o`rta osiyo xalqlarining og`zaki ijod yodgorliklari (mif va afsonalar)

DOC 73.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405686358_56289.doc o`rta osiyo xalqlarining o`rta osiyo xalqlarining og`zaki ijod yodgorliklari (mif va afsonalar) r e j a : 1. o`rta osiyo madaniyatining qadimgi beshigi sifatida. 2. mifologik obrazlarda yaxshilik va yomonlik, yorug`lik va zulmat, do`st va dushman kuchlarining ifodalanishi. 3. «avesto», «shohnoma», «devoni lug`otit turk» asarlarida, yunon va xind tarixchilari asarlarida keltirilgan tarixiy-badiiy ma’lumotlar. 4. mitra, anaxita, kayumars, jamshid, siyovush, v..b. afsonalar. 5. to`maris, shiroq-qaxramonlik afsonasi sifatida. o`rta osiyo xalqlarining eng qadimgi og`zaki yodgorliklari. (mif va afsonalar) o`rta osiyo xalqlari dunyodagi boshqa xalqlar qatori o`zlarining eng qadimgi va boy madniyatiga, adabiy tarixiga ega. grek, xind, xitoy, arman tarixchilarining, rus va evropa olimlarining asarlarida o`rta osiyo xalqlarining qadimgi madniyati va og`zaki ijodi to`grisida qimmatli ma’lumotlar keltirilgan. o`rta osiyo xalqlarining madaniyatini, og`zaki ijodini o`rganishda rus olimalridan a.a.kushakevich, n.lyapunova, v.vasil’ev, e.f.kal, a.a.divaev, a.n.samoylovich, v.v.rallov, v.v. bartol’d, n. volniskiy, n.p.ostoumov kabilarning xizmatlari kattadir ya.g`ulomov, v.shishkin va s.p.tolstov kabi mushxur arxeolog olimlarning o`zbekiston territoriyasida olib …

chorvachilik va ovchilik bilan shug`ullangan bo`lsalar, o`troq holda yashaganlari dehqonchilik, hunarmandlik bilan mashg`ul bo`lganlar. davrlar o`tishi bilan xalq sun’iy sug`orish, inshoot ishlarini keng yo`l qo`ya boshlagan. o`rta osiyo territoriyasida yashagan qabilalar uzoq davom etgan tarixiy protsess natijasida chatishib ketganlar va hozirgi o`rta osiyo xalqlarining qadimgi ota-bobolari vujudga kelgan. quldorlik maydonga kelishi bilan savdo-sotiq, hunarmandchilik rivojlandi. bu territoriyada samarqand, buxoro, farg`ona kabi yirik shaharlar paydo bo`ldi. arxeologik qazilmalar shuni isbotlaydiki, o`sha davrlarda yashagan ota-bobolarimiz kemasozlik, baliqchilik bilan ham shug`ullanishgan. ma’lumki, ibtidoiy kishilar tabiat hodisalari va jamiyatdagi voqealarning tub sabablarini bilmaganlar. ular tabiatda yashin, dovu, suv toshqini, zilzila kabi tabiat hodisalarining mohiyatini tushunmas edilar. inson, er, osmon, quyosh, oy kabilarni jonli hodisalar deb tasavvur qilar, ularga sig`inar, ayrim hayvonlarni muqaddas deb bilardi. ibtidoiy kishi tasavvurida tabiatda unga do`st va dushman bo`lgan ikki xil kuch mavjud. ana shu tasavvur zaminida turli miflar, afsonalar paydo bo`lgan. bu xaqida a.m.gor’kiy yozkvchilarning 1-se’zdida so`zlagan nutqida quyidagilarni …

shuning uchun ham qadimgi mif afsonalarni o`rganish m.gor’kiy yozganidek: «insonlarga dushman bo`lgan tabiat hodisalari, stixiyalarga ta’sir qilish istagi» qanday bo`lganligini yaqqol tasavvur qilishga imkon beradi. haqiqatdan ham afsona va miflar real tarixiy sharoit va foqealardan kelib chiqqan. inson turmushiining og`ir mashaqqatlari, inson orzu-istaklari aks ettirilgan qadimgi mif va afsonalar «insoniyat jamiyatining bolalik davri» haqidagi go`zal badiiy lavhalardir. mif va afsonalarning qachon paydo bo`lgani, ularda hayot haqiqati qay darajada aks etganini aniqlash qiyin. shunday bo`lsa-da, afsona va miflarda aks ettirilgan qator hollar real bog`liq, real voqea-hodisalarga asoslangani aniq. xalq og`zaki ijodida yaratilgan bu mif va afsonalar keyincha yozma adabiyotga kirib borgan, davrlar o`tishi bilan qayta-qayta ishlanib silliqlana borgan. o`rta osiyo xalqlarining qadimgi mif va afsonalarda asosan yaxshilik va yomonlik, nur va zulmat o`rtasidagi kurash tasvirlanadi. ko`pchilik mifologik obrazlar mana shu ikki kuch o`rtasidagi kurash fonida gavdalanadi. miflarda hikoya qilinishicha, ikki olam ya’ni yaxshilik va yomonlik olami bor. yaxshilik olami axura mazda …

