o‘zbek tilinig o‘quv izohli lug‘ati

DOC 132,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1405743288_56374.doc oâzbek tilinig oâquv izohli lugâati reja: 1. oâzbek tilinig izohli lugâatining tuzilishi va lugâatdan foydalanish tamoyillari. 2. lugâatda soâzlarga izohning berilishi. 1. oâzbek tilinig izohli lugâatining tuzilishi va lugâatdan foydalanish tamoyillari. tilning rivojlanish jarayonida uning lugâat tarkibi (lðµksikasi) boshqa soxalariga qaraganda tðµz, sðµzilarli, jiddiy oâzgarishlarga uchraydi. buning sabablari maâlum, albatta. bu oâzgarishlar lðµksikaning faqat miqdor jihatdan emas, balki sifat jihatdan ham rivojlanishini aks ettiradi. lðµksikadagi taraqqiyot, oâzgarishlar yangi lugâaviy birliklarning paydo boâlishi va maâlum lugâaviy birliklarning yoâq boâlishi (istðµâmoldan chiqishi), soâzlarning yangi maânolar kasb etishi va ayrim maânolarining yoâqolishi kabi xodisalardan iborat boâladi. bu jarayonda lugâaviy birliklarning adabiy mðµâyor (norma)ga boâlgan munosabatida, qoâllanishi va boshqa hususiyatlarida turlicha oâzgarishlar yuz bðµradi. ana shunday oâzgarishlar maâlum darajaga kðµlganida, ularni nazariy va amaliy jihatdan aks ettiruvchi tadqiqotlarga ehtiyoj tushadi. amaliy ishlarning asosiylaridan biri esa izohli, tarixiy va etimologik lugâatlar tuzish hisoblanadi. ikki jildli "oâzbðµk tilining izohli lugâati" yuzaga kðµlgandan buyon oâtgan yigirma …

til taraqqiyoti jarayonida uning oâz ichki imkoniyatlari asosida rivojlanishi qonuni toâla, erkin amal qila boshladi. bu â masalaning bir tomoni. ikkinchi tomondan, rðµspublikamiz xayotining barcha sohalarida yuz bðµrayotgan katta oâzgarishlar, rivojlangan juda koâp mamlakatlar bilan aloqalarning tobora kuchayib borayotganligi qisqa vaqt mobaynida oâzbðµk tili, xususan, uning lðµksikasi rivojiga sðµzilarli taâsir koârsatdi. ana shunday omillar taâsirida oâzbðµk tili lugâat tarkibida yuz bðµrgan jiddiy oâzgarishlar munosabati bilan oâzbðµk tilining davr talabiga javob bðµradigan koâp jildli izohli lugâatini tuzish va chop etish rðµspublika xukumatining maxsus karori bilan davlat dasturiga kiritilib1, uni amalga oshirish oâzbðµkiston rðµspublikasi fanlar akadðµmiyasi alishðµr navoiy nomidagi til va adabiyot institutiga yuklatildi. yangi koâp jildli izohdi lugâatni tuzishda 1981 yilda nashr etilgan ikki jildli izohli lugâat matðµriallaridan foydalanildi. lðµkin u ikki jildli lugâatning tuldirilgan yoki qandaydir oâzgartishlar bilan qayta ishlangan nashri emas, balki lðµksikografiyaning yangi yutuqlarini xggsobga olgan holda yaratilgan mutlaqo yangi lutatdir. bir umumiy lugaviy maânoga ega boâlgan soâz …

vojlanish tamoyillarini hisobga olgan holda yaratildi. bunga oâzbðµk tilshunosligining kðµyingi yillardagi erkin taraqkiyoti, til va adabiyot institutida tuplangan katta miqdordagi lðµksikografik matðµriallar imkoniyat tugdirdi. oâzbðµk lðµksikografiyasining tarixi mahmud koshgâariyning xi asrda yaratilgan mashhur "dðµvonu lugâotit turk" asari bilan boshlangan. ushbu lugâat faqat soâzlar va ularning maânolarini tavsiflab qolmasdan, turkiy xalklar tarixi, urf-odatlari, gðµografik joylashuvi kabi kðµng maâlumotlarni ham kamrab olgan. shu bilan birga, u dastlabki ikki tilli (turkiycha-arabcha), izohdi lugâatlardandir. yana bir yurtdoshimiz maxmud zamaxshariy oâzining "asos ul-balogâa" asari va "muqaddimat ul-adab" (xii asr) dðµb nomlangan toârt tilli (arab, fors, oâzbðµk, moâgâul) lugâati bilan ham amaliy, ham nazariy lðµksikografiya rivojiga katta hissa qoâshdi. xiii asrda esa "at-tuxsratuz-zakiyati fil-lugâatit-turkiya" dðµb nomlangan noyob lugâatlardan biri yaratildi. alishðµr navoiy ijodiga boâlgan katta kizikish xv asrdan kðµyingi davrda buyuk shoir asarlari tili, umuman eski oâzbðµk tili bilan bogliq bir kancha lugâatlarning yaratilishiga sabab boâldi: tolðµ imoni xiraviyning "badoye ul-lugâat" (xv asr) nomli chigâatoycha-forscha lugâati, …

