социолингвистиканинг предмети, мақсад ва вазифалари

DOC 59,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403253683_43967.doc социолингвистиканинг предмети, www.arxiv.uz социолингвистиканинг предмети, мақсад ва вазифалари режа: 1. фан ҳақида умумий тушунча. 2. фаннинг методологик йўналиши. 3. социолингвистиканинг маъно мундарижаси. 4. фаннинг мақсад ва вазифалари. биз шундай жамиятда яшаяпмизки, ижтимоий фан соҳалари анча нисбий характерга эга бўлмоқда. бундай фанларга социолингвистика мисол бўла олади. у социология ва тилшунослик фанларининг туташ жойида ривожланаётган соҳадир. социолингвистика тилшунослик йўналишидаги фан бўлиб, ижтимоий муносабатларда тилнинг тутган ўрнини, тил тараққиётини ва тилнинг функционал жиҳатларини ҳамда жамият тил учун, тил эса жамият учун хизмат қилишини ўрганади. дарҳақиқат, cоциолингвистика шаклланиш, қурилиш, тараққиёт нуқтаи назаридан тилнинг ижтимоий шартланганлиги, тилнинг жамиятга, жамиятнинг тилга таьсирини ўрганувчи фан сифатида қаралмоғи лозим. зеро, ижтимоий лингвистика ҳаёт қонуниятларини тил фактлари асосида ўрганар экан, унинг ўзига хос хусусиятларини англаб олиш лозим бўлади. авваламбор, социолингвистикани бир неча термин остида номланиши бунга яққол мисолдир. жумладан, «ижтимоий тил», «ижтимоий тилшунослик», «тилшуносликнинг ижтимоийлиги», «фалсафий тилшунослик», «тилнинг ижтимоийлиги», «социо-лингвистика» каби атамалар билан номлашлар бу фаннинг ўзига хос …

ди. негаки, тилнинг ҳаёт билан, жамият билан чамбарчас боғлиқлиги, миллий аньана ва миллий қадриятларнинг юзага келиши социолингвистика терминига мосдир. фанни шу тарзда номлаш ҳеч қандай мушкулотни юзага келтирмайди. сабаб «социолингвистика» термини, қайд этиб ўтилганидек, икки соҳа туташ нуқтасида юзага келган, бу ўз навбатида фанлараро муносабатларни ривожлантиришга муҳим омил бўла олади. социолингвистикани фан сифатида ўрганиш жараёнида унинг умуминсоний ҳамда сиёсий хусусиятлари, жумладан, тил ва жамият, тил ва мафкура, тил ва тафаккур, тил ва халқ, тил ва ёш, тил ва жинс, давлат институтларида тил, тил тараққиётини режалаштириш, шунингдек, тилнинг фалсафий хусусиятларини ўрганиш лозим. айниқса, кўпгина тилшунос олимлар наздида «социолингвистика» ни фалсафий тилшунослик деб қарашлар ҳам бу фанни бошқа фанлар билан узвий алоқадорлигини англатади. ҳолбуки, собиқ иттифоқ тилшунос олимлари «социолингвистика»ни ўрганиш жараёнида турли хил фалсафий мушоҳадалар юритишди. уларнинг айримлари материалистик нуқтаи назардан ёндошган бўлсалар, баьзилари эса идеалистик нуқтаи назардан ёндошдилар. биз эса ижтимоий тилшунослик масалаларини тўғри баҳолаш ва аниқлашни ҳаёт ва жамият тараққиёти …

ий диалект сифатида эмас ( профессионал нутқ, койне ва ҳ.к) тарзда тушунилади. кўринадики, социолингвистиканинг асосий муаммоси «тил ва жамият» ўртасидаги муносабатларни ўрганишдан иборатдир. шундай экан, тил ва жамият муносабатлари ўртасидаги бу боғлиқлик тил ва жамият тараққиётининг узвий кўринишидир. социолингвистика предметини академик в.м. жирмунский тор маънода таъкидлаб; социолингвистика ўзаро икки томонлама боғлиқ муносабатлар асосида туташ топган деган хулосага келади, яъни: 1. ижтимоий тил дифференциацияси синфий жамият учун хизмат қилиб, унинг тарихий қатламларини ўрганади. 2. тилнинг ижтимоий қатламлари тараққиётини, унинг ўтмиш тарихини белгиловчи омил сифатида хизмат қилади, дейди. шунингдек, в. м. жирмунский «социолингвистика»ни синхрон ва диахрон тарзда ўрганишни маъқул, деб билади. профессор б.н. головин эса «социолингвистика» фанини тор ва кенг маънода талқин этишни мақсадга мувофиқ деб билади. чунки социолингвистика функционал маъно касб этиб, у тил қурилиши тараққиётига хизмат қилишини таъкидлайди ва тилнинг вазифавий хусусиятлари билан боғлиқ деган хулосага келади. айни пайтда, б.н. головин соцолингвистика терминининг 7 хил хусусиятларини санаб ўтади: а) дифференцияга …

