o’zbek tilining tarixiy taraqqiyot bosqichlari

DOC 87.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405744646_56407.doc oâzbek tilining tarixiy taraqqiyot bosqichlari rðµjð°: 1. oâzbek xalqi va uning shakllanish tarixi 2. oâzbek adabiy tili taraqqiyotini davrlashtirish 3. hozirgi oâzbek adabiy tili va uning shevalarga munosabati 4. hozirgi oâzbek adabiy tilining oârganilish tarixi va bosqichlari oâzbek xalqi va uning shakllanish tarixi. har qanday xalqning etnik tarixi unga berilgan nomga nisbatan qadimiydir. shuningdek, oâzbek xalqi va kelib chiqish tarixi ham uning nomiga nisbatan qadimroqqa borib taqaladi. â«oâzbekâ» termini aslida dashti qipchoqda istiqomat qiluvchi turkiy qabila va elatlarning bir qismiga berilgan nom. tarixning guvohlik berishicha, dashti qipchoqda qadimda va oârta asrlarda asosan turkiy xalqlar va allaqachonlar oâz ona tilini unutib, turklashgan moâgâul qavmi yashab keladi. ana shu qipchoq choâlining turk va til jihatdan turklashgan aholisi tarixiy asarlarda xiii asrning 80-yillaridan boshlab oâzbek nomi bilan uchraydi. masalan, hamidulloh kazviniy (1281-1350) dashti qipchoqni â«mamlakati oâzbekâ» (oâzbeklar mamlakati) yoki â«ulusi oâzbekâ» (oâzbek ulusi) deb yozsa, al-kalkoshandiy (1418-yilda vafot etgan) ularning podsholarini â«maliki …

i oâzlarini turkiy qavm vakillari deb bilganlar. arablar movarounnahrda oâz hukmronligini mustahkamlab olgach, viii asrning 30-yillarida soâgâd tuprogâiga turklarning katta guruh shaklida kirib kelishi sekinlashdi. arablarga qadar kelib oârnashib qolgan turkiy qabilalarning arablar hukmronligi va somoniylar davrida (viii-x asrlar) tobora oâtroq hayot tarziga koâchishi tezlashdi. shosh, fargâona, va xorazmda turkiy xalqlar mahalliy aholi orasiga tobora singib oâtroqlashgan turklar va til jihatidan turklashgan yerli aholi â«sortâ» deb ataluvchi etnik qatlamga aylanib bordi. oâzbek xalqining etnik tarixida qarluqlar va qoraxoniy turklarning ham oârni bor. viii asr oârtalarida shimoliy fargâona yerlarida, sirdaryoning sharqidan to yettisuvgacha boâlgan yerlarda qoraxoniylar oâz hukmronligini oârnatdi. x asrning oârtalaridan bu zonada qoraxoniylar davlati tashkil topdi. qoraxoniylar davlati tarkibida argâu, tuxsi, qarluq,chigil va yagâmo qabilalari boâlib, ulardan, ayniqsa, dastlabki toârttasi madaniy jihatdan boshqa turkiy qabilalardan ancha ustunligi bilan ajralib turar edi. x asrning oxirlaridan turkiy etnik qatlamning movarounnahrning barcha hududlarida ustunligini taâminlovchi tarixiy voqealar sodir boâldi. sirdaryodan yettisuvgacha boâlgan …

ilon, isfara, xoâjand bundan mustasno) va xorazmda ahvol boshqacha edi. turk tilida soâzlashuvchilar qatlami fors tili qatlamidan kuchli boâlib, uning taâsiri soâgâd shahar muhitiga ham jadal kirib borardi. qoraxoniylardan keyin oâzbek xalqi tarkibiga qoâshilgan yangi etnik komponent uning jismoniy qiyofasi-antropologik tipini keskin oâzgarishga olib keladi. oârta osiyoning chingizxon tomonidan bosib olinishi (xiii asr) ham, xvi asr boshida shayboniyxon boshliq dashti qipchoq koâchmanchi oâzbeklari ham oâzbeklarning tipini tamoman oâzgartira olmadilar. shuni ham aytish kerakki, chingizxon bilan kelgan moâgâul urugâlari orasida turkiy qabilalar ozchilikni tashkil etardilar. shayboniyxon bilan kelgan koâchmanchi oâzbeklar orasida esa, aksincha, turkiylashgan moâgâul urugâlari koâpchilikni tashkil etar edi. ular orlot, doârmon, qoângâirot, mangâit, nukus, chiliboy, kenagas, ming kabi turkiylashgan aymoqlar boâlib, yana uzoq yillar davomida alohida etnik guruhlar boâlib yashab qolaverdilar. ularning antropologik qiyofasi mumtoz moâgâul tipini eslatardi. bundagi ayrim qabilalar turkiy etnik guruhlarning quramasi edi. ular koâp hollarda etnik kelib chiqishi boâyicha emas, balki hududiy tamoyil boâyicha uyushgan …