an turkiy tillar lðµksikasini izohlovchi lugâatlar ham paydo bula boshladi. bu jihatdan l.z.budagovning 2 jildli "sravnitðµlñniy slovarñ turðµtsko-tatarskix narðµchiy" ("turkiy la)dâ«alarning qiyosiy lugâati", spb., 1869-71), v.v. radlovning 4 jildli "opit slovarya tyurkskix narðµchiy" ("turkiy lahjalar lugâati tajribasi", spb., 1893-1911), v.p.nalivkin va m.nalivkinalarning 1884-1912 yillarda bir nðµcha marta nashr etilgan "russko-sartovskiy i sartovsko-russkiy slovarñ" ("ruscha-sartcha va sartcha-ruscha lugâat") kabi lugâatlar diqqatga sazovordir. oâzbðµk lugâatchiligi tarixida xx asr alohida oârin tutadi. bu davrda turli makradlarni kuzda tutgan koâplab tðµrminologik lugâatlar, ukuv va imlo lugâatlari, ikki va uch tilli soâzlashgichlar yaratildi. bunda, ayniksa, ruscha-oâzbðµkcha va oâzbðµkcha-ruscha, shuningdðµk, oâzbðµk tilini boshqa yevropa va xorijiy sharq tillari bilan kiyoslab oârganishga muljallangan lugâatlar alohaa oârin tutadi. ularning eng muhimlari sifatida ye.d. polivanovning "qisqacha ruscha-oâzbðµkcha lugâat"i (toshkðµnt-moskva, 1926), ashurali zohiriyning 2 jildli "ruscha-oâzbðµkcha mukammal lugâat"i (34 ming soâz; toshkðµnt, 1927-28), qqyudaxinning qisqacha oâzbðµkcha-ruscha lugâat"i (arab grafikasida; toshkðµnt, 1927), u.axmadjonov va b.ilðµzovning "oâzbðµkcha-ruscha lugâat"i (lotin grafikasida; toshkðµnt, 1931), …

n xam, lugâat makrlalarining tulaligi jihatidan ham avval nashr etilgan lugâatlardan ancha mukammal edi. oâzbðµkistan fanlar akadðµmiyasi til va adabiyot instituta lðµksikograflarining rðµspublikadagi tajribali tarjimonlar bilan hamkorlikda yaratgan 5 jildli "ruscha-oâzbðµkcha lugâat"ning bosilib chikishi (78 ming soâz; toshkðµnt, 1950-55), 50 ming soâzli 1 jildli "ruscha-oâzbðµkcha lugâat" (m., 1954) va 40 ming soâzli 1 jildli "oâzbðµkcha-ruscha lugâat" (m., 1959) kabi lugâatlarning nashr etilishi oâzbðµk lðµksikografiyasi tarixida muhim voqðµa boâldi. mazkur lugâatlar, ayniksa, 1959 yilda nashr etilgan "oâzbðµkcha-ruscha lugâat" oâzbðµk tilining dastlabki, birinchi izohdi lugâatini tuzish uchun asos boâldi va uning ilmiy bazasini yuzaga kðµltirdi. ushbu lutatlarda oâzbðµk lðµksikografiyasining tajribalari umumlashtirilgan, hozirgi zamon oâzbðµk tilining lðµksik-sðµmantik tizimi va xx asrda shakllangan mðµâyorlari birinchi marta kðµng tavsif etilgan edi. shunday qilib, ikki tilli lugâatlar, xususan, "oâzbðµkcha-ruscha lugâat" ustida olib borilgan barcha ishlar, maâlum maânoda, izohdi lugâatni yaratish uchun tayyorgarlik boâldi, unga zamin hozirladi. bu ishlar davomida oâzbðµk tilining izohli lugâati va oâzbðµkcha-ruscha lugâatlarning …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"o‘zbek tilinig o‘quv izohli lug‘ati" haqida

1405743288_56374.doc oâzbek tilinig oâquv izohli lugâati reja: 1. oâzbek tilinig izohli lugâatining tuzilishi va lugâatdan foydalanish tamoyillari. 2. lugâatda soâzlarga izohning berilishi. 1. oâzbek tilinig izohli lugâatining tuzilishi va lugâatdan foydalanish tamoyillari. tilning rivojlanish jarayonida uning lugâat tarkibi (lðµksikasi) boshqa soxalariga qaraganda tðµz, sðµzilarli, jiddiy oâzgarishlarga uchraydi. buning sabablari maâlum, albatta. bu oâzgarishlar lðµksikaning faqat miqdor jihatdan emas, balki sifat jihatdan ham rivojlanishini aks ettiradi. lðµksikadagi taraqqiyot, oâzgarishlar yangi lugâaviy birliklarning paydo boâlishi va maâlum lugâaviy birliklarning yoâq boâlishi (istðµâmoldan chiqishi), soâzlarning yangi maânolar kasb e...

DOC format, 132,0 KB. "o‘zbek tilinig o‘quv izohli lug‘ati"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: o‘zbek tilinig o‘quv izohli lug… DOC Bepul yuklash Telegram