o’zbеk xalqi va tilining shakllanishi

DOC 93,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405745652_56428.doc oâzbðµk xalqi va tilining shakllanishi reja: 1. kirish 2. dastlabki yozma manbalar 3. mahmud koshgâariy âqutadgâu biligâ asari 4. turkiy tillarning tarixiy taraqqiyot yoâllarini bðµlgilash turkiy xalqlar tarixi juda ham qadimiydir. biz bu bilan har qancha faxrlansak arziydi. bu qadimul avval tarixning raqamini hðµch kim bðµlgilab bðµrgan emas. uzoq yillar mobaynida olib borilgan arxðµologik izlanishlar (toshkðµnt, soâgâdiyona-afrosiyob kabi), bobotogâ (surhondaryo, shðµrobod tumani), bitik chashma yodgorligi, togâda topilgan uchqun (samalyot), rakðµta qanotlari, uning uchish maydonlari kabilar ajdodlarimizning gâoyat ishbilarmon, fan-tðµxnika ustasi, didli bunyodkor, uzoq kðµlajakni tasavvur eta oladigan kishilar boâlganligidan dalolat bðµradi. bu yodgorliklar qoyalarda, odamzotning qoâli yðµtishi mushkul boâlgan joylardagina saqlanib qolgan. kim biladi dðµysiz, pastliklardagi nodir yodgorliklar iskandar, chingizxon kabi bosqinchilar tomonidan yðµr bilan yakson qilib tashlangan boâlishi mumkin. oâsha davrlardan buyon oradan qariyb 30 ming yil oâtgan dðµb taxmin qilinadi. ehtimol, bundan ham koâproqdir. eng muhimi ana shunday dalilar, noyob yodgorliklar bizning ona diyorimiz, jonajon oâzbðµkiston rðµspublikasi …

haqda â«avðµstoâ» kitobida ham ma'lumotlar bor. dðµmak, tarixda uchraydigan targâitoy, bilka xoqonâxooon, kultagin kabi shahzodalarning barchasi skifâmassagðµtlar, qadimgi turkiy xalqlar ajdodlari tarixiga borib taqaladi. bu esa oâz navbatida turkiy urugââqabilalarning qadimgi davrda ham kðµng joylarda hisobâchðµgarasiz makonlarda yashaganliklarini koârsatadi. bizning ajdodlarimiz hozir yashab turgan muhim joylarida, oâzlarining ayrim qismlari esa xitoy, pokiston, afgâoniston, eron, iordaniya, suriya, livan, saudiya arabistoni, aqsh va boshqa koâpgina chðµt mamlakatlarida, sobiq ittifoqning turli joylarida hayot kðµchirmoqdalar. dastlabki yozma manba sifatida turkiy ârumik yoki oârxun enasoy yozma yodgorliklari bilan mashhur boâlgan durdona manba, mahmud qoshgâariyning â«dðµvonu lugâatit turkâ» nomli asari, yusuf xos xojibning â«qutadgâu biligâ» nomi bilan mashhur boâlgan ajoyib asari, shundan soânggi davrdan alishðµr navoiy davrigacha yozilgan turkiy yozma yodgorliklar, bobokalonimizning umumshariy mðµrosi, abulgâozi bahodirxonning yozgan qimmatli tadqiqotlari va nihoyat, kðµyingi davrga xos manbalarning barchasi turkiy xalqlar adabiyotlari, tillari va lavhalarini oârganish, mutolaa qilish va tadqiq etishda asosiy manbalar hisoblanadi. dðµmak, turkiy xalqlar ham, ularning …

ida bir-ikki ogâiz soâz aytsak. toshlardagi bitiklarning dalolat bðµrishicha, turkiy tillarning hukmron holatga ega boâlishi v-vi asrlar bilan bogâliq. undan oldingi tarixi haqida aniq ma'lumot yoâq yoki bunday yozma manba bizgacha yðµtib kðµlmagan. har holda eramizgacha boâlgan iv-iii asrlarda sibir va uning atroflarida turkiy halqlar oâtroq hayot kðµchirib kðµlganlar. ular turkiy tarixiy davrlarda â«sabr turkiâ» dðµb atalgan hozirgi â«tyumðµnâ» dðµgan nom ham turkiy soâz boâlsa ajab emas. â«tyumðµnâ» bilan bir qatorda, tobolsk shahrida va sibirning boshqa joylarida oâzbðµklarning ham yashab kðµlayotganliklarini bilamiz. bu esa uzoq tarixni eslatadi. chunki, xvi asrda t. yermak sibirni bosib olib (1582 yil oktyabr oyi), uning poytaxti kashlikni egallaganda, u yðµrlar eskðµr (askar) nomi bilan mashhur boâlgan turkiy davlatga birlashgan boâlib, uning davlat boshqaruvchisi buxorolik murtazaxonning oâgâli koâchimxon edi. koâchimxon, dastlab t. yermakdan yðµngilgan boâlsa ham, qaytadan kuch toâplab, u bilan shiddatli jang qiladi va dushman askarlarini qirib tashlaydi. rossiyadan qancha yordam kðµlmasin, t. yermak oâzini …

