gapning ifoda maqsadi va emotsiyaga ko‘ra turlari

DOC 49,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405656146_56013.doc gapning ifoda maqsadi va emotsiyaga ko‘ra turlari gapning ifoda maqsadi va emotsiyaga ko‘ra turlari режа: 1. gapning ifoda maqsadiga qo’ra turlari 2. darak gaplar 3. so’roq gaplar 4. buyruq gaplar 5. ундов гаплар gapning ifoda maqsadiga qo’ra turlari. ifoda maqsadiga ko’ra gaplarning turlanishi sof nutqiy hodisadir. so’zlovchi nutq jarayonida fikr ifodalash bilan ma‘lum bir maqsadni ko’zlaydi ham. gaplar so’zlovchining ko’zlagan maqsadiga ko’ra turli-tuman bo’ladi. 1.darak gaplar: uzoqdagi zalvorli tog’lar xayolimni keldilar bosib. (a.o.) 2.so’roq gaplar: sen bahorni sog’inmadingmi?(a.o.) 3.buyruq gaplar: meni kutgil... (k.s.) ammo bu turlar orasiga keskin chegara qo’yib bo’lmaydi. bir tur ikkinchi tur vazifasini bajaraverishi mumkin. deylik, shaklan darak gap so’roq mazmunini, so’roq gap darak mazmunini ifodalashi mumkin. misollar: 1. onani kim sevmaydi? (shaklan so’roq, mazmunan darak.) 2.dasturxonga qaramaysizmi? (shaklan so’roq, mazmunan buyruq.) qarzdor dehqonga boyning «kuz keldi» deb qichqirgani oddiy darak emas, balki «qarzingni to’la!» mazmunidagi buyruq gapdir. qo’shma gap tarkibidagi sodda gaplarda ifoda maqsadi o’ziga …

siyasiga ega bo’ladi. shuningdek, darak gapning kesimi ham o’ziga xosdir. u so’roq yuklamalaridan xoli va aniqlik mayli shaklida bo’ladi. atov gaplar va so’z-gaplar ham darak tabiatiga ega bo’ladi: 1.qish. 2.ha. 3. rahmat. co’roq gaplar. so’roq gaplarda so’roq ma‘nosiga boshqa ma‘nolar ham qorishgan holda bo’lishi mumkin: so’roqning o’zi: salim keldimi? so’roq-hayrat: salim keldimi? so’roq-taajjub: yozda ham shunday yomg’ir yog’adimi? so’roq-mamnunlik: salim tugatdimi-a? so’roq-gumon: olib chiqarmikin? so’roq-taxmin: sen olim emasmisan? so’roq-darak: tugatdimi? (ko’rdingmi, tugatdi ma‘nosida.) so’roq-buyruq: tezroq jo’namaysizmi? so’roq gaplar kutilayotgan javobga munosabatiga ko’ra uch xil bo’ladi: sof so’roq gaplar javob talab qiladi: bugun qaerga borasan? ritorik so’roq gaplar javob talab qilmaydi va mohiyatan darak, shaklan so’roq gap hisoblanadi: onani sevmaydigan odam odammi? so’roq-buyruq gaplar so’roq yo’li bilan buyurish ma‘nosini ifodalaydi: tezroq kelmaysizmi? so’roq gaplar mazmun hajmiga ko’ra ikki xil bo’ladi: umumiy so’roq. bunda narsa yoki hodisa to’laligicha aniqlanadi: bu nima? bu kitobmi? bunda javob kesimga tegishli bo’ladi. xususiy so’roq. bunda narsa …

i. buyruq gapning kesimi, odatda, buyruq maylining ikkinchi shaxs, ba‘zan uchinchi shaxs shaklidagi fe‘ldan bo’ladi: bor! chekilmasin! kesim birinchi shaxs buyruq maylidagi fe‘ldan bo’lganda, gap oxangidagi qat‘iylik uni buyruq gapga aylantiradi: nomus uchun kurashaylik! ba‘zi hollarda aniqlik maylidagi yaqin o’tgan zamon fe‘li ham buyruqni ifodalashi mumkin: qani, jo’nadik! buyruq gaplar ko’pincha undalmali va undovli bo’ladi: 1.hoy, tezroq yuringlar. 2.bozor, bu yoqqa kel! ундов гаплар. nutqiy gaplar emotsionallikka munosabati nuqtai nazaridan ikkiga bo’linadi: his- hayajonli gaplar. his- hayajonsiz gaplar. gaplar, ifoda maqsadiga ko’ra qanday gap bo’lishidan qat‘i nazar, his-hayajonli yoki his-hayajonsiz bo’ladi. qiyoslang:1. men keltiraman - ifoda maqsadiga ko’ra darak gap, emotsianallikka ko’ra his-xayajonsiz gap. 2. men keltiraman! - ifoda maqsadiga ko’ra darak gap, emotsianallikka ko’ra his-hayajon gap. his-hayajonli gaplarda fikr bilan birgalikda so’zlovchining kuchli his-tuyg’ulari ham namoyon bo’ladi. demak, darak, so’roq, buyruq gaplarga maxsus ohang berilishi natijasida his-hayajonsiz gaplar his-hayajonli gaplarga aylanadi. 1. futbol boshlandi! 2. otam keldimi?! 3. hayda! …

sitet, 2000. 2. mengliev b. o’zbek tilining struktur sintaksisi –qarshi., 2003. 3. g’ulomov a., asqarova m. hozirgi o’zbek adabiy tili. sintaksis. -t.: 1989. 4. o’zbek tili grammatikasi. ii tom. sintaksis. - t.: fan, 1975. - 548 b. 5. www.ziyonet.

gapning ifoda maqsadi va emotsiyaga ko‘ra turlari - Page 5

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "gapning ifoda maqsadi va emotsiyaga ko‘ra turlari"

1405656146_56013.doc gapning ifoda maqsadi va emotsiyaga ko‘ra turlari gapning ifoda maqsadi va emotsiyaga ko‘ra turlari режа: 1. gapning ifoda maqsadiga qo’ra turlari 2. darak gaplar 3. so’roq gaplar 4. buyruq gaplar 5. ундов гаплар gapning ifoda maqsadiga qo’ra turlari. ifoda maqsadiga ko’ra gaplarning turlanishi sof nutqiy hodisadir. so’zlovchi nutq jarayonida fikr ifodalash bilan ma‘lum bir maqsadni ko’zlaydi ham. gaplar so’zlovchining ko’zlagan maqsadiga ko’ra turli-tuman bo’ladi. 1.darak gaplar: uzoqdagi zalvorli tog’lar xayolimni keldilar bosib. (a.o.) 2.so’roq gaplar: sen bahorni sog’inmadingmi?(a.o.) 3.buyruq gaplar: meni kutgil... (k.s.) ammo bu turlar orasiga keskin chegara qo’yib bo’lmaydi. bir tur ikkinchi tur vazifasini bajaraverishi mumkin. deylik, shaklan darak gap so’roq m...

Формат DOC, 49,0 КБ. Чтобы скачать "gapning ifoda maqsadi va emotsiyaga ko‘ra turlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: gapning ifoda maqsadi va emotsi… DOC Бесплатная загрузка Telegram