, хизматчи, зиёлиларга ҳам хизмат қилади. головиндан кейин таниқли тилшунос олим ф. г.филин ҳам «тил жамият» учун хизмат қилувчи ижтимоий ҳодисадир, деб таъкидлайди. унинг қарашларича, социолингвистикани тушуниш учун уч хил масалани мукаммал билиш лозим: а) ижтимоий муносабатларда тил факторларига асосланиш, шу жумладан, тил қурилиши масаласи; б) тилнинг умумий вазифавий қисмларини тушуниш; в) тилнинг жамият тараққиётидаги ўрни, социолингвистиканинг умумтил қонуниятларини белгилашдаги вазифаси, ижтимоий муносабатларни тил факторлари асосида белгилашдан иборат. бундан ташқари, г.в.степанов, ю.д.дешериев, н.б.никольский, а.д.швейцар каби олимлар ҳам социолингвистика муаммолари ва унинг маъно мундарижаси хусусида кўпгина мулоҳазалар юритишган. хусусан, ю. д. дешериев социолингвистиканинг маъно мундарижаси ва уни текшириш жараёнида икки томонлама ёндошмоқ керак дейди: 1) тил ва жамият ўртасидаги муносабатларни яхши билиш; 2) ижтимоий тилшунослик ижтимоий факторларни ўрганувчи, нутқий жараённи текширувчи ҳамда шу факторларни таҳлил этиш жараёнида тил қурилиши тараққиётига таъсир қилишини алоҳида уқтириб ўтади. шу фикрлардан келиб чиққан ҳолда, социолингвистикани ўрганиш асосида қуйидаги мақсад ва вазифалар ётади: 1. тилнинг ижтимоий …

(нутқ мазмуни ва йўналиши: адресант ва адресат, шох-шоҳ, аср-асир) ҳодисалари; 7. сўзловчининг ижтимоий белгиларига (ёшига, билимига, вазифасига) кўра нутқининг кўп вариантлилиги; 8. тилларни социолингвистик тасниф қилиш, умумжаҳон ва келажак тили; 9. ҳалқаро восита тиллар муаммоси. эсперанто ва бошқа сунъий тиллар, уларнинг қўлланилиш доираси. интерлингвистика вазифалари; 10. инсон ва тил. тил ички қурилиши тараққиётида инсон тилининг таъсири, ёзув, орфоэпия ва пунктуацияга илмий ишлов бериш; 11. ижтимоий диалектологияни социолингвистиканинг бир қисми сифатида ўрганиш. 12. социолингвистика қурилиш метод (услуб)ларига материал йиғиш ва уни ишлаш усуллари. 13. ҳозирги социолингвистика қурилиши. синхрон ва диахрон социолингвистика. 14. социолингвистика тарихи каби масалалар ижтимоий тилшунослик предметини белгиловчи мақсад ва вазифалардир. адабиётлар: 1. каримов и.а. ўзбекистон буюк келажак сари. -т: ўзбекистон, 1998. 2. ахманова о.с. словарь лингвистических терминов. -м: наука, 1966. 3. аврорин в.а. проблемў изучения функциональнўй сторонў язўка. // вопросў определить социалингвистики. -м.: наука, 1975. 4. бондалетов в.д. социальная лингвистика. –м: просвеҳение, 1987. 5. бодуэн де куртене. избраннўе …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "социолингвистиканинг предмети, мақсад ва вазифалари"

1403253683_43967.doc социолингвистиканинг предмети, www.arxiv.uz социолингвистиканинг предмети, мақсад ва вазифалари режа: 1. фан ҳақида умумий тушунча. 2. фаннинг методологик йўналиши. 3. социолингвистиканинг маъно мундарижаси. 4. фаннинг мақсад ва вазифалари. биз шундай жамиятда яшаяпмизки, ижтимоий фан соҳалари анча нисбий характерга эга бўлмоқда. бундай фанларга социолингвистика мисол бўла олади. у социология ва тилшунослик фанларининг туташ жойида ривожланаётган соҳадир. социолингвистика тилшунослик йўналишидаги фан бўлиб, ижтимоий муносабатларда тилнинг тутган ўрнини, тил тараққиётини ва тилнинг функционал жиҳатларини ҳамда жамият тил учун, тил эса жамият учун хизмат қилишини ўрганади. дарҳақиқат, cоциолингвистика шаклланиш, қурилиш, тараққиёт нуқтаи назаридан тилнинг ижтимоий шартла...

Формат DOC, 59,0 КБ. Чтобы скачать "социолингвистиканинг предмети, мақсад ва вазифалари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: социолингвистиканинг предмети, … DOC Бесплатная загрузка Telegram