hujayraning tekshirish metodlari. sitofizikaviy tekshirish metodlari. ultrastrukturani tekshirish metodi

DOCX 1.0 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1673513553.docx hujayraning tekshirish metodlari. sitofizikaviy tekshirish metodlari. ultrastrukturani tekshirish metodi hozirgi zamon sitologiyasi ko’p sonli va xilma-xil tekshirish metodlariga ega bo’lib, ularsiz hujayraning tuzilishi va funksiyasi to’g’risidagi bilimlarni to’planishi va takomil topishi mumkin bo’lmagan bo’lur edi. quyida biz sitologiyada eng ko’p qo’llaniladigan metodlar haqida to’xtalamiz. optik metodlar yorug’lik mikroskoplaridan foydalanish zamonaviy yorug’lik mikroskoplari (3-rasm) juda mutaxasislashgan asbob bo’lib, hujayrani o’rganishda birinchi darajali rolini saqlab kelmoqda. yorug’likmikroskoplarining kattalashtirish qobiliyati ularning eng qisqa oralig’ga ega bo’lgan ikkinuqtanialohidako’rsata olishiga bog’liq bo’ladi. masalan: ikkita nuqta oralig’idagi masofa qancha yaqin bo’lsa, shu mikroskopning ko’rsatish qobiliyati shuncha yuqori bo’ladi. boshqacha qilib aytganda, mikroskopda ko’rinadigan zarrachalar qancha mayda bo’lsa, mikroskopning ko’rsata olish darajasi ham shuncha ortiq bo’ladi. 3-rasm. zamonaviy yorug’lik mikroskopi(karl zeiss). 1-kondensori; 2-ob’ektivlar; 3-okulyarlar. mikroskopning ko’rsatish qobiliyati ob’ektivning aperturasi ya’ni optik sistemaning ishlovchi teshigini kattaligi va yorug’likning to’lqin uzunligiga bog’liq. mikroskopning ko’rsatish darajasi quyidagi formula bilan topiladi:  a= 0,61 n sin  bu yerda: a- …

paratni yoritayotgan yorug’likning to’lqin uzunligini qisqartirish bilan. sonli aperturani orttirish uchun immersion ob’ektivlardan foydalaniladi. bunday ob’ektiv bilan preparat o’rtasidagi bo’shliq immersion suyuqliklar bilan to’ldiriladi. havoni yorug’lik sindirish ko’rsatikichini 1 ga teng desak, immersion suyuqliklar qatoriga kiruvchi suvniki - 1,33, gliserinniki -1,45, kedr yog’iniki -1,51 ga teng bo’ladi. mikroskopning ko’rsata olish qobiliyatini oshirishning ikkinchi usulida yorug’lik nurlarining to’lqin uzunligidan ancha qisqa bo’lgan ultrabinafsha nurlardan foydalaniladi. biologik mikroskop o’tuvchi yorug’likda yoritiladigan preparatlarni o’rganishga mo’ljallangan. bu mikroskoplar hujayralar va boshqa ob’ektlarni o’rganishda eng ko’p qo’llaniladi. ammo, biologik mikroskoplarda asosan fiksatsiya qilinib, bo’yalgan preparatlarni o’rganilishi mumkin. ko’pchilik tirik bo’yalmagan hujayralar o’tuvchi yorug’likda rangsiz va tiniq bo’lib ko’rinadi, shuning uchun ularni to’liq o’rganib bo’lmaydi. bu mikroskoplarni mbi 1,2,3..6..12, mbr 1,2,3, biolam, yergaval, ampival, mbs1,2,3,4..9, fazakontrastik, interferension, fluoressent, polyarizatsion, qorong’i maydonli, ultra binafsha xillari mavjud. qorong’ilatilgan maydonli mikroskopiya. qorong’i maydonda preparatlarni o’rganish maxsus kondensor yordamida amalga oshiriladi. qorong’i maydonli kondensor odatdagi kondensordan farq qilib, yorug’lik manbaidan …

maydigan ba’zi tirik preparatlarni kontrastligini faza kontrastik moslama yordamida keskin orttiriladi. bu moslama biologik mikroskop kondensorining o’rniga o’rnatiladi. u fazali ob’ektivlar to’plami (o),halqasimon plastinka (p),halqali diafragmalar to’plami (d)ni ushlovchi kondensor (k) dan tashkil topadi. halqali diafragmalar va fazali plastinkalarni bir-biriga moslashtirilganda ob’ektning kontrastligi orttiriladi (4 rasm). 4-rasm.faza kontrastik moslama. faza kontrastik mikroskopiya usuli o’rganilayotgan bo’yalmagan tuzilmalarning bizga zarur bo’lgan kontrastligini ta’minlaydi. ob’ektni qancha yaxshi ko’rish nurning qancha sinishiga bog’liq. yorug’lik nuri ob’ektdan qancha tez o’tsa, uning yoritilishi, demak, kontrastligi shuncha ortadi, binobarin, hujayra tuzilmalari ham shunga yarasha yaxshi ko’rinadi. hozirgi vaqtda hujayra va to’qimalarni o’rganishda faza kontrastli mikroskop keng miqyosda qo’llanilmoqda. bunda organizmdan ajratib olingan hujayralarni fiziologik eritmaga solib, uning nozik strukturasini kuzatish va mikroplyonkalarga tushirilgan surat orqali undagi barcha jarayonlarni batafsil o’rganish mumkin. bu metod yaltiroq preparatning turli qismlarini atrof muhitdan nur sindirish ko’rsatkichi bilan farqlanishiga asoslanadi. bunda preparatdan o’tayotgan yorug’lik turlicha tezlikda tarqaladi, ya’ni fazalarning siljishi yuz beradi. …

