grafika

DOC 98.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405656845_56023.doc grafika reja: 1. kirish 2. grafika haqida umumiy maâlumot 3. yozuvlar tarixidan grafika haqida umumiy maâlumot. grafika (grekcha grapho - "yozma" - soâzidan olingan) tildagi tovushlarni koârsatuvchi shakliy vositalar tizimidir. har bir tovush uchun olingan maxsus shakl harf deyiladi, tovush koârsatmaydigan shakl esa belgidir. tildagi muayyan tartib bilan joylashtirilgan harflar va belgilar tizimi alfavit deyiladi. hozirgacha amalda boâlib turgan yozuv rus(kirill) grafikasiga asoslangan boâlib, unda 35 ta shakl mavjud. shundan 33 tasi harf, 2 tasi (ñ, ñ) belgi. lotin alifbosiga asoslangan yangi yozuvda 30 ta grafik shakl qabul qilingan boâlib, ulardan bittasi (tutuq belgi) belgi hisoblanadi. yigirma toâqqizta shakl esa unli va undosh tovushlarni ifodalovchi harflardir. oâzbek-kirill yozuvida tildagi 6 ta unli fonemalar quyidagi 10 ta harf vositasida ifoda etiladi:ð°, ð¾, ð¸, ñ, ñ, ñ, ñ, ñ, ñ, ðµ. bulardan keyingi toârttasi ikki tovush ifodasini beradi: ñ=ð¹+ñ, ñ=ð¹+a, ñ =ð¹+o, ðµ=ð¹+e kabi. biroq mazkur harflar baâzi soâzlarda bir tovush …

ilan yoziladi. har ikkala alfavitdagi 23 harf kirill alifbosiga asoslangan imloda 25 ta, yangi oâzbek-lotin alfavitida esa 24ta undosh tovushni ifodalash uchun xizmat qiladi. bunda quyidagilar eâtiborga olinadi: j harfi talaffuzda bir-biridan keskin farqlanuvchi ikki undosh tovushning yozuvdagi belgisi hisoblanadi: jurnal (jurnal), vijdon (vijdon) soâzlarida j harfi sirgâaluvchi undoshni; joâra, reja soâzlarida esa qorishiq portlov-chi undoshni ifoda etadi. shuningdek, tong, anglamoq soâzlaridagi ng til orqa, portlovchi-sirgâaluvchi, burun tovushi uchun oâzbek-kirill alifbosida maxsus harf qabul qilinmagan. bu tovush n+g harf birikmasi orqali ifodalandi. oâzbek-lotin alfavitida esa bu tovushini ifodalash uchun ng harf birikmasi mavjud. masalan: tong, koângil. biroq, oâzbek-lotin alfavitida asosan oâzlashma soâzlarda uchraydigan s (ts) qorishiq portlovchisi uchun maxsus harf qabul qilinmagan. bu tovush uchraydigan soâzlar yangi yozuvda quyidagicha yoziladi: a) soâz boshi va soâz oârtasida hamda undosh va unli oraligâida kelganda s harfi bilan yoziladi: sirk, kvars, fransiya, stansiya; b) soâz oârtasida ikki unli oraligâida kelganda esa ts harf …

aâlum bir shaklga ega boâlmagan, yaâni mavhum narsalar uchun ham turli hil ramziy belgilar oâylab topilgan. shu tarzda taraqqiyot mahsuli oâlaroq, yozuvning piktografik; idiografik; iyeroglifik va boshqa turlari kelib chiqqan. turkiy xalqlar, jumladan, oâzbek xalqi tarixida ham xilma-xil yozuvlardan foydalanganlar. soânggi yozuvlarning aksariyati fonografik, yaâni tovush yozuvi - harfiy yozuvdan iborat boâlgan. hozirgi paytda jahon ahlining toârtdan uch qismi yozuvning mazkur turidan foydalanadi. markaziy osiyoning boshqa xalqlari singari oâzbek xalqi ham oâz tarixiy shakllanishi mobaynida oromiy, yunon, karoshta, soâgâd, xorazm, eftalit, pahlaviy, suriya, hind, oârxun (run), uygâur, arab, kirill va lotin kabi yozuvlardan foydalangan. tarixiy tadqiqotlarning guvohlik berishicha, eramizdan avvalgi vi - iv asrlarda markaziy osiyoning eronga yaqin hududlarida rasmiy yozuv sifatida mix yozuvi ishlatilar edi. ayrim joylarda esa mix yozuvidan birmuncha oddiy va qulay boâlgan oromiy yozuvi amalda boâlgan. turli yodgorliklarda qayd etilishicha, eramizdan avvalgi i - iii asrlarda oromiy yozuvi bilan bir qatorda yunon va karoshta yozuvlari ham …