onaviy va mifologik obrazlarda mujasamlashgan. qayumars afsonasi bu afsona o`rta osiyo va eron xalqlari o`rtasida qadimdan mashhur bo`lib kelgan. bu afsonaning manbai «avesto»dir. bu afsona to`g`risida «tarixi tabariy» asarida, firdavsiyning «shohnoma», alisher navoiyning «tarixi muluki ajam» asarida, shuningdek, prof. s.p.tolstovning «qadimgi xorazm madaniyatini izlab», prof. n.m.mallaevning «o`zbek adabiyoti tarixi» va boshqa manbalarida qimmatli ma’lumotlar keltirilgan. beruniy qayumars afsonasining mazmunini keltiradi, «axrimaniing yomon qilmishlaridan xudo hayratda qoladi, uning peshonasidan ter chiqadi. terni artib tashlaganda ter donasidan qayumars tug`iladi. xudo qayumarsni axriman yoniga jo`natadi. qayumars axriman yoniga etib kelib, uning elkasiga minib oladi va shu holda dunyoni aylana boshlaydi. nihoyat axriman bir hiyla bilan qayumarsni elkasidan uloqtirib tashlaydi va uning ustiga minib olib eyajagini aytadi. seni qaysi tomoningdan boshlab eyayin, deb so`raydi axriman. oyoq tomonimdan, deb javob beradi qayumars, tokim dunyo go`zalligidan uzoqroq bahra olib turayin. ammo qayumars axrimanning u aytgan gapning teskarisini qilishini bilar edi. axriman qayumarsni bosh tomonidan eya boshlaydi. …

di. umuman jamshid mifologik obrazi xalq og`zaki ijodida, keyincha yozma adabiyotda yomonlik kuchlariga qarshi kurashda xalq najotkori sifatida tasvirlanadi, kishilarning ma’naviy g`alabasi va o`z kelajagiga ishonchini yaqqol ifodalaydi. siyovush afsonasi. bu afsona ko`proq o`rta osiyoda yoyilganligi xorazm va buxoroda mashhur bo`lgan tarixiy manbaalarda qayd qilinadi. e.e.bertel’s o`zining «fors-tojik adabiyoti tarixi» (1960) nomli kitobida siyovush afsonasining tarixiy ildizlari «avesto»da uchraydi deb ko`rsatsa, s.p.tolstov beruniy ma’lumotlariga asoslanib, siyovush miloddan avvalgi xiii asrda xorazm davlatiga asos solgan deb yozadi, a.d.avdeeva esa «o`zbekistonning raqs san’ati» (1960) monografiyasida farg`onacha «katta o`yin» siyovush afsonasi asosida yaratilgan deb ko`rsatadi. siyovush afsonasi to`g`risida «tarixi tabariy», «tarixi komil», «tarixi narshaxiy» kitoblarida ham ma’lumotlar yozilgan.4 siyovush-xalq qaxramoni. afsonalarda xikoya qilinishicha, siyovush kaykovusning o`g`li bo`lgan. nihoyat darajada go`zal yigit bo`lib, uni o`gay onasi sevib qoladi. lekin, u o`gay onasining taklifini rad etadi. bunga chiday olmagan o`gay ona unga tuhmat qiladi. siyovush o`zining pokligini isbotlash uchun ot surib alangadan o`tadi, so`ng afrosiyob …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o`rta osiyo xalqlarining og`zaki ijod yodgorliklari (mif va afsonalar)"

1405686358_56289.doc o`rta osiyo xalqlarining o`rta osiyo xalqlarining og`zaki ijod yodgorliklari (mif va afsonalar) r e j a : 1. o`rta osiyo madaniyatining qadimgi beshigi sifatida. 2. mifologik obrazlarda yaxshilik va yomonlik, yorug`lik va zulmat, do`st va dushman kuchlarining ifodalanishi. 3. «avesto», «shohnoma», «devoni lug`otit turk» asarlarida, yunon va xind tarixchilari asarlarida keltirilgan tarixiy-badiiy ma’lumotlar. 4. mitra, anaxita, kayumars, jamshid, siyovush, v..b. afsonalar. 5. to`maris, shiroq-qaxramonlik afsonasi sifatida. o`rta osiyo xalqlarining eng qadimgi og`zaki yodgorliklari. (mif va afsonalar) o`rta osiyo xalqlari dunyodagi boshqa xalqlar qatori o`zlarining eng qadimgi va boy madniyatiga, adabiy tarixiga ega. grek, xind, xitoy, arman tarixchilarining, rus va evro...

DOC format, 73.5 KB. To download "o`rta osiyo xalqlarining og`zaki ijod yodgorliklari (mif va afsonalar)", click the Telegram button on the left.

Tags: o`rta osiyo xalqlarining og`zak… DOC Free download Telegram