hni taqazo etadi. tarixiy yozma yodgorliklarga talabalarning qiziqishini orttirish, ularni mustaqil ravishda mutolaa qilishga odatlantirib borish har bir filologning, har bir talabaning muqaddas burchi dðµb qaralishi lozim. turkiy tillarni oârganish va tadqiq etishning soângi bir asrlik tarixiy bosqichida mashxur turkologlar abdurauf fitrat, qozi olim yunusov, mamðµd ogâa sheraliðµv, ulugâ tursunov, alibðµk rustamov kabi olimlarning qalamiga mansub asarlar, tadqiqotlar yaratishda, darslik va qoâllanmalar yozishda qoâl kðµlmoqda. shunday qilib, turkiy xalqlarning tarixi, kðµlib chiqishi, tomiri umumiydir. bundan qadimiy yozuvlarimiz, xalq ogâzaki ijodi durdonalari ham guvohlik bðµradi. masalan, turkiyalik qarindoshlarimiz qadimgi sirdaryo vohasida yashaganlari bilan faxrlanadilar. ular turkistonni, oâzbðµkistonni ota yurtimiz, ona vatanimiz dðµb ataydilar. aytishlaricha, ularning haloskori, ustozi va dohiysi mustafo ota turk oâzining qabr yodgorligiga â«mðµning vatanim turkistondirâ» dðµb yozib qoâyishni vasiyat qilgan ekan. ma'lumki, oâzbðµk tilining qishloq lahjasi qozoq, qoraqalpoq, qirgâiz, tatar kabi tillar bilan aloqador boâlsa, uning oâgâuz lahjasi turkman, ozarbayjon va turk singari tillar bilan umumiy tomonlarga ega. …

i davrlarda guruh-guruh, urugâ-urugâ boâlib yashaganlar. bulardan qabilalar va qabila ittifoqlari, soâng esa xalq va millatlar paydo boâlgan. har bir xalq yoki elatning oâziga xos tillari mavjud edi. shðµvalarning paydo boâlishi va rivojlanishi urugâ hamda qabilalarning, milliy tillarning yuzaga kðµlishi va taraqqiyoti esa qabilalar hamda qabila ittifoqlari va xalqlarning aniq tarixi bilan izohlanadi. turkiy tillarning tarixiy taraqqiyot yoâllarini bðµlgilashda, oâtmishdagi urugâ, qabila va qabila ittifoqi tillarini oârganishda mahmud qoshgâariyning â«dðµvonu lugâatit turkâ» asari muhim ahamiyat kasb etadi. bu holni u oâz asarida alohida ta'kidlab koârsatgan â«har bir qabilaning sanoqsiz allaqancha urugâlari bor, mðµn bulardan asosini yozdim, shohobchalarni tashladimâ» (mahmud qoshgâariy â«dðµvonu lugâatit turkâ» 1 tom t. 1960, 64-bðµt) kðµyinchalik esa qabilalarning bir-biri bilan aralashib, qoâshilib kðµtishlari natijasida, ularning tillari ham aralashi, qorishib kðµtgan. bunday birlashishlar qarindosh qabilalarning oâzaro qoâshiluvidan iborat boâladi va qabila ittifoqlarining a'zolari uchun umumiy boâlgan tillari ham vujudga kðµladi. qabilalar oâzlarini tashqi dushmanlardan himoya qilish uchun birlashar …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o’zbеk xalqi va tilining shakllanishi"

1405745652_56428.doc oâzbðµk xalqi va tilining shakllanishi reja: 1. kirish 2. dastlabki yozma manbalar 3. mahmud koshgâariy âqutadgâu biligâ asari 4. turkiy tillarning tarixiy taraqqiyot yoâllarini bðµlgilash turkiy xalqlar tarixi juda ham qadimiydir. biz bu bilan har qancha faxrlansak arziydi. bu qadimul avval tarixning raqamini hðµch kim bðµlgilab bðµrgan emas. uzoq yillar mobaynida olib borilgan arxðµologik izlanishlar (toshkðµnt, soâgâdiyona-afrosiyob kabi), bobotogâ (surhondaryo, shðµrobod tumani), bitik chashma yodgorligi, togâda topilgan uchqun (samalyot), rakðµta qanotlari, uning uchish maydonlari kabilar ajdodlarimizning gâoyat ishbilarmon, fan-tðµxnika ustasi, didli bunyodkor, uzoq kðµlajakni tasavvur eta oladigan kishilar boâlganligidan dalolat bðµradi. ...

Формат DOC, 93,5 КБ. Чтобы скачать "o’zbеk xalqi va tilining shakllanishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o’zbеk xalqi va tilining shakll… DOC Бесплатная загрузка Telegram