oârxun-enasoy obidalari fanda â«tosh bitiklarâ» deb ham yuritiladi. buning boisi mazkur obidalarning aksariyat qismi qabr toshlariga oâyib yozilganligidadir. xususan, kultegin, bilgahoqon, tunyuquq kabi shahzoda va sarkardalar sharafiga qoâyilgan qabr toshlari shular jumlasidandir. biroq â«irq bitikâ» deb nom olgan â«taâbirnomaâ» turkiy-run yozuvining qogâozdagi nusxasi ekanligi bilan ajralib turadi. bu yozuv xususida yaqin yillarga qadar v-viii asrlar davomida amalda boâlgan, degan xulosa yetakchilik qilar edi. biroq keyingi yillar mobaynida topilgan yangi dalillarga tayanilgan holda, turkiy-run yozuvi eramizning i ming yilligidayoq shakllanib boâlganligi xususida xulosalarga kelinmoqda. jumladan, 1988-yil andijon viloyatining marhamat tumanidagi loâmbitepadan topilgan koâzaga oâyib tushirilgan qadimgi turkiy bitiklar turkiy-run yozuvining ibtidosi eramizga qadar boâlgan davrlarga daxldor ekanligini faraz qilish imkonini beradi. shuni ham taâkidlash joizki, tarixda oârxun yozuvi keng joriy etilgan turk hoqonligi tugab, turkiylar oârtasida uygâur yozuvining joriy etilishida muhim oârin tutgan uygâur hoqonligi (744 â 840-yillar oraligâida hukmronlik qilgan) boshlangandan keyin ham turkiy-run yozuvi sibir turklari va moâgâiliston hududlarida …

larni topganidan soâng tarqala boshlaydi. oradan besh yil oâtgach, 1696 -yilda, semyon remizov yenisey daryosi havzasidan topilgan oârxun yodgorligi haqida xabar beradi. 1830 -yilda asirlikka tushgan shved zobiti iogan stralenberg ham sibirda nomaâlum yozuvlar bitilgan toshlarga duch keladi. shundan soâng, 1890-yilda fin-ugor ilmiy jamiyatining oârxun daryosiga uyushtirgan arxeologik ekspeditsiyalari oârxun-enasoy bitiklari xususida koâplab aniq va yangidan-yangi maâlumotlar toâplanishida katta ahamiyat kasb etdi. bu davrda runik yozuv deb nomlangan oârxun - enasoy yozuvini (oârxun - enasoy yozuvi shaklan got yozuviga, yaâni qadimgi olmon yozuviga oâxshash boâlgani tufayli runik - sirli deb nomlangan) 1893-yilning oxirida danyalik olim v.tompson birinchi boâlib oâqishga muyassar boâldi. u eng avval tangri va turk soâzlarini oâqigach, bu yozma yodgorliklar turkiy xalqlarga tegishli ekanligi maâlum boâldi. mazkur yilning 25- noyabrida esa bitiktoshlardagi barcha harflarni aniqlab, yodgorliklarning sirini toâlaligicha ochishga muyassar boâldi. shu orada rus sharqshunosi, akademik v.v.radlov ham 15 ga yaqin harflarni aniqlab ulgurgan edi. shunday qilib, oârxun-enasoy …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "grafika"

1405656845_56023.doc grafika reja: 1. kirish 2. grafika haqida umumiy maâlumot 3. yozuvlar tarixidan grafika haqida umumiy maâlumot. grafika (grekcha grapho - "yozma" - soâzidan olingan) tildagi tovushlarni koârsatuvchi shakliy vositalar tizimidir. har bir tovush uchun olingan maxsus shakl harf deyiladi, tovush koârsatmaydigan shakl esa belgidir. tildagi muayyan tartib bilan joylashtirilgan harflar va belgilar tizimi alfavit deyiladi. hozirgacha amalda boâlib turgan yozuv rus(kirill) grafikasiga asoslangan boâlib, unda 35 ta shakl mavjud. shundan 33 tasi harf, 2 tasi (ñ, ñ) belgi. lotin alifbosiga asoslangan yangi yozuvda 30 ta grafik shakl qabul qilingan boâlib, ulardan bittasi (tutuq belgi) belgi hisoblanadi. yigirma toâqqizta shakl esa unli va undosh tovushlarni ifod...

DOC format, 98.5 KB. To download "grafika", click the Telegram button on the left.

Tags: grafika DOC Free download Telegram

grafika

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "grafika"

Similar files