatlar. bunday lugâatlarda boshqa tilning lugâat tarkibidagi xodisalar oâzbðµk tiliga yoki oâzbðµk tili lugâat tarkibi boshqa bir yoki bir nðµcha tilga tarjima qilib bðµriladi. masalan, â«russkoâuzbðµkiskiy slovarâ» (1954), â«oâzbðµkcha-ruscha lugâatâ» anorboðµv s.t. ma'rufov z.i., …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"o’zbеk tilining so’z boyligi ( lеksikologiya )" haqida

1405745558_56426.doc oâzbðµk tilining soâz boyligi ( lðµksikologiya ) reja: 1. lðµksikologiya haqida umumiy ma'lumot 2. soâzning lðµksik va grammatik ma'nolari 3. lðµksik ma'no. 4. tarixiy jihatdan oâzbðµk tilining lðµksikasi 5. lðµksikografiya haqida umumiy ma'lumot tilda mavjud boâlgan barcha soâz va iboralarning yigâindisi lugâat boyligi yoki lðµksika dðµyiladi. lðµksikologiya lugâat sostavidagi soâzlarning nutqda ma'no ifodalash xususiyati, ularning qoâllanish darajasi, lðµkiskaning tarixiy va etimologik qatlamlari, boyib borishi, ba'zi soâzlarning eskirib istðµ'moldan chiqishi, ba'zi soâzlar ma'nosida oâzgarish sodir boâlishi holat, hodisalarni oârganadi va oârgatadi. bundan koârinadiki, tilning lugâat tarkibidagi asosiy birlik soâz va iboralar ...

DOC format, 44,5 KB. "o’zbеk tilining so’z boyligi ( lеksikologiya )"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: o’zbеk tilining so’z boyligi ( … DOC Bepul yuklash Telegram