i oltita davrni oâz ichiga oladi: i. eng qadimgi turkiy til (v asrgacha). ii. qadimgi turkiy adabiy til (v-x asrlar). iii. eski turkiy adabiy til (xi-xiii asrlar). iv. eski oâzbek adabiy tili (xiv-xix asrning 1-yarmi). v. yangi oâzbek adabiy tili (xix asrning 2-yarmi). vi. hozirgi oâzbek adabiy tili(xx asrdan boshlab). i bosqich. eng qadimgi turkiy tilni markaziy osiyo hududlarida yashagan qadimgi sak va massaget qabilalari tiliga xunn, yuyechji hamda boshqa turkiy qabila va urugâlarning tili aralashuvidan hosil boâlgan til tashkil etgan. bizgacha bu tilda yaratilgan birorta yozma manba yetib kelmagan. biroq arxeologiya, etnografiya fanlari mazkur tipdagi til mavjud boâlganligi haqida guvohlik beradi. ii bosqich. qadimgi turkiy adabiy til turk hoqonligi barpo boâlgandan to qoraxoniylar davrigacha boâlgan davrni oâz ichiga oladi. bu davrda run (oârxun-enasoy), uygâur, soâgâd, manixey, braxma yozuvlarida bitilgan yodgorliklar bizgacha yetib kelgan. bu yodgorliklar toshlarga, terilarga, yogâochlarga bitilgan. yodgorliklarning eng mashhurlari turk hoqonlari va sarkardalari kultegin, tunyuquq, bilga …

a gâaru/qaru/garu shakliga ham ega boâlgan: budunugâ (xalqni), uygâurgâaru (uygâurga)1 kabi. sifatdagi va ravishdagi shakllarning oâziga xos koârsatkichlari ishlatilgan: oltachi (oâlajak), udimat (uxlamay). shart mayli -sar shaklida boâlgan: borsar (borsa). (bular haqida â«qadimgi turkiy tilâ» kursi boâyicha darslik va qoâllanmalardan batafsil maâlumot olasiz). iii bosqich. eski turkiy adabiy til. til taraqiyotining bu bosqichi qoraxoniylar davlati barpo boâlish davri bilan boshlanadi. bu davrda oâzbek hamda boshqa turkiy adabiy tillarning ajralishi uchun zamin tayyorlandi. qoraxoniylar sulolasi hukmronligi davrida movaraunnahr va qashqar hududlarida qarluq-uygâur va qipchoq, oâgâuz urugâ tillari farqlanuvi asosidagi turkiy adabiy til mavjud edi. bu adabiy tilda â«qutadgâu biligâ», â«devonu lugâotit turkâ», â«hibatul haqoyiqâ», yassaviy â«hikmatâ»i, â«tafsirâ», â«oâgâuznomaâ», â«qissasi rabgâuziyâ» kabi asarlar yaratilgan. iv bosqich. bu davrga kelib bugungi kunda amal qilayotgan turkiy tillar bir-biridan juda koâplab belgilari asosida farqlanib, mustaqillik kasb eta bordi. xususan, eski oâzbek adabiy tili ham vujudga keldi. shuningdek, yozma adabiyot ommalashmaganligi tufayli adabiy til zaifroq boâlib, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o’zbek tilining tarixiy taraqqiyot bosqichlari"

1405744646_56407.doc oâzbek tilining tarixiy taraqqiyot bosqichlari rðµjð°: 1. oâzbek xalqi va uning shakllanish tarixi 2. oâzbek adabiy tili taraqqiyotini davrlashtirish 3. hozirgi oâzbek adabiy tili va uning shevalarga munosabati 4. hozirgi oâzbek adabiy tilining oârganilish tarixi va bosqichlari oâzbek xalqi va uning shakllanish tarixi. har qanday xalqning etnik tarixi unga berilgan nomga nisbatan qadimiydir. shuningdek, oâzbek xalqi va kelib chiqish tarixi ham uning nomiga nisbatan qadimroqqa borib taqaladi. â«oâzbekâ» termini aslida dashti qipchoqda istiqomat qiluvchi turkiy qabila va elatlarning bir qismiga berilgan nom. tarixning guvohlik berishicha, dashti qipchoqda qadimda va oârta asrlarda asosan turkiy xalqlar va allaqachonlar oâz ona tilini unutib, turklas...

DOC format, 87.0 KB. To download "o’zbek tilining tarixiy taraqqiyot bosqichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o’zbek tilining tarixiy taraqqi… DOC Free download Telegram