nur tutami ikkita parallel shoxchalargayuqorigi va pastkilarga ajratiladi. pastki shoxcha preparat orqali o’tadi va uni yorug’lik to’lqinining fazasi o’zgaradi, yuqorigi shoxchaniki o’zgarmaydi. preparatdan keyin, ya’ni ob’ktiv prizmasida har ikkala shoxcha birlashadi va o’zaro ta’sirlashadi (interferensiyalashadi). natijada turlicha qalinlikka va turlicha nur sindirish qobiliyatiga ega bo’lgan preparatning qismlari turlicha bo’yalgan holda ko’rinadi. bu mikroskop yordamida ob’ektning qalinligi, tarkibidagi quruq moddalar miqdori, suv, lipidlar, nuklein kislotalar va oqsillar miqdorini aniqlash mumkin.bunda bo’yalgan preparatda yadro-qizil, sitoplazma-zangori tusda ko’rinadi. polyarizatsion mikroskopiya. bu metod hujayra va to’qimalarning turli strukturalarini qutblangan nurlarni sindira olishiga asoslanadi. ba’zi strukturalar, masalan bo’linish dukining iplari, miofibrillar, kiprikli epiteliyning kipriklari va boshqalar molekulalarning maxsus joylanishi bilan xarakterlanadi.ular ikki xil nur sindirish qobiliyatiga ega bo’ladigan anizotrop strukturalardir. biologik mikroskopdan farq qilib kondensordan avval polyarizator qo’yiladi. preparatdan keyin esa, kondensator va tahlilator joylashtiriladi. u ob’ektning nur sindirishini o’rganishga imkon beradi. bu metod hujayradagi zarracha va boshqa strukturalarning ikki yoqlama nur sindirishi orqali aniq …

eyiladi. masalan: yashil pigment-xlorofill, vitaminlardan a, v va boshqalar. ammo, hujayrada bo’ladigan ko’pchilik moddalar o’zlarining shaxsiy fluoressensiyasiga ega bo’lmaydi. bunday moddalar maxsus ishlov berilgandagina turli bo’yoqlarga bo’yalganday ko’rinadi. buni ikkilamchi fluoressensiya deb ataladi. ikkilamchi fluoressensiya hosil qiladigan bo’yoqlarni fluroxromlar deyiladi. ularga to’q sariq akridin, flyuoressin, rodamin va boshqalar kiradi. bu metod nuklein kislotalarning joylashishini, hujayraning strukturalarining o’zgarishini, uni tirik yoki o’lik holda ekanligini bilishga imkon beradi. preparatlarni to’q sariq akridin bilan ishlanganda hujayradagi dnk yashil rangda, rnk esa qizil rangda ko’rinadi . ultrabinafsha mikroskopiya.ultrabinafsha nurlar (uf) odamning ko’ziga ko’rinmaydi, shuning uchun ular bilan hujayra strukturalarini bevosita o’rganib bo’lmaydi. hujayralarni uf nurlar yordamida o’rganish uchun ye.m.brumberg (1939) ultrabinafsha mikroskop - muf – 1 ni yasadi. hujayraning tarkibiga kiruvchi har xil moddalar uf nurni sindirish xususiyatiga ega. tirik yoki fiksatsiya qilingan bo’yalmagan hujayralarda turli moddalar bunday mikroskopda bitta fotoplastinkaning o’ziga 3 marta rasmga olinadi. rasmga olish uchun uf to’lqinining shunday uzunligi tanlanadiki, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "hujayraning tekshirish metodlari. sitofizikaviy tekshirish metodlari. ultrastrukturani tekshirish metodi"

1673513553.docx hujayraning tekshirish metodlari. sitofizikaviy tekshirish metodlari. ultrastrukturani tekshirish metodi hozirgi zamon sitologiyasi ko’p sonli va xilma-xil tekshirish metodlariga ega bo’lib, ularsiz hujayraning tuzilishi va funksiyasi to’g’risidagi bilimlarni to’planishi va takomil topishi mumkin bo’lmagan bo’lur edi. quyida biz sitologiyada eng ko’p qo’llaniladigan metodlar haqida to’xtalamiz. optik metodlar yorug’lik mikroskoplaridan foydalanish zamonaviy yorug’lik mikroskoplari (3-rasm) juda mutaxasislashgan asbob bo’lib, hujayrani o’rganishda birinchi darajali rolini saqlab kelmoqda. yorug’likmikroskoplarining kattalashtirish qobiliyati ularning eng qisqa oralig’ga ega bo’lgan ikkinuqtanialohidako’rsata olishiga bog’liq bo’ladi. masalan: ikkita nuqta oralig’idagi masofa...

DOCX format, 1.0 MB. To download "hujayraning tekshirish metodlari. sitofizikaviy tekshirish metodlari. ultrastrukturani tekshirish metodi", click the Telegram button on the left.

Tags: hujayraning tekshirish metodlar… DOCX Free